1. Lý thuyết Khoa học tự nhiên Lớp 6 Bài 37: Lực hấp dẫn và trọng lượng
Khối lượng là một đặc tính vật lý mô tả lượng chất bên trong một vật thể. Nó đo lường số lượng vật chất hoặc khối lượng riêng của một vật thể. Đơn vị đo khối lượng phổ biến là kilogram (kg) trong hệ đo lường SI (Hệ đo lường Quốc tế). Khối lượng thường được nhắc đến trong mối quan tâm đến trọng lực. Trọng lực là lực tác động lên một vật dựa trên khối lượng của nó và gia tốc trọng trường tại nơi đó. Trong trường trọng trường của Trái Đất, khối lượng của một vật thể đo bằng kilogram tương ứng với trọng lực mà nó trải qua. Khối lượng là một đặc tính quan trọng trong nhiều lĩnh vực của khoa học và công nghệ, bao gồm vật lý, hóa học, kỹ thuật, y học, và nhiều lĩnh vực khác.
Lực hấp dẫn (hoặc lực trọng lực) là lực tác động giữa hai vật thể do khối lượng của chúng và khoảng cách giữa chúng. Đây là lực tác động khi một vật thể có khối lượng tạo ra lực tác động đến các vật thể khác trong trường trọng trường, chẳng hạn như lực hút vật thể xuống Trái Đất. Lực hấp dẫn là lực chịu trách nhiệm đưa các vật thể về phía Trái Đất và là nguyên nhân của hiện tượng trọng lực. Nó cũng đóng vai trò quan trọng trong nhiều hiện tượng tự nhiên, bao gồm chuyển động của các hành tinh trong hệ Mặt Trời và các hiện tượng thiên văn học khác.
Trọng lượng (hay còn gọi là lực trọng lực) là một lực tác động lên một vật thể dưới tác động của trường trọng trường. Trọng lượng xuất hiện khi một vật thể nằm trong trường trọng trường như trường trọng trường của Trái Đất. Trọng lượng thường được đo bằng đơn vị newton (N) trong hệ đo lường SI. Trọng lượng của một vật thể phụ thuộc vào khối lượng của nó và gia tốc trọng trường ở vị trí cụ thể. Trọng lượng của một vật phụ thuộc vào vị trí của nó trên Trái Đất. Do đó, thực tế, nếu bạn có một quả cân và đặt lên đó một vật có khối lượng 100g, trọng lượng của nó sẽ gần bằng 1N chứ không phải chính xác là 1N. Khi bạn di chuyển cao hơn trên Trái Đất, trọng lượng của vật càng giảm, bởi vì lực hút của Trái Đất tác động lên vật giảm đi. Ví dụ, nếu một người đi từ Trái Đất lên Mặt Trăng, trọng lượng của họ sẽ giảm đi khoảng 6 lần. Điều này xảy ra vì Mặt Trăng có khối lượng nhẹ hơn và do đó tạo ra lực hút yếu hơn so với Trái Đất. Trên Mặt Trăng, khối lượng của người đó không thay đổi, nhưng vì lực hút yếu hơn nên trọng lượng của họ giảm đi đáng kể so với khi họ ở Trái Đất.
Trọng lượng và khối lượng đơn vị đo lường khác nhau. Khối lượng được đo bằng kilogram (kg) trong khi trọng lượng được đo bằng newton (N). Tuy nhiên, trọng lượng và khối lượng có mối quan hệ trực tiếp và thường được sử dụng để mô tả cùng một đặc tính vật lý của một vật thể dưới tác động của trọng trường.
2. Giải bài tập Khoa học tự nhiên Lớp 6 Bài 37: Lực hấp dẫn và trọng lượng
Câu 1. Nêu hai ví dụ về lực hấp dẫn giữa các vật trong đời sống.
Phương pháp giải: Mọi vật có khối lượng đều hút nhau một lực, lực này gọi là lực hấp dẫn.
Hướng dẫn giải:
Trọng lực địa lý: Mỗi ngày chúng ta trải qua lực hấp dẫn của Trái Đất, là nguyên nhân khiến chúng ta bị hút xuống mặt đất. Đây là một ví dụ cơ bản về lực hấp dẫn trong cuộc sống hàng ngày. Trọng lực giúp chúng ta giữ thăng bằng, đi lại, và thực hiện nhiều hoạt động hàng ngày khác.
Chuyển động của hệ Mặt Trời: Trong hệ Mặt Trời, mọi hành tinh và vật thể nào khác đều trải qua lực hấp dẫn từ Mặt Trời. Ví dụ, trái đất di chuyển xung quanh Mặt Trời do lực hấp dẫn từ Mặt Trời. Lực này duy trì quỹ đạo của Trái Đất và là nguyên nhân tạo ra mùa và các hiện tượng thiên văn học khác trong hệ Mặt Trời. Các hành tinh khác như Sao Hỏa, Sao Mộc và Sao Hải Vương cũng trải qua lực hấp dẫn từ Mặt Trời, ảnh hưởng đến quỹ đạo và chuyển động của chúng trong không gian.
Câu 2. Một ô tô có khối lượng là 5 tấn thì trọng lượng của ô tô đó là:
A. 5N
B. 500N
C. 5000N
D. 50000N
Phương pháp giải: Quy đổi: 1 tấn = 1000 kg
Biểu thức tính trọng lượng: P = 10.m
Hướng dẫn giải: Ta có: 5 tấn = 5000 kg => Trọng lượng của ô tô là: P = 10. 5000 = 50000 (N)
Đáp án đúng là D
Câu 3. Một vật có trọng lượng 40 N thì có khối lượng là bao nhiêu?
Phương pháp giải: Trọng lượng của một vật 1 kg là 10 N.
Hướng dẫn giải:
Ta có: Trọng lượng của một vật 1 kg là 10 N
Như vậy, một vật có trọng lượng 40 N thì có khối lượng là 40.1 / 10 = 4 kg
Câu 4. Hãy cho biết trọng lượng tương ứng của các vật sau đây:
a) Túi kẹo có khối lượng 150 g.
b) Túi đường có khối lượng 2 kg.
c) Hộp sữa có khối lượng 380g
Phương pháp giải: Trọng lượng của một vật: P = 10. m, trong đó m là khối lượng của vật (kg)
Trọng lượng của quả cân 100 g là 1N. Trọng lượng của một vật 1 kg là 10N.
Hướng dẫn giải:
Cách 1:
a) Trọng lượng của túi kẹo là 150.1 100 = 1,5N
b) Trọng lượng của túi đường là 2.10 = 20N
c) Trọng lượng của hộp sữa là 380.1/ 100 = 3,8N
Cách 2:
a) Đổi 150 g = 0,15 kg
Trọng lượng của túi kẹo là: P = 10 . 0,15 = 1,5 (N).
b) Trọng lượng của túi đường là: P = 2. 10 = 20 (N).
c) Đổi 380 g = 0,38 kg.
Trọng lượng của hộp sữa là: P = 10 . 0,38 = 3,8 (N).
Câu 5. Một quyển sách 100 g và một quả cân bằng sắt 100 g đặt gần nhau trên mặt bàn. Nhận xét nào sau đây là không đúng?
A. Hai vật có cùng trọng lượng
B. Hai vật có cùng thể tích
C. Hai vật có cùng khối lượng
D. Có lực hấp dẫn giữa hai vật
Hướng dẫn giải: Một quyển sách 100g và một quả cân bằng sắt 100g đặt gần nhau trên mặt bàn. Nhưu vậy, quyển sách và quả cân sắt có cùng khối lượng là 100g, có cùng trọng lượng là 1N, có lực hấp dẫn giữa chúng và có thể tích khác nhau.
Đáp án đúng là B.
Câu 6. Kết luận nào sau đây là sai khi nói về trọng lượng của vật?
A. Trọng lượng của vật tỉ lệ với thể tích vật.
B. Trọng lượng của vật là độ lớn của trọng lực tác dụng lên vật.
C. Có thể xác định trọng lượng của vật bằng lực kế.
D. Trọng lượng tỉ lệ với khối lượng của vật.
Hướng dẫn giải:
Trọng lượng của vật là độ lớn lực hút tác dụng lên vật, có thể xác định trọng lượng của vật bằng lực kế. Trọng lượng P = 10m tức là trọng lượng tỉ lệ với khối lượng của vật và không phụ thuộc vào thể tích vật.
Đáp án đúng là A.
3. Bài tập trắc nghiệm Khoa học tự nhiên Lớp 6 Bài 37: Lực hấp dẫn và trọng lượng
Câu 1. Phát biểu nào sau đây là không đúng?
A. Trọng lượng của một vật 1kg là 10N
B. Lực hấp dẫn là lực hút giữa các vật có khối lượng
C. Khi tính bao bì thì khối lượng đó được gọi là khối lượng tịnh.
D. Khối lượng là số đo lượng chất của một vật.
Hướng dẫn giải:
Đáp án: C
:A – Đúng
B – Đúng
C – Sai, khi không tính bao bì thì khối lượng đó được gọi là khối lượng tịnh.
D - Đúng
Câu 2. Một cốc nước tinh khiết và một cốc trà sữa có cùng thể tích 200ml để gần nhau. Nhận xét nào sau đây là đúng?
A. Hai vật có cùng trọng lượng
B. Hai vật có cùng khối lượng
C. Có lực hấp dẫn giữa hai vật
D. Cả A và B đúng
Đáp án: C
Hướng dẫn giải:
Hai cốc nước khác loại nên sẽ có khối lượng khác nhau => trọng lượng cũng sẽ khác nhau.
Mọi vật có khối lượng đều hút nhau một lực => có lực hấp dẫn giữa hai vật.
Câu 3. Lực mà Trái Đất tác dụng lên vật là:
A. trọng lượng
B. trọng lực
C. lực đẩy
D. lực nén
Đáp án: B
Hướng dẫn giải: Lực mà Trái Đất tác dụng lên vật là trọng lực. Trọng lượng là độ lớn của trọng lực. Lực mà Trái Đất tác dụng lên vật là lực hút.
=> Bạn đọc có thể tham khảo thêm bài viết Khoa học Tự nhiên dành cho lớp 6 bài 1 Giới thiệu về khoa học tự nhiên
