1. Thực trạng xử lý khẩu trang y tế đã qua sử dụng hiện nay
Đeo khẩu trang y tế đã được khuyến khích là một biện pháp hiệu quả để ngăn chặn sự lây lan của dịch bệnh. Sự gia tăng đột ngột trong nhu cầu sử dụng khẩu trang y tế đã làm cho vấn đề xử lý rác thải từ khẩu trang trở nên cấp thiết.
Kể từ khi đại dịch Covid-19 bùng phát, khẩu trang đã trở thành một vật dụng không thể thiếu khi ra khỏi nhà đối với đa số người dân. Sự tiện lợi và giá thành thấp của khẩu trang y tế dùng một lần đã khiến nhiều người ưa chuộng. Tuy nhiên, điều đáng tiếc là hình ảnh khẩu trang đã qua sử dụng bị vứt lung tung ở lề đường, gốc cây, cột điện... không chỉ gây mất mỹ quan mà còn tăng nguy cơ lây lan bệnh.
Theo một khảo sát của phóng viên Kinh tế & Đô thị, hầu hết người dân Hà Nội đều tuân thủ việc đeo khẩu trang khi ở nơi công cộng. Tuy nhiên, mặc dù có quy định và chế tài phạt về việc vứt rác từ khẩu trang, tại nhiều con phố ở Thủ đô, tình trạng này vẫn diễn ra.
Ở Việt Nam, trước đại dịch Covid-19, mỗi ngày có khoảng 350 - 400 tấn rác thải y tế, trong đó có đến 42 tấn chất thải y tế độc hại cần được xử lý. Trong giai đoạn dịch bệnh, lượng rác thải từ khẩu trang y tế tăng đáng kể. Điều nguy hiểm hơn là chỉ có các cơ sở y tế mới phân loại và xử lý khẩu trang đúng chuẩn, trong khi đa số khác vẫn bị bỏ lẫn trong rác thải sinh hoạt, gây nguy cơ ô nhiễm môi trường và lây lan bệnh.
Khẩu trang y tế trở thành mối đe dọa lớn đối với môi trường vì chúng chủ yếu được làm từ nhựa, một vật liệu khó phân hủy. Khẩu trang y tế một lớp vải nhựa, không dệt khi bị vứt ra môi trường sẽ tăng lượng nhựa trong môi trường. Nếu không được xử lý một cách triệt để, chúng có thể mất hàng trăm năm mới phân hủy.
Các chuyên gia y tế khuyến cáo rằng không nên loại bỏ khẩu trang vào thùng rác gia đình, đặc biệt là khi quá trình phân loại rác chưa được thực hiện đầy đủ và nghiêm túc. Rác thải hỗn hợp, chứa khẩu trang đã qua sử dụng, kết hợp với rác thải thông thường có thể tạo ra nguy cơ đối với những người thu gom rác khi họ phải chạm vào các vật dụng có thể tái chế.
2. Hướng dẫn các bước xử lý khẩu trang đã qua sử dụng theo Bộ Y tế chi tiết
Vào ngày 06/02/2021, Bộ Y tế đã ra Quyết định số 1053/QĐ-BYT hướng dẫn về việc đeo khẩu trang phòng ngừa dịch COVID-19 khi ở nơi công cộng.
Theo quyết định này, các bước xử lý khi thải bỏ khẩu trang đã qua sử dụng như sau:
Bước 1: Khi gỡ khẩu trang, chỉ nắm phần dây đeo sau tai, không chạm vào mặt trước của khẩu trang.
Bước 2: Đặt khẩu trang vào túi niêm phong hoặc đặt vào thùng rác có nắp đậy đúng cách, đối với khẩu trang dùng một lần.
Bước 3: Rửa tay sạch sẽ bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn có hàm lượng cồn ít nhất 60%.
Chú ý: Thay khẩu trang sau mỗi lần sử dụng hoặc khi nó bị dơ. Không nên tái sử dụng khẩu trang một lần dùng.
Hướng dẫn tái sử dụng cho khẩu trang 870 (khẩu trang vải chống giọt bắn và kháng khuẩn):
- Giặt thủ công.
- Giặt riêng biệt.
- Phơi tự nhiên và làm khô.
- Số lần tái sử dụng cần tuân theo hướng dẫn và lời khuyên của nhà sản xuất được ghi trên bao bì hoặc nhãn mác sản phẩm.
Về việc vứt các khẩu trang và vật dụng liên quan không đúng cách:
- Mức phạt có thể là cảnh cáo hoặc từ 200.000 đồng đến 500.000 đồng, theo quy định tại Điều 6 Khoản 1 của Nghị định 117/2020/NĐ-CP.
- Các cơ quan có thẩm quyền xử phạt bao gồm: Chủ tịch UBND cấp xã, các Thanh tra viên từ các lĩnh vực Y tế, Giáo dục, Giao thông vận tải, Nông nghiệp và phát triển nông thôn, Khoa học và công nghệ, Tài nguyên và môi trường.
3. Những sáng kiến tái chế khẩu trang giải quyết vấn đề rác thải
(1) Tái chế khẩu trang thành pin có hiệu suất cao
Một đội ngũ các chuyên gia từ Nga, Mỹ và Mexico đã thành công trong việc chuyển đổi khẩu trang đã sử dụng thành một dạng pin có khả năng lưu trữ năng lượng tương tự như pin lithium-ion. Kết quả của nghiên cứu này đã được công bố trong tạp chí Energy Storage vào tháng 02/2022.
Giáo sư Anvar Zakhidov, người đứng đầu dự án "High-Performance, Flexible, Photovoltaic Devices Based in Hybrid Perovskites" tại NUST MISiS, đã chia sẻ về phương pháp này. Theo ông, khẩu trang trước hết sẽ được làm sạch bằng sóng siêu âm và sau đó ngâm trong mực làm từ graphene. Sau cùng, khẩu trang được nung ở nhiệt độ 140 độ C để tạo ra các viên nhỏ có khả năng hoạt động như điện cực pin. Những viên nhỏ này được bao bọc bởi một lớp cách nhiệt, cũng được tạo ra từ khẩu trang đã qua sử dụng. Cuối cùng, cả pin được ngâm trong chất điện phân và bao phủ bởi lớp vỏ làm từ vỏ thuốc đã qua sử dụng. Nhờ phương pháp này, rác thải y tế trở thành nguyên liệu chính cho pin mới và duy nhất cần thêm là graphene.
Pin mới này có hiệu suất lưu trữ năng lượng lên tới 99,7 Wh/kg, gần bằng pin lithium-ion với mật độ năng lượng từ 100 đến 265 Wh/kg. Các chuyên gia đã tối ưu hóa cấu trúc pin bằng việc thêm vào các hạt nano từ vật liệu perovskite oxit canxi-coban vào điện cực, giúp tăng mật độ năng lượng lên 208 Wh/kg. Phiên bản pin này vẫn giữ được 82% hiệu suất sau 1.500 chu kỳ sạc và có khả năng cung cấp năng lượng cho hơn 10 giờ với điện áp 0,54 V.
Phát hiện này có thể mở ra cánh cửa cho việc sản xuất pin có hiệu suất cao hơn so với các loại pin thông thường, đặc biệt là những loại pin phủ kim loại và có trọng lượng lớn với chi phí sản xuất cao. Pin mỏng, chi phí rẻ của NUST MISiS cũng có thể sử dụng một lần và áp dụng cho nhiều thiết bị từ đồng hồ đến đèn trong tương lai.
(2) Tái chế khẩu trang thành vật liệu làm đường
Nghiên cứu mới đã được công bố trong tạp chí Khoa học Môi trường toàn diện - Science of the Total Environment vào tháng 06/2021, đánh dấu bước đầu tiên trong việc khám phá tiềm năng của việc tái sử dụng khẩu trang y tế đã qua sử dụng trong lĩnh vực xây dựng dân dụng. Tiến sĩ Mohammad Saberian, người chủ trì nghiên cứu từ Đại học RMIT ở Úc, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp các nguồn lực và kiến thức đa ngành để đối mặt với ảnh hưởng môi trường của đại dịch COVID-19, đặc biệt là về vấn đề xử lý và tái sử dụng PPE sau khi sử dụng.
Ông cho biết: "Chúng tôi đã khởi đầu nghiên cứu này để xác minh khả năng tái chế khẩu trang y tế. Sự thành công của chúng tôi không chỉ cho thấy tính hiệu quả kỹ thuật, mà còn mở ra cơ hội cho các nghiên cứu tiếp theo về cách quản lý rủi ro và an toàn trong quy mô lớn. Đồng thời, chúng tôi cũng quan tâm đến việc áp dụng phương pháp này cho các loại PPE khác."
Trong nghiên cứu của mình, đội ngũ RMIT đã cảm thấy khá lạc quan khi sử dụng khẩu trang đã sử dụng để chế tạo thành vật liệu tổng hợp cho việc sản xuất bê tông, với những kết quả đầu tiên đầy hứa hẹn. Giáo sư Jie Li, người đứng đầu nhóm nghiên cứu tại Khoa Kỹ thuật Đại học RMIT, chia sẻ: “Dù chúng ta đã biết rằng khẩu trang có thể được vứt đi đúng cách, chúng thường bị bỏ lọt ra khỏi hệ thống. Đại dịch COVID-19 đã gây ra những tác động sâu rộng không chỉ về sức khỏe và kinh tế mà còn đến môi trường. Bằng cách thay đổi cách suy nghĩ và tiếp cận vấn đề, chúng ta có thể tạo ra các giải pháp sáng tạo và bền vững cho thách thức xử lý rác thải trong tương lai."
(3) Tái chế khẩu trang thành ghế đẩu
Mặc đối diện với tình trạng hàng ngàn khẩu trang dùng một lần bị bỏ phí, Kim Ha-neul, một sinh viên Hàn Quốc 23 tuổi chuyên ngành thiết kế nội thất, đã mang đến giải pháp sáng tạo: biến chúng thành ghế đẩu thân thiện với môi trường. Tại Đại học Thiết kế và Nghệ thuật Kaywon, nơi anh đang theo học ở Uiwang, Kim Ha-neul đã thiết lập một điểm thu gom khẩu trang. Với sự đóng góp của một nhà máy, anh đã thu được 10.000 chiếc khẩu trang đã qua sử dụng và một tấn khẩu trang lỗi.
Để tái chế, Kim đã tách dây và các chi tiết kim loại từ các khẩu trang, sau đó sử dụng súng phun nhiệt với nhiệt độ trên 300 độ C để chuyển chúng thành một chiếc ghế đẩu độc đáo, với các màu sắc khác nhau như trắng, hồng, xanh và đen. Để tạo ra một chiếc ghế đẩu, cần sử dụng khoảng 1.500 khẩu trang.
Với thành công ban đầu này, Kim Ha-neul đang dự định mở rộng ý tưởng của mình để sản xuất thêm nhiều sản phẩm nội thất khác từ các khẩu trang tái chế, bao gồm ghế, bàn và các đèn trang trí. Anh cũng đang kêu gọi sự hỗ trợ từ chính phủ và các doanh nghiệp Hàn Quốc để tăng cường việc thu gom và tái chế khẩu trang.
Bài viết liên quan: Lừa bán khẩu trang y tế trong mùa dịch thì giải quyết như thế nào?
Luật Minh Khuê xin tiếp nhận yêu cầu tư vấn của quý khách hàng thông qua số hotline: 1900.6162 hoặc email: lienhe@luatminhkhue.vn. Xin trân trọng cảm ơn!
