Hướng dẫn đăng ký nghĩa vụ quân sự lần đầu theo Luật số 98/2025/QH15

Theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 11 Luật về quân sự, quốc phòng (Luật số 98/2025/QH15), có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2025, đã mang đến nhiều thay đổi quan trọng trong quy trình thực hiện nghĩa vụ quân sự (NVQS). Đáng chú ý nhất là các quy định mới về thủ tục đăng ký NVQS lần đầu.

Việc công dân nam 17 tuổi (hoặc phụ huynh) nắm rõ thời gian, địa điểm, và các hình thức đăng ký mới này là rất quan trọng để thực hiện đúng nghĩa vụ, tránh bị xử phạt và gỡ bỏ những hiểu lầm phổ biến giữa đăng ký và nhập ngũ.

1. Khi nào phải đăng ký nghĩa vụ quân sự lần đầu mới nhất?

Theo Khoản 1, 2 Điều 16 Luật số 98/2025/QH15, công dân nam phải thực hiện đăng ký nghĩa vụ quân sự (NVQS) lần đầu khi đủ 17 tuổi trong năm. Thời điểm đăng ký tập trung do cấp xã tổ chức được ấn định vào tháng 4 hàng năm.

Đủ 17 tuổi trong năm được xác định theo năm sinh, không phụ thuộc vào ngày, tháng sinh cụ thể.

Ví dụ: Trong năm 2026, tất cả công dân nam sinh năm 2009 (vì 2026 - 17 = 2009) đều thuộc đối tượng phải đăng ký NVQS lần đầu, dù sinh tháng 1 hay tháng 12 năm 2009.

Đầu năm (tháng 1 hằng năm), Chỉ huy trưởng Ban CHQS cấp xã có trách nhiệm lập và báo cáo danh sách công dân nam đủ 17 tuổi trong năm lên UBND cấp xã. Trên cơ sở đó, đến tháng 4, Chủ tịch UBND cấp xã sẽ ra quyết định gọi công dân đến đăng ký NVQS lần đầu.

Cần nhấn mạnh rằng, đây là nghĩa vụ đăng ký hành chính bắt buộc để Nhà nước thống kê, lập hồ sơ và quản lý nguồn công dân trong độ tuổi thực hiện NVQS. Nghĩa vụ này áp dụng cho tất cả công dân nam đủ 17 tuổi, không phụ thuộc vào tình trạng học tập, sức khỏe hay diện tạm hoãn (các trường hợp này sẽ được phân tích tại Mục 3).

Nếu công dân bỏ lỡ thời hạn đăng ký tập trung vào tháng 4, họ vẫn phải đăng ký bổ sung tại Ban CHQS cấp xã. Không đăng ký đúng thời hạn là hành vi vi phạm pháp luật và có thể bị xử lý hành chính (phân tích tại Mục 6).

Mặc dù Luật 98/2025/QH15 sửa đổi nhiều nội dung, nhưng vẫn giữ nguyên độ tuổi 17 và thời điểm tháng 4 như quy định trước đây. Điều này thể hiện sự ổn định trong chu kỳ quản lý nguồn công dân của Nhà nước; điểm đổi mới quan trọng của Luật 98/2025 không nằm ở thời điểm đăng ký, mà là ở thẩm quyền và phương thức thực hiện (đã nêu tại Mục 2).

2. Đăng ký nghĩa vụ quân sự lần đầu ở đâu?

Theo Luật 98/2025/QH15, công dân thực hiện đăng ký nghĩa vụ quân sự (NVQS) lần đầu tại Ban Chỉ huy quân sự (CHQS) cấp xã nơi mình cư trú (thường trú hoặc tạm trú). Quy định này thay thế cho việc đăng ký tại cấp huyện như trước đây.

Theo Luật Cư trú, nơi cư trú là nơi công dân thường xuyên sinh sống, bao gồm:

• Nơi thường trú: nơi ở ổn định, lâu dài, đã đăng ký;
• Nơi tạm trú: nơi ở trong một khoảng thời gian nhất định, cũng phải đăng ký.

Như vậy, công dân có thể đăng ký NVQS tại Ban CHQS cấp xã nơi đang thường trú (địa chỉ trên CCCD gắn chip) hoặc nơi tạm trú (đối với học sinh, sinh viên, người lao động xa quê). Việc quy định đăng ký tại cấp xã giúp công dân thực hiện thủ tục thuận tiện hơn ngay tại nơi sinh sống thực tế, đồng thời giảm tải cho cơ quan quân sự cấp huyện.

Trước đây, Ban CHQS cấp huyện chịu trách nhiệm chính trong công tác đăng ký NVQS. Luật mới phân cấp mạnh mẽ, giao Chủ tịch UBND cấp xã tổ chức đăng ký, và Ban CHQS cấp xã là cơ quan thực hiện trực tiếp. Đây là một trong những điểm cải cách hành chính quan trọng nhất của Luật 98/2025/QH15.

Bên cạnh việc phân cấp, Luật cũng bổ sung hình thức đăng ký trực tuyến qua Cổng dịch vụ công, giúp công dân có thể thực hiện thủ tục tại nơi cư trú hoặc qua hình thức online một cách linh hoạt, thống nhất với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.

Như vậy, việc đăng ký NVQS lần đầu tại Ban CHQS cấp xã nơi cư trú không chỉ thể hiện sự gần dân, tiện dân, mà còn đánh dấu bước chuyển từ quản lý hành chính theo địa giới sang quản lý công dân theo dữ liệu và nơi ở thực tế.

Người thân (bố mẹ) có thể đăng ký thay không?

Không. Việc đăng ký NVQS lần đầu là một nghĩa vụ pháp lý gắn liền với nhân thân của công dân.

Đối với hình thức trực tiếp: Nhiều quy định hành chính và thực tế thi hành yêu cầu công dân nam 17 tuổi phải trực tiếp đến Ban CHQS cấp xã để kê khai hồ sơ, đặc biệt là Phiếu tự khai sức khỏe.   

Đối với hình thức trực tuyến (mới): Quy trình này được thực hiện thông qua tài khoản định danh điện tử cá nhân (như VNeID) trên Cổng Dịch vụ công . Đây là tài khoản cá nhân, không thể ủy quyền cho người khác thực hiện thủ tục pháp lý này.

Do đó, người thân (bố mẹ) có thể hỗ trợ chuẩn bị giấy tờ, nhưng công dân (nam 17 tuổi) phải là người trực tiếp thực hiện việc kê khai và đăng ký.

3. Đang đi học (hoặc diện tạm hoãn khác) có phải đăng ký NVQS lần đầu không?

Có. Việc đăng ký nghĩa vụ quân sự (NVQS) lần đầu ở tuổi 17 là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc đối với mọi công dân nam, kể cả những người đang là học sinh THPT, sinh viên năm nhất, hoặc thuộc các diện được tạm hoãn khác. Mục đích của việc đăng ký này là để Nhà nước thống kê, lập hồ sơ và quản lý nguồn công dân trong độ tuổi, không đồng nghĩa với việc bị gọi nhập ngũ ngay lập tức.

Nhiều phụ huynh và học sinh hiểu lầm rằng đang đi học thì không cần làm thủ tục NVQS nào. Đây là nhầm lẫn phổ biến. Thực tế, Điều 41 Luật Nghĩa vụ quân sự 2015 quy định các trường hợp được tạm hoãn gọi nhập ngũ, không phải tạm hoãn đăng ký NVQS.

Các lý do tạm hoãn nhập ngũ phổ biến gồm:

• Chưa đủ sức khỏe phục vụ tại ngũ;
• Là lao động duy nhất phải trực tiếp nuôi dưỡng thân nhân không còn khả năng lao động;
• Đang học tại cơ sở giáo dục phổ thông hoặc đang đào tạo trình độ đại học chính quy (trường hợp phổ biến nhất ở độ tuổi 17-18).

Để tránh nhầm lẫn, cần phân biệt rõ hai khái niệm:

• Đăng ký NVQS (tuổi 17): Là nghĩa vụ khai báo ban đầu, nhằm giúp Nhà nước thống kê, lập hồ sơ và quản lý nguồn công dân trong độ tuổi NVQS.
• Tạm hoãn nhập ngũ (từ tuổi 18 trở lên): Là chính sách áp dụng sau khi công dân nhận được Lệnh gọi khám tuyển, dựa trên các lý do nêu tại Điều 41 Luật NVQS 2015 (như đang học, chưa đủ sức khỏe, hoàn cảnh gia đình đặc biệt,...).

Ví dụ: Nếu Nhà nước thống kê được có 100.000 công dân nam 17 tuổi, thì khi đi đăng ký, những người đang học sẽ nộp Giấy xác nhận học sinh/sinh viên. Hệ thống sẽ ghi chú họ thuộc diện tạm hoãn nhập ngũ để quản lý cho các năm tiếp theo. Nếu những công dân này không đăng ký NVQS lần đầu, Nhà nước sẽ không có dữ liệu quản lý nguồn dẫn đến vi phạm nghĩa vụ công dân.

Hồ sơ kèm theo:
Khi đăng ký (trực tiếp hoặc trực tuyến), công dân thuộc diện tạm hoãn cần nộp giấy tờ chứng minh như:

• Giấy xác nhận học sinh/sinh viên;
• Hồ sơ bệnh án, giấy tờ xác nhận hoàn cảnh gia đình (nếu có).

Ban CHQS cấp xã sẽ ghi chú thông tin tạm hoãn vào hồ sơ quản lý.
Lưu ý: Dù thuộc diện tạm hoãn nhập ngũ, nếu không đăng ký NVQS lần đầu ở tuổi 17, công dân vẫn bị coi là vi phạm quy định về đăng ký NVQS và bị xử phạt hành chính theo quy định pháp luật. 

4. Hướng dẫn thủ tục đăng ký NVQS lần đầu

Theo quy định mới tại Luật 98/2025/QH15 (sửa đổi Điều 16 Luật NVQS 2015), công dân có thể thực hiện đăng ký NVQS lần đầu bằng 02 hình thức: (1) Đăng ký trực tuyến (Online) qua Cổng dịch vụ công, hoặc (2) Đăng ký trực tiếp tại Ban CHQS cấp xã.

Việc bổ sung hình thức trực tuyến  là cải cách lớn nhất về mặt thủ tục, đồng bộ hóa ngành quân sự với chủ trương Cải cách hành chính và Chính phủ điện tử quốc gia.   

Đăng ký trực tuyến (Online)

Công dân sử dụng tài khoản định danh điện tử (VNeID) hoặc tài khoản Cổng Dịch vụ công để truy cập Cổng Dịch vụ công Quốc gia hoặc Cổng Dịch vụ công Bộ Quốc phòng. Tại đây, công dân tìm thủ tục Đăng ký nghĩa vụ quân sự lần đầu, kê khai thông tin theo mẫu, đính kèm các bản chụp giấy tờ và nộp hồ sơ trực tuyến.  

Hướng dẫn chi tiết:

Bước 1: Đăng nhập

Truy cập Cổng Dịch vụ công Quốc gia (dichvucong.gov.vn) hoặc Cổng Dịch vụ công Bộ Quốc phòng. Đăng nhập bằng tài khoản VNeID (khuyến nghị).

Bước 2: Tìm thủ tục

Tìm kiếm tên thủ tục hành chính "Đăng ký nghĩa vụ quân sự lần đầu".   

Bước 3: Kê khai

Hệ thống sẽ hiển thị một tờ khai điện tử (tương đương Phiếu tự khai sức khỏe ) và các thông tin cá nhân (thường được tự động đồng bộ từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư). Công dân kiểm tra và bổ sung các thông tin về sức khỏe, gia đình.

Bước 4: Đính kèm tệp

Công dân chụp ảnh hoặc scan các giấy tờ sau và đính kèm:

• Bản chụp Căn cước công dân (CCCD).
• Bản chụp Giấy xác nhận học sinh/sinh viên hoặc hồ sơ bệnh án (nếu thuộc Mục 3).

Bước 5: Nộp hồ sơ: Công dân nộp hồ sơ và chờ Ban CHQS cấp xã (nơi công dân đăng ký cư trú) xử lý. Kết quả (Giấy chứng nhận đăng ký NVQS) có thể được trả trực tuyến hoặc công dân nhận bản giấy tại xã.

Đăng ký trực tiếp tại xã

Công dân mang theo các giấy tờ cần thiết (nêu ở Mục 5) đến trụ sở Ban Chỉ huy quân sự cấp xã (nơi cư trú) trong thời hạn quy định (Tháng 4 hàng năm). Cán bộ Ban CHQS xã sẽ hướng dẫn công dân kê khai hồ sơ và tiếp nhận.

Hướng dẫn chi tiết:

Quy trình này dựa trên các thủ tục hành chính cũ  nhưng được cập nhật về thẩm quyền cấp xã theo Luật 98/2025.   

Bước 1: Đến trụ sở Ban CHQS

Công dân (nam 17 tuổi) đến trụ sở Ban CHQS cấp xã nơi mình cư trú (thường trú hoặc tạm trú) trong giờ hành chính, vào thời gian được gọi (Tháng 4).   

Bước 2: Xuất trình giấy tờ

Xuất trình Căn cước công dân (CCCD) cho cán bộ tiếp nhận.

Bước 3: Kê khai hồ sơ

Cán bộ Ban CHQS cấp xã cấp phát 01 "Phiếu tự khai sức khỏe nghĩa vụ quân sự" (theo mẫu mới của TT 68/2025). Công dân tự kê khai thông tin.

Bước 4: Nộp hồ sơ

Công dân nộp lại Phiếu tự khai và các giấy tờ kèm theo (nếu có, như Giấy xác nhận học sinh/sinh viên).

Bước 5: Nhận kết quả

Sau khi cán bộ kiểm tra hồ sơ hợp lệ, công dân sẽ được cấp "Giấy chứng nhận đăng ký nghĩa vụ quân sự". Đây là giấy tờ quan trọng để nộp kèm hồ sơ nhập học.   

5. Hồ sơ đăng ký nghĩa vụ quân sự lần đầu gồm những gì?

Hồ sơ đăng ký NVQS lần đầu tương đối đơn giản, chủ yếu bao gồm Phiếu tự khai sức khỏe nghĩa vụ quân sự và bản chụp Căn cước công dân. Những trường hợp thuộc diện tạm hoãn (Mục 3) cần nộp thêm giấy tờ chứng minh.

Dựa trên các thủ tục hành chính đã công bố và các quy định mới, hồ sơ bao gồm:

Giấy tờ bắt buộc:

• Phiếu tự khai sức khỏe nghĩa vụ quân sự: Đây là tài liệu quan trọng nhất (Nếu làm trực tuyến, đây là tờ khai điện tử; nếu làm trực tiếp, sẽ nhận mẫu giấy tại Ban CHQS xã).
• Bản chụp Căn cước công dân (CCCD): Dùng để đối chiếu, xác minh nhân thân. (Nếu CCCD chưa có, có thể dùng Giấy khai sinh).
• Giấy tờ đặc biệt (nếu có, theo Mục 3): Bản chụp Giấy xác nhận học sinh/sinh viên: Đối với người đang đi học.
• Bản chụp Hồ sơ bệnh án (nếu có): Đối với người có vấn đề sức khỏe.

Sự đơn giản của hồ sơ (chỉ cần Tờ khai sức khỏe và CCCD) là có chủ đích. Kết hợp với việc triển khai trực tuyến và sử dụng VNeID, rõ ràng Nhà nước đang thực hiện cải cách triệt để. Dữ liệu dân cư (nhân thân, nơi ở) đã có sẵn trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Vì vậy, công dân không cần nộp Sổ hộ khẩu (giấy) hay Sơ yếu lý lịch (như trước đây) cho bước đăng ký ban đầu này.

Căn cứ pháp lý: Nghị định 13/2016/NĐ-CP về quy định trình tự, thủ tục đăng ký và chế độ, chính sách của công dân trong thời gian đăng ký, khám, kiểm tra sức khỏe nghĩa vụ quân sự; Thông tư 68/2025/TT-BQP sửa đổi bổ sung Thông tư 148/2018/TT-BQP về tuyển chọn công dân nhập ngũ; 

6. Hành vi không đăng ký NVQS lần đầu (Tuổi 17) có bị phạt không?

Có. Hành vi không đăng ký nghĩa vụ quân sự (NVQS) lần đầu khi đủ 17 tuổi là vi phạm pháp luật và bị xử phạt hành chính (phạt tiền). Tuy nhiên, pháp luật phân biệt rõ mức độ xử lý tùy theo tính chất, mức độ vi phạm.

Mức xử phạt (theo Nghị định 218/2025/NĐ-CP):

• Phạt cảnh cáo: Áp dụng đối với công dân nam đủ 17 tuổi trong năm, thuộc diện phải đăng ký NVQS lần đầu, nhưng không thực hiện đăng ký đúng quy định.
• Phạt tiền từ 8.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng: Áp dụng đối với các hành vi không đăng ký NVQS bổ sung, không đăng ký thay đổi thông tin cá nhân, hoặc cố tình không đăng ký sau nhiều lần được nhắc nhở.

Ngoài việc bị phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền, người vi phạm vẫn bắt buộc phải thực hiện thủ tục đăng ký NVQS theo đúng quy định.

Cần phân biệt không đăng ký NVQS với các hành vi nặng hơn, như:

• Không có mặt khi có Lệnh gọi khám sức khỏe NVQS (mức phạt cao hơn);
• Trốn tránh, chống lệnh nhập ngũ (có thể bị xử lý hình sự).

Đối với học sinh, sinh viên 17 tuổi, mục tiêu của Nhà nước không phải trừng phạt, mà là đưa công dân vào diện quản lý thống kê ban đầu. Vì vậy, hình thức xử phạt chủ yếu là cảnh cáo, và biện pháp buộc thực hiện đăng ký NVQS mang ý nghĩa giáo dục quản lý hơn là xử phạt nặng.

Ngược lại, mức phạt 8 - 10 triệu đồng đối với hành vi không đăng ký bổ sung, không khai báo thay đổi nơi cư trú hoặc học tập cho thấy Nhà nước đang tăng cường quản lý chặt chẽ sự biến động của nguồn công dân sau khi đã đăng ký lần đầu.

7. Phân biệt Đăng ký NVQS lần đầu và Sơ tuyển/Khám tuyển

Đây là hai quy trình hành chính độc lập, khác nhau về mục đích, thời điểm, độ tuổi và cơ quan thực hiện.

• Đăng ký NVQS lần đầu (tuổi 17): nhằm quản lý nguồn công dân trong độ tuổi thực hiện nghĩa vụ quân sự.
• Sơ tuyển/Khám tuyển (từ 18 tuổi trở lên): nhằm tuyển chọn công dân đủ điều kiện nhập ngũ.

Sự nhầm lẫn giữa hai quy trình này là nguyên nhân chính gây ra tâm lý lo lắng, trốn tránh của một số công dân và phụ huynh (như đã nêu tại Mục 3). Dưới đây là bảng so sánh chi tiết theo Luật 98/2025/QH15 (sửa đổi Điều 16 và Điều 40):

Bảng so sánh Đăng ký NVQS lần đầu và Sơ tuyển/Khám tuyển

Khi đặt Điều 16 (mới) và Điều 40 (mới) cạnh nhau, chúng ta thấy hai chu trình hành chính riêng biệt. Luật 98/2025/QH15 đang thực hiện một động thái kép: vừa tạo thuận lợi cho dân (phân cấp đăng ký về xã, cho phép trực tuyến), vừa siết chặt quản lý (khu vực hóa việc khám tuyển, công khai kết quả) để đảm bảo tính chính xác và minh bạch trong tuyển quân.

Kết luận

Bạn vừa tìm hiểu các quy định mới nhất về đăng ký nghĩa vụ quân sự lần đầu theo Luật 98/2025/QH15. Đây là nghĩa vụ quan trọng và có nhiều thay đổi lớn về thẩm quyền (chuyển về cấp xã) và hình thức (cho phép trực tuyến).

Nếu bạn gặp vướng mắc trong quá trình chuẩn bị hồ sơ, xác định nơi đăng ký (thường trú/tạm trú), hoặc cần tư vấn về các trường hợp tạm hoãn, hãy liên hệ ngay với các chuyên gia pháp lý của Luật Minh Khuê để được hỗ trợ kịp thời và chính xác qua tổng đài 1900.6162.