Kết luận trong xây dựng các bản Hiến pháp

1. Chương 6: Xây dựng nhánh Tư pháp

Hiến pháp ghi nhận nhánh tư pháp có trách nhiệm giải quyết tranh chấp và giải thích luật. Đa số hiến pháp cho nhánh tư pháp quyền bảo hiến như là biện pháp bảo vệ để bảo đảm rằng nhánh lập pháp và chính phủ tuân thủ những yêu cầu của hiến pháp. Quyền và quá trình tài phán hiến pháp được các bản hiến pháp quy định rất khác nhau. Chương này đề cập đến một số vấn đề liên quan đến tài phán hiến pháp. Ngoài ra, chương này còn bàn đến sự cân bằng quyền lực giữa tư pháp và các nhánh quyền lực khác. Khi sự độc lập tư pháp được bảo đảm, tính tin cậy và minh bạch của pháp luật cũng trở nên quan trọng. Cuối cùng, chương này sẽ đề cập đến một số cấu trúc nội tại của nhánh tư pháp trong hoàn cảnh chia rẽ: đa nguyên pháp luật và khả năng tồn tại hòa hợp trong một hệ thống pháp lý đa dạng với một hiến pháp duy nhất.

2. Chương 7: Các hình thức phi tập trung hóa của chính quyền

Phi tập trung hóa thông thường xuất hiện bởi hai nguyên nhân: (a) để sắp đặt việc cung cấp dịch vụ gần gũi hơn với người dân, đáp ứng yêu cầu tính hiệu quả và tính giải trình trách nhiệm và (b) để thúc đẩy sự hài hòa giữa các nhóm đa dạng trong một quốc gia, cho phép họ một mức độ tự trị nhất định. Đặc biệt trong các xã hội chia rẽ bởi những xung đột bạo lực, sự phi tập trung hóa sẽ hỗ trợ sự cùng chung sống hòa bình giữa các nhóm đa dạng về văn hóa và tôn giáo. Phi tập trung hóa bao gồm yếu tố hình thức và nội dung. Trong khi yếu tố hình thức đặt vấn đề về hình thức cấu trúc của chính quyền, yếu tố nội dung quan tâm đến mức độ phi tập trung hóa thực tế, mà có lẽ phương cách tốt nhất là trên phương diện phi tập trung hóa hành chính, chính trị và tài chính.

3. Kết luận

Xây dựng hiến pháp là một quá trình chính trị và có thể bị tổn hại bởi các bối cảnh khác nhau. Mặc dù các nhà lập hiến rất nỗ lực thiết kế những quá trình và các nội dung có tính hợp thức, giải quyết các vấn đề ngắn và dài hạn, tương lai của công cuộc này vẫn khó dự đoán. Thành công của việc xây dựng hiến pháp có thể phụ thuộc vào các yếu tố nằm ngoài hiến pháp. Tuy nhiên, các nhà lập hiến cũng có thể can thiệp vào công cuộc này, đặc biệt là thu hút sự tham gia của nhiều chủ thể khác nhau và làm giảm thiểu khả năng một số nhóm nắm độc quyền chính trị. Sự khởi đầu đúng đắn sẽ tạo lực đẩy lớn đối với việc hoàn thành xây dựng hiến pháp thành công, dẫn đến thực thi hiến pháp theo đúng chức năng của nó. Khi bắt đầu xây dựng hiến pháp, các nhà lập hiến cần nhận diện được các khó khăn có thể dưới nhiều dạng thức khác nhau. Những khó khăn đó có thể khác nhau tùy hoàn cảnh, bắt rễ từ lịch sử hoặc những tình huống hiện tại ảnh hưởng đến quá trình xây dựng hiến pháp, và một số yếu tố xuất hiện trong quá trình này. Các nhà lập hiến cần nhận diện những khó khăn chung và riêng, sau đó lập kế hoạch giải quyết chúng ngay từ lúc khởi đầu. Tiến trình xây dựng hiến pháp nếu thu hút được các nhóm, các chủ thể hợp pháp vì mục tiêu dân chủ chung sẽ hướng đến các lựa chọn về thể chế nhằm củng cố quá trình xây dựng hiến pháp theo hướng dân chủ hóa. Nếu nhận diện được những yếu tố này, các nhà lập hiến có thể ở vị thế đề ra các tiêu chí về chất lượng hoặc mức độ xây dựng hiến pháp dân chủ, với sự tham gia đại diện của đông đủ các thành phần trong xã hội. Một hiến pháp có thể không giải quyết được tất cả vấn đề. Các nhà lập hiến có thể tranh luận vấn đề nào nên đưa vào hiến pháp và đưa vào ở mức độ nào. Đương nhiên, các nhà lập hiến có quyền tự do xây dựng hiến pháp phù hợp với nhận định về bối cảnh quốc gia. Họ cần dàn xếp sao cho hiến pháp có hiệu lực với sự tham gia của hầu hết các đảng phái, đảm bảo vững chắc cho các thể chế công và chính phủ. Cuối cùng, các nhà lập hiến cần phải dàn xếp những mong đợi khác nhau, đặc biệt là của các nhóm yếu thế: trong khi để có được sự ủng hộ của họ đòi hỏi cần mở rộng mạng lưới an sinh chính thức, việc thu hút họ tham gia là một việc rất tốn thời gian. Trích dẫn người làm thực tiễn “Soạn thảo hiến pháp là công việc cho các nhà sử học, xã hội học, nhân chủng học, triết học, nhà văn và nhà thơ - cho tất cả những người từng phải chịu sự bất công qua bao thế hệ và dám thể hiện ý chí của mình, chuyển chúng thành những ngôn từ có giá trị bắt buộc; nếu để việc này cho các chính trị gia chuyên nghiệp tức là cho phép tai ương đạo đức; nếu để việc này riêng cho các thẩm phán tức là cho phép sự trừu tượng thiếu sức sống của quy phạm. Khó có thể có bài học lịch sử đau đớn hơn thế”.

4. Các từ khóa

Thỏa thuận lâm thời, vai trò của các nhân tố quốc tế, các nhân tố bên ngoài, nhà nước non yếu, tính non yếu của nhà nước, sự công bằng trong giai đoạn chuyển giao, chính quyền của nhà nước thống nhất, đạo luật, trưng cầu dân ý, ban hành luật, sự tham gia, hội đồng bầu cử. Các nguồn bổ sung nhiều thể chế tham gia vào nghiên cứu và cung cấp kiến thức một cách công khai để các bên có thể thảo luận. Một số trong các nhân tố đó tập trung đặc biệt và nội dung chính sách hoặc chỉ làm việc về một vùng riêng biệt. Các nguồn khác có thể hỗ trợ công việc cho những người thực hiện bao gồm các nguồn sau: Chương trình phòng ngừa và khắc phục khủng hoảng của UNDP Chương trình Phòng ngừa và Khắc phục khủng hoảng của Chương trình Phát triển của LHQ (UNDP) nhằm giúp các quốc gia giải quyết các xung đột và bạo lực bằng cách giảm rủi ro, ngăn ngừa và hỗ trợ phục hồi. Websites có những chương trình và nguồn lực liên quan đến phụ hồi khủng hoảng ở giai đoạn đầu, bình đẳng giới, pháp quyền và xây dựng nhà nước. Website cũng có “Hướng dẫn thực hiện” để đánh giá tình hình giai đoạn sau xung đột. Trích dẫn người làm thực tiễn “Soạn thảo hiến pháp là công việc cho các nhà sử học, xã hội học, nhân chủng học, triết học, nhà văn và nhà thơ - cho tất cả những người từng phải chịu sự bất công qua bao thế hệ và dám thể hiện ý chí của mình, chuyển chúng thành những ngôn từ có giá trị bắt buộc; nếu để việc này cho các chính trị gia chuyên nghiệp tức là cho phép tai ương đạo đức; nếu để việc này riêng cho các thẩm phán tức là cho phép sự trừu tượng thiếu sức sống của quy phạm. Khó có thể có bài học lịch sử đau đớn hơn thế”. Torquato Jardim, cựu Bộ trưởng và tư vấn hiến pháp của Ủy ban Hiến pháp, Braxin 56. Trung tâm Hòa bình sau xung đột và Ổn định USIP Học viện Hoa Kỳ về Hòa bình (USIP), một tổ chức độc lập được Quốc hội Hoa Kỳ thành lập, xây dựng nên Trung tâm Hòa bình hậu xung đột và ổn định để tiến hành các nghiên cứu, tìm ra các cách thức tốt nhất, hỗ trợ các nỗ lực đào tạo và giáo dục, và phát triển các công cụ giúp cho quản lý đất nước giai đoạn sau xung đột và gìn giữ hòa bình. USIP cũng có chương trình và các tài liệu công bố về xây dựng hòa bình, pháp quyền và xây dựng hiến pháp để thúc đẩy sự ổn định trong những khu vực bị tác động bởi xung đột trên thế giới. ConstitutionNet Mạng lưới Hiến pháp, một nguồn online toàn cầu được thành lập bởi sáng kiến của cả IDEA quốc tế và Interpeace và được IDEA quốc tế duy trì với nguồn kinh phí từ chính phủ Nauy. Mục tiêu của nguồn này là phục vụ cho nhu cầu tìm hiểu kiến thức của các nhóm liên quan đến xây dựng hiến pháp. Nguồn này cung cấp các ấn phẩm online của tài liệu này, cũng như cách tiếp cận và thông tin về các công cụ kiến thức khác, bao gồm các tài liệu tập huấn, bản thảo luận và thư viện ảo của các tài liệu được thu thập từ một tiến trình chọn lọc toàn cầu đặc biệt. Viện quốc tế về Dân chủ và hỗ trợ Bầu cử Viện quốc tế về Dân chủ và Hỗ trợ bầu cử (IDEA quốc tế) là một tổ chức liên chính phủ hỗ trợ nền dân chủ bền vững trên toàn thế giới. Nhiệm vụ của nó là hỗ trợ những thay đổi dân chủ bền vững bằng cách so sánh kiến thức, thúc đẩy cải tổ dân chủ, và tác động đến chính sách và chính trị. Website của IDEA cung cấp thông tin về tiến trình xây dựng hiến pháp ở các khu vực, các bài phỏng vấn những người thực hiện công việc này ở cấp quốc gia, và các công cụ của Nhà nước Dân chủ mà những người thực hiện có thể sử dụng để đánh giá quan điểm của người dân về sự thiếu dân chủ, bao gồm cả từ góc độc hiến pháp. ConstitutionMaking.org là một dự án kết hợp giữa Dự án hiến pháp so sánh (Comparative Constitutions Project (CCP)) và USIP. Mục tiêu của nó là cung cấp những nội dung thông tin một cách hệ thống về cách thiết kế cũng như hoàn cảnh xây dựng hiến pháp.

5. Xu hướng xây dựng hiến pháp

Website của tổ chức bao gồm các nguồn, báo cáo về xu hướng xây dựng hiến pháp, và tạo nên một diễn đàn cho các cuộc thảo luận về các vấn đề hiến pháp, cũng như cơ sở dữ liệu của hiến pháp. Đó cũng là nơi tích lũy thông tin về sự phát triển hiến pháp trên toàn thế giới Hội đồng Venice Ủy ban Châu Âu về Dân chủ thông qua Pháp luật là cơ quan pháp lý độc lập nền tảng giải quyết những công việc quản lý khủng hoảng, ngăn ngừa xung đột và xây dựng hiến pháp. Nó được thành lập để thúc đẩy các ý tưởng pháp lý của châu Âu, bao gồm dân chủ, quyền con người và pháp quyền, bằng cách tư vấn các quốc gia về những vấn đề pháp lý. Website cung cấp các ý kiến của các quốc gia cụ thể và các nghiên cứu so sánh về tiến trình xây dựng hiến pháp ở châu Âu. Đại học Richmond Đại học Richmond, đặt ở Richmond, Virginia là nơi phát sinh ra công cụ Tìm kiếm Hiến pháp. Cơ sở dữ liệu dựa vào tìm kiến này về hiến pháp, các chương, sửa đổi và các tài liệu liên quan khác tạo ra các đường dẫn để các thành viên chính phủ có thể gửi các tài liệu quốc gia.

Luật Minh Khuê ( sưu tầm và biên tập )