1. Khai thác khoáng sản (quặng) chui là gì?

Theo quy định tại Điều 2 Luật Khoáng sản năm 2010, khoáng sản được hiểu là những khoáng vật, khoáng chất được tạo thành từ vỏ trái đất, tồn tại đưới dạng rắn, lỏng, khí được sử dụng trong cuộc sống hàng ngày của con người. Khoáng sản tạo nên năng lượng cho con người sử dụng hay sử dụng trong hoạt động sản xuất.

Thời gian gần đây các cơ quan chức năng đã phát hiện nhiều vụ việc khai thác quặng trái phép có dấu hiệu thu lợi bất chính lên đến hàng trăm tỷ đồng. Quặng (khoáng sản) là một loại tài nguyên quý giá, việc khai thác và sử dụng cần phải được cho phép bởi cơ quan Nhà nước có thẩm quyền và việc khai thác dựa trên những điều kiện nhất định nhằm tránh việc khai thác quá mức dẫn đến cạn kiệt hay việc lãng phí tài nguyên.

Khai thác khoáng sản bao gồm các hoạt động: Xây dựng mỏ, khai đào, phân loại, vận chuyển và các hoạt động khác liên quan nhằm mục đích thu thập khoáng vật. Hoạt động thăm dò, khai thác khoáng sản phải có giấy phép và phải thực hiện theo kế hoạch, công thức thiết kế cho đến khi kết thúc hoat động khai thác. Khai thác khoáng sản mà không có giấy phép hay còn gọi là khai thác trái phép, khai thác "chui" được hiểu là việc cá nhân, tổ chức không có giấy phép tiến hành các hoạt động khai thác trái với thẩm quyền hoặc phạm vi quyền của mình.

Việc khai thác quặng (khoáng sản) "chui" sẽ ảnh hưởng lớn đến kế hoạch, chính sách khai thác và sử dụng tài nguyên của đất nước. Đây là hành vi vi phạm pháp luật, theo quy định, dựa trên mức độ hành vi sẽ có những chế tài xử phạt về hành chính thậm chí là phạt tù đối với các hành vi này.

2. Xử phạt hành chính với hoạt động khai thác khoáng sản trái phép

Theo quy định mới nhất tại Nghị định số 36/2020/NĐ-CP quy định về xử phạt hành chính trong lĩnh vực tài nguyên nước và khoáng sản hành vi khai thác trái phép tài nguyên khoáng sản nhưng chưa đến mức bị khởi tố hình sự, bao gồm:

Thứ nhất: Khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng mà không thuộc đối tượng phải xin giấy phép theo quy định tại Điều 43 Nghị định này.

Thứ hai: Khai thác khoáng sản trái phép mà lại không phải là khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường trong phạm vi dự án đầu tư xây dựng công trình thì bị xử phạt theo quy định tại Điều 44 Nghị định này.

Thứ ba: Khai thác khoáng sản trái phép (trừ cát, sỏi lòng sông, suối, hồ) mà không có giấy phép khai thác khoáng sản sẽ phị xử phạt theo quy định tại Điều 47 Nghị định này.

Thứ tư: Khai thác cát, sỏi lòng sông, suối, hồ mà không có giấy phép khai thác khoáng sản thì bị xử phạt theo quy định tại Điều 48 Nghị định này.

Thứ năm: Các hành vi khai thác khoáng sản trái phép khác thì bị xử phạt the quy định tại Điều 52 Nghị định này.

3. Tội vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên

Tội vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên được quy định tại Điều 277 Bộ luật Hình sự năm 2015 bao gồm các dấu hiệu phạm tội sau:

- Khách thể của tội phạm: Đây là tội xâm phạm đến trật tự quản lý kinh tế mà cụ thể là các quy định của Nhà nước về quản lý trong lĩnh vực nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên. Đối tượng tác động của tội phạm này là các loại tài nguyên, khoáng sản như: Quặng, khoáng sản dầu khí, tài nguyên nước, tài nguyên rừng,... Những loại tài nguyên này là những loại quặng hoặc khoáng vật tự nhiên.

- Mặt khách quan của tội phạm: Hành vi khách quan của tội phạm này là việc vi phạm quy định của Nhà nước về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên trong đất liền, hải đảo, nội thủy, vùng lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa và vùng trời của Viêt Nam. Đây là tội phạm có cấu thành vật chất nên hậu quả là dấu hiệu bắt buộc của tội phạm này.

- Chủ thể của tội vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên có thể là cá nhân phạm tội hoặc pháp nhân thương mại thực hiện hành vi phạm tội.

- Mặt chủ quan của tội phạm: Người hoặc pháp nhân thương mại thực hiện tội phạm với lỗi cố ý, có thể là cố ý trực tiếp hoặc cố ý gián tiếp. Tức là người hoặc pháp nhân thương mại phạm tội hoàn toàn nhận thức được hành vi của mình là hành vi không được phép nhưng vẫn muốn thực hiện hành vi đó và mong muốn hậu quả xảy ra hoặc dù không mong muốn nhưng vẫn có ý thức bỏ mặc cho hậu quả xảy ra.

4. Hình phạt đối với tội vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên

Tội phạm này có hai chủ thể cho nên việc xử phạt cũng phân ra hai đối tượng này để có chế tài hình sự khác nhau:

4.1. Đối với cá nhân phạm tội

Căn cứ Điều 277 Bộ luật Hình sự 2015, người nào vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên trong đất liền, hải đảo, nội thủy, vùng lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa và vùng trời của Việt Nam mà không có giấy phép hoặc không đúng với nội dung của giấy phép sẽ phải chịu chế tài hình sự với 3 khung hình phạt:

Thứ nhất: Phạt tiền từ 300.000.000 triệu đồng đến 1.500.000.000 đồng và bị phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm nếu: thu lợi bất chính từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng; khoáng sản trị giá 500.000.000 đồng đến dưới 1.000.000.000 đồng; gây thương tích hoặc tổn hại sức khỏe của 02 người trở lên với tỉ lệ tổn thương cơ thể từ 61% đến 121% hoặc vi phạm đã bị xử phạt hành chính hoặc đã bị kết án mà chưa xóa án tích.

Thứ hai: Đối với hành vi vi phạm có tổ chức; gây sự cố môi trường; làm chết người; gây thương tích với tỷ lệ tổn thương trên 122%; thu lợi bất chính trên 500.000.000 đồng hoăc khoáng sản có trị giá 1.000.000.000 trở lên thì bị phạt tiền từ 1.500.000.000 đồng đến 5.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 02 đến 07 năm

Thứ ba: Hình phạt bổ sung với tội này là việc bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng.

4.2. Hình phạt đối với pháp nhân phạm tội

Đối pháp nhân phạm tội với các tình tiết tương đương với cá nhân phạm tội nêu trên pháp luật có các chế tài sau:

Thứ nhất: Đối với các hành vi tại khoản 1 Điều trên; thu lợi bất chính từ 300.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng hoặc khoáng sản có trị giá từ 500.000.000 đồng đến dưới 700.000.000 đồng thì pháp nhân phạm tội sẽ bị phạt tiền từ 1.500.000.000 đồng đến 3.000.000.000 đồng;

Thứ hai: Phạm tội thuộc trường hợp tại khoản 2 Điều trên thì bị phạt tiền từ 3.000.000.000 đồng đến 7.000.000.000 đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 06 tháng đến 03 năm;

Thứ ba: Khung hình phạt bổ sung đối với pháp nhân phạm tội có thể bị phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng; cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định hoặc cấm huy động vốn từ 01 năm đến 03 năm.

Như vậy, đối với việc khai thác quặng "chui" là một trong các hành vi vi phạm quy định của pháp luật về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên sẽ có hai loại chế tài của pháp luật. Một là hình thức xử phạt hành chính. Hai là xử lý hình sự. Để bị khởi tố hình sự về tội vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên theo Điều 255 của Bộ luật Hình sự 2015 cần có đủ yếu tố cấu thành nêu trên.

Mọi vướng mắc, Hãy gọi: 1900.6162 để được Luật sư tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến.