Khái quát về hệ thống chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường ở Hoa Kỳ?

1. Khái quát hệ thống quản lý môi trường tại Mỹ

Hệ thống quản lý môi trường tại Mỹ có nhiều điểm khác biệt với Việt Nam. Cục BVMT Liên Bang (USEPA) chịu trách nhiệm tổng thể về quản lý môi trường liên bang, trừ lĩnh vực đa dạng sinh học, thuộc chức năng của Bộ Nội Vụ. USEPA có các đại diện tại các vùng khác nhau của Liên Bang, chịu trách nhiệm ban hành các bộ luật, các quy định, quy chuẩn, tiêu chuẩn khung về môi trường để áp dụng chung cho toàn Liên bang. Bên cạnh đó, mỗi Bang thuộc Liên bang đều có bộ máy quản lý môi trường riêng, tuy nhiên chức năng nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức cũng như tên gọi của tổ chức quản lý môi trường tại các bang có thể rất khác nhau, tùy theo đặc thù của mỗi bang. Ví dụ: Bang Maryland có Cục Môi trường, Bang New York thành lập Cục Bảo tồn môi trường, Bang Oa sinh tơn thành lập Cục Sinh thái…                  

2. Về hệ thống chính sách, pháp luật về BVMT

Ngoài hệ thống pháp luật về BVMT Liên Bang, quy định những nguyên tắc, quy tắc, quy chuẩn chung về các lĩnh vực BVMT, mỗi bang tùy điều kiện cụ thể về BVMT đều xây dựng các đạo luật riêng. Đặc điểm cơ bản của hoạt động xây dựng pháp luật BVMT của các bang ở Mỹ như sau: Phải bảo đảm phù hợp với những quy định chung của Luật Liên Bang; Đạo luật của bang quy định trong lĩnh vực cụ thể (ví dụ: kiểm soát không khí, phóng xạ; quản lý ô nhiễm đất, nước...) phải chặt chẽ, cụ thể hơn quy định của Luật BVMT Liên Bang trong cùng lĩnh vực; Các bang xây dựng luật xuất phát từ nhu cầu trực tiếp của hoạt động quản lý môi trường trong từng lĩnh vực cụ thể; Mỗi năm các bang có thể ban hành nhiều dự luật và theo pháp luật Mỹ, các dự luật do các Thượng nghị sĩ dự thảo (ví dụ: Bang Maryland mỗi năm dự thảo hàng trăm dự luật). Tuy nhiên, số dự luật được thông qua không nhiều, bởi lẽ ngoài sự phản biện bằng hình thức bỏ phiếu trực tiếp tại Nghị viện (Thượng viện và Hạ viện), các dự luật này còn chịu sự kiểm soát, phản biện chặt chẽ của các tổ chức nghề nghiệp và các tổ chức xã hội, các thành viên của Đảng Dân chủ và Đảng Cộng hòa; Mỗi năm Thượng viện và Hạ viện các Bang tại Mỹ chỉ họp có 90 ngày để xem xét thông qua Luật. Do đó, các dự luật được xem xét thông qua thường là những vấn đề hết sức cần thiết cho thực tiễn BVMT, có nhiều dự luật rất nhiều năm sau khi được đề xuất, xây dựng, nhưng vẫn không được thông qua.

Có thể thấy, việc xây dựng các đạo luật về BVMT ở Mỹ (chủ yếu là do các bang ban hành), nhằm giải quyết những vấn đề rất cụ thể, xuất phát từ yêu cầu thực tiễn của mỗi địa phương, do đó các Luật khi được ban hành có tính thực thi rất cao. Tính thực thi được đảm bảo dưới sự quản lý chặt chẽ của các cơ quan nhà nước và giám sát của cộng đồng. Về cơ chế quản lý môi trường, kiểm soát ô nhiễm Nguyên tắc cơ bản của hoạt động quản lý môi trường, kiểm soát ô nhiễm của Mỹ nói chung và các bang nói riêng là ai gây ô nhiễm, người đó phải trả tiền, phải khắc phục ô nhiễm. Tuy nhiên, trong những trường hợp cụ thể vì lý do khách quan hoặc bất khả kháng (ví dụ: đất bị ô nhiễm tồn lưu, môi trường ô nhiễm do thiên tai…) chính quyền sẽ có các chính sách cụ thể để hỗ trợ các tổ chức, cá nhân trực tiếp cải tạo tình trạng ô nhiễm như: miễn, giảm thuế; hỗ trợ công nghệ xử lý...        

Tại một số bang, công tác kiểm soát, quản lý môi trường tại các dự án, công trình đều dựa trên công cụ đánh giá tác động môi trường (EIA) và cấp phép. Tuy nhiên, hoạt động này ở mỗi bang có khác nhau và rất linh động, có thể được quy định “cứng” đối với các dự án hoặc các hoạt động có tính ổn định cao, nhưng cũng có thể được thay đổi để áp dụng phù hợp, nhằm quản lý hiệu quả các yếu tố môi trường đối với một số trường hợp đặc thù. Về tổ chức bộ máy của các cơ quan thanh tra, cảnh sát môi trường và cơ chế thực thi, áp dụng pháp luật đối với các hành vi vi phạm pháp luật về BVMT Hoạt động xử lý vi phạm pháp luật về BVMT của các Bang không giống nhau, do đó tổ chức bộ máy và cơ chế hoạt động của cơ quan thanh tra và xử lý vi phạm, tội phạm về môi trường cũng khác nhau. Ví dụ: tại Bang Maryland có Cơ quan thanh tra môi trường thuộc Cục Môi trường; Tại Bang Oa sinh tơn thanh tra môi trường thuộc Cục  Sinh thái… Cơ quan này vừa làm chức năng kiểm tra, thanh tra và xử lý vi phạm hành chính như phạt tiền, thu giấy phép, buộc khắc phục hậu quả...; Đối với các trường hợp vi phạm có tính chất nghiêm trọng cơ quan này có thể lập hồ sơ đề nghị cơ quan tư pháp truy tố, đưa ra tòa án xét xử. Tại 2 Bang này không có tổ chức cảnh sát môi trường, trong khi đó tại Bang New York lại thành lập lực lượng cảnh sát môi trường, có quyền hạn như cơ quan an ninh: điều tra, bắt khám xét, khởi tố vụ án, thành lập các chuyên án liên quan các vụ việc vi phạm pháp luật về môi trường... TP. Boulder (Bang Colorado – Mỹ) tuân thủ những quy định nghiêm ngặt về BVMT Về việc huy động các nguồn lực về BVMT             

3. Vai trò của cơ quan bảo vệ môi trường ở Hoa Kỳ (EPA)

Quốc hội Mỹ thông qua luật môi trường với mục tiêu rất chung, ví dụ như "không khí sạch". Từ đây, Quốc hội sẽ cho phép EPA - cơ quan độc lập của Chính phủ liên bang, ban hành các quy định cụ thể làm thế nào để có môi trường không khí sạch ở Mỹ. Quốc hội Mỹ cũng cấp tiền cho EPA nhằm bảo đảm các quy định này được áp dụng. Một phần tiền được giao cho các bang, trong trường hợp họ chủ động tự áp dụng một số quy định của EPA.

Khá thú vị là trong việc ra quy định cụ thể để bảo vệ môi trường, Quốc hội Mỹ lại giao quyền cho EPA. Cơ quan này có thể xây dựng các quy định bảo vệ môi trường nước và không khí nằm trong giới hạn quyền lực được giao. Quy định của EPA có sức ràng buộc như đạo luật, tuy nhiên nó có thể bị Quốc hội vô hiệu hóa, đơn giản vì Quốc hội vẫn có quyền lực cao hơn EAP. Việc chuyển giao quyền xây dựng luật cho các cơ quan độc lập hay hành pháp là cách tiếp cận được Quốc hội Mỹ sử dụng từ thế kỷ XX. Các nhà lập pháp thuộc hai Đảng ở Mỹ đều đồng tình rằng các chuyên gia làm việc tại những cơ quan mang tính kỹ thuật có khả năng xây dựng quy định hợp lý và bắt kịp thời đại hơn là các nhà lập pháp chuyên nghiệp.

EPA soạn ra quy định mới về bảo vệ môi trường theo quy trình cụ thể. Sau khi đưa ra khung cho quy định mới, EPA sẽ thuê chuyên gia tóm tắt các nghiên cứu đã có về môi trường và sức khỏe cộng đồng liên quan đến chủ đề của quy định mới. Tiếp đó, họ nghiên cứu mức chi phí, tác động của quy định này đối với sự phát triển kinh tế. Dựa trên các yếu tố này, EPA chỉnh sửa quy định muốn đặt ra, rồi trình dự thảo lên Văn phòng Quản lý và Ngân sách của Nhà Trắng - nơi có nhiệm vụ xem xét khía cạnh hành pháp. Khi Văn phòng này thông qua, dự thảo sẽ được EPA đăng lên Federal Register - tờ báo chính thức của Chính phủ liên bang - để công chúng (người dân, giới kinh doanh, báo chí, chuyên gia, các nhà hoạt động xã hội…) đóng góp ý kiến và EPA phải trả lời từng ý kiến này. Đã có lần cơ quan này nhận được tới 4 triệu ý kiến đóng góp và bình luận. Dựa trên các ý kiến, EPA chỉnh sửa quy định sẽ ban hành một lần nữa, và lại trình lên Văn phòng Nhà Trắng. Đây là một quy trình khá phức tạp, bởi vì mỗi quy định mới sẽ động chạm đến lợi ích của một hay vài bên. Và để tránh thua trong các vụ kiện chống lại quy định mới, EPA phải chứng tỏ cho tòa án thấy việc xây dựng quy định được thực hiện một cách tỉ mỉ, hợp lý, đúng quy định. 

4. Các nguồn lực tài chính cho BVMT

Các nguồn lực tài chính cho BVMT của các Bang ở Mỹ rất đa dạng. Một phần do nhà nước phân bổ từ ngân sách Liên bang hoặc của Bang, phần khác do các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân đóng góp hoặc trực tiếp tham gia đầu tư, thực hiện... Về thông tin, truyền thông trong quản lý, BVMT Hệ thống thông tin truyền thông nói chung và về BVMT nói riêng của Mỹ đã được phát triển ở trình độ cao, ứng dụng các thành tựu mới nhất của công nghệ thông tin, được cập nhật thường xuyên. Việc cung cấp thông tin về môi trường phải tuân thủ những quy trình nghiêm ngặt. Thông tin cơ sở về  môi trường được phổ biến rộng rãi trên mạng Internet và các phương tiện thông tin đại chúng khác. Tuy nhiên đối với các thông tin chuyên sâu, người có nhu cầu về thông tin phải trả một khoản tiền nhất định theo luật định và phải tuân thủ các quy định về thông tin đã được cung cấp. Để phục vụ nhiệm vụ xây dựng Luật BVMT (sửa đổi), cần phải tổ chức các chuyến khảo sát kinh nghiệm xây dựng và thực thi pháp luật về BVMT ở các nước tiên tiến nói chung và nước Mỹ nói riêng, nhằm tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về BVMT ở nước ta. Đồng thời, nghiên cứu sâu hơn các hệ thống luật môi trường của Mỹ và các nước phát triển, cũng như kinh nghiệm quản lý môi trường của các nước đang phát triển có cùng điều kiện như Việt Nam.  

5. Khái niệm Thuế bảo bệ môi trường và Phí bảo vệ môi trường ở Việt Nam

– Thuế  bảo vệ môi trường là khoản thu của ngân sách nhà nước. Nhằm điều tiết các hoạt động có ảnh hưởng tới môi trường và kiểm soát ô nhiễm môi trường.  

Thuế bảo vệ môi trường được xem là một loại thuế gián thu, thu vào sản phẩm, hàng hóa khi sử dụng gây tác động xấu đến môi trường. Đánh thuế môi trường là hình thức hạn chế một sản phẩm hay hoạt động không có lợi cho môi trường.

– Phí bảo vệ môi trường là khoản thu của Nhà nước. Nhằm bù đắp một phần chi phí thường xuyên và không thường xuyên để xây dựng, bảo dưỡng  môi trường. Đồng thời tổ chức quản lý hành chính của nhà nước đối với hoạt động của người nộp thuế.

Phí bảo vệ môi trường được xem là khoản thu bắt buộc đối với các cá nhân, pháp nhân được hưởng một lợi ích hoặc sử dụng một dịch vụ môi trường nào đó.

Bài viết tham khảo: Kinh nghiệm xây dựng và thực thi pháp luật của Mỹ trong lĩnh vực bảo vệ môi trường; Hoàng Minh Sơn Tổng cục Môi trường Nguồn: Tạp chí MT, số 5/2013.

(MK LAW FIRM: Bài viết được đăng tải nhằm mục đích giáo dục, phổ biến, tuyên truyền pháp luật và chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước không nhằm mục đích thương mại. Thông tin nêu trên chỉ có giá trị tham khảo vì vậy Quý khách khi đọc thông tin này cần tham khảo ý kiến luật sư, chuyên gia tư vấn trước khi áp dụng vào thực tế.)

Trên đây là nội dung Luật Minh Khuê đã sưu tầm và biên soạn. Trường hợp trong nội dung tư vấn có điều gì gây nhầm lẫn, chưa rõ ràng hoặc thông tin nêu trong nội dung tư vấn khiến quý khách chưa hiểu hết vấn đề hoặc/ và có sự vướng ngại, thắc mắc, chúng tôi rất mong nhận được ý kiến phản hồi của quý khách hàng. Mọi vướng mắc bạn vui lòng trao đổi trực tiếp với bộ phận luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài gọi số: 1900.6162 hoặc liên hệ văn phòng để nhận được sự tư vấn, hỗ trợ từ Luật Minh Khuê.

Rất mong nhận được sự hợp tác!

Trân trọng!

Luật Minh Khuê (Sưu tầm và biên tập).