1. Khái quát chung

Kinh doanh đa cấp (MLM – Multi – level Marketing) hay còn gọi là bán hàng đa cấp là một hình thức bán hàng trực tiếp trong đó việc lưu hành, bán và phân phối sản phẩm được thực hiện qua một mô hình gồm những cá nhân hoạt động riêng biệt, họặc có thể mua hàng trực tiếp tại công ty mà không phải thông qua các đại lý hay cửa hàng bán lẻ.

Bản chất những cá nhân này không phải là nhân viên của công ty, họ chỉ là đối tác phân phối hàng hóa cho công ty. Nhiệm vụ của họ là giới thiệu, bán hàng sản phẩm tới người tiêu dùng và nhờ vào việc đó họ sẽ có lợi nhuận từ hoa hồng bán sản phẩm. Ngoài ra, họ có nhiệm vụ giúp đỡ những người khác cùng tham gia doanh nghiệp MLM, dạy họ cách xây dựng mạng lưới phân phối viên của mình, mạng lưới đó thường đưuọc gọi là downline (tuyến dưới). Ngoài thu nhập từ hoa hồng bán sản phẩm, họ còn nhận được hoa hồng từ mạng lưới tuyến dưới, tiền thưởng nếu đạt doanh số.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của BLHS đã bổ sung tội danh mới – tội vi phạm quy định về kinh doanh theo phương thức đa cấp – Điều 217a BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) nhằm hạn chế hiệu quả nạn kinh doanh theo phương thức đa cấp trái pháp luật. BLHS năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2018, bổ sung nhiều tội phạm mới trong đó có tội vi phạm quy định về kinh doanh đa cấp. Kinh doanh đa cấp là hình thức kinh doanh xuất hiện khá lâu trên thế giới và khi vào Việt Nam đã phát triển nhanh chóng, tuy nhiên trong những năm gần đây hình thức kinh doanh đa cấp đã có nhiều biến tướng ảnh hưởng rất lớn đến nền kinh tế, tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội. Việc quản lý tốt hoạt động bán hàng đa cấp sẽ mang lợi lợi nhuận rất lớn cho nền kinh tế, tuy nhiên hoạt động đa cấp ở nước ta diễn ra rất phức tạp, vì vậy BLHS năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 đưa Tội vi phạm quy định về kinh doanh theo phương thức đa cấp là hợp lý.

2. Tội vi phạm quy định về kinh doanh theo phưong thức đa cấp được quy định như thế nào?

Tội vi phạm quy định về kinh doanh theo phưong thức đa cấp được quy định tại Điều 217a Bộ luật hình sự 2015 sửa đổi 2017, cụ thể như sau:

Điều 217a. Tội vi phạm quy định về kinh doanh theo phưong thức đa cấp
1. Người nào tổ chức hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp mà không có giấy chứng nhận đăng kỷ hoạt động bán hàng đa
cấp hoặc không đúng với nội dung giấy chứng nhận đăng kỷ hoạt động bán hàng đa cấp thuộc một trong các trường hợp sau đây, nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 174 và Điều 290 của Bộ luật này, thì bị phạt tiền từ 500.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 thảng đến 02 năm :
a) Đã bị xử phạt vi phạm hành chỉnh về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm;
b) Thu lợi bất chính từ 200.000.000 đồng đến dưới 1.000.000.000 đồng;
c) Gây thiệt hại cho người khác từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng.
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 1.000.000.000 đồng đến 5.000.000.000 dồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:
a) Thu lợi bất chỉnh 1.000.000.000 đồng trở lên;
b) Gây thiệt hại cho người khác 1.500.000.000 đồng trở lén;
c) Quy mỏ mạng lưới người tham gia 100 người trở lên.
3. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đên 05 năm.

Luật sư tư vấn pháp luật Hình sự, gọi: 1900.6162

3. Bình luận

Kinh doanh đa cấp là phương thức kinh doanh hiện đại, nếu tuân thủ đúng pháp luật sẽ phát huy hiệu quả. Tuy nhiên, trong thời gian qua đã xuất hiện nhiều cá nhân, tổ chức kinh doanh theo phương thức đa cấp vi phạm pháp luật gây ra hậu quả rất lớn hoặc đặc biệt lớn. Vì vậy, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của BLHS năm 2015 đã bổ sung tội vi phạm quy định về kinh doanh theo phương thức đa cấp tại Điều 217a BLHS.

Điều luật gồm 3 khoản. Trong đó, khoản 1 quy định các dấu hiệu pháp lý của tội phạm và khung hình phạt cơ bản; khoản 2 quy định các trường hợp phạm tội tăng nặng và khoản 3 quy định khung hình phạt bổ sung.

3.1 Dấu hiệu chủ thể củạ tội phạm

Chủ thể của tội vi phạm quy định về kinh doanh theo phương thức đa cấp được quy định là chủ thể bình thường và theo Điều 12 BLHS là người từ đủ 16 tuổi trở lên vì tội này không thuộc các tội mà tuổi chịu trách nhiệm hình sự có thể từ đủ 14 tuổi trở lên được liệt kê tại khoản 2 Điều 12 BLHS.

3.2 Mặt khách thể

Tội phạm xâm phạm chế độ quản lí của Nhà nước đối với hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp của các tổ chức, cá nhân.

3.3 Dấu hiệu hành vi khách quan của tội phạm

Điều luật quy định hành vi khách quan của tội này có thể là:Hành vi tổ chức hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp mà không có giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp; Hành vi tổ chức hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp mà không đúng với nội dung giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp.

Điều luật còn quy định hành vi này phải không thuộc hành vi được quy định tại các điều 174 và 290 BLHS. Tuy nhiên, quy định này là không cần thiết.tham gia gồm nhiều cấp, nhiều nhánh, trong đó, người tham gia được hưởng hoa hồng, tiền thường và lợi ích kinh tế khác từ kết quả kinh doanh của mình và của những người khác trong mạng lưới” (khoản 1 Điều 3 Nghị định số 40/2018/NĐ-CP ngày 12/3/2018 của Chính phủ về quản lý hoạt động kinh doanh theo phưong thức đa cấp).

Hành vi khách quan trên đây bị coi là tội phạm nếu thỏa mãn một trong các dấu hiệu sau:

+ Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm;

+ Thu lợi bất chính từ 200 triệu đồng trở lên; hoặc

+ Gây thiệt hại cho người khác từ 500 triệu đồng trở lên.

Điều luật quy định hai hành vi:

Hành vi tổ chức hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp mà không có giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp: Giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp là văn bản hoặc bản điện tử mà Cơ quan đăng ký kinh doanh cấp cho doanh nghiệp để hoạt động bán hàng đa cấp. Để được cấp phép hoạt động bán hàng đa cấp ở nước ta cần đáp ứng các nội dung sau:

Điều kiện đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp: Tổ chức đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp phải đáp ứng các điều kiện sau: Là doanh nghiệp được thành lập tại Việt Nam theo quy định của pháp luật, có đăng ký kinh doanh ngành bán lẻ theo phương thức đa cấp. Có vốn pháp định theo quy định tại Điều 8 Nghị định này. Hàng hóa kinh doanh theo phương thức đa cấp phù hợp với nội dung ghi trong Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp hoặc Giấy chứng nhận đầu tư. Có đủ điều kiện kinh doanh hoặc được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh theo quy định của pháp luật trong trường hợp kinh doanh hàng hóa kinh doanh có điều kiện. Ký quỹ tại một ngân hàng thương mại hoạt động tại Việt Nam theo quy định tại Điều 29 Nghị định này. Có Quy tắc hoạt động, Chương trình trả thưởng, Chương trình đào tạo cơ bản không trái quy định của pháp luật. Thành viên hợp danh đối với công ty hợp danh, chủ sở hữu doanh nghiệp tư nhân, thành viên đối với công ty trách nhiệm hữu hạn, cổ đông sáng lập đối với công ty cổ phần, người đại diện theo pháp luật đối với công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần phải là những cá nhân chưa từng giữ một trong các chức vụ nêu trên tại doanh nghiệp bán hàng đa cấp đã bị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp theo quy định tại Điểm b, Điểm c Khoản 1 Điều 14 Nghị định này.

Vốn pháp định: Vốn pháp định của doanh nghiệp đăng ký kinh doanh ngành bán lẻ theo phương thức đa cấp là 10 tỷ đồng.

Điều kiện đối với người tham gia bán hàng đa cấp : Người tham gia bán hàng đa cấp là cá nhân có năng lực hành vi dân sự đầy đủ. Những trường hợp sau không được tham gia bán hàng đa cấp: Người đang chấp hành hình phạt tù hoặc có tiền án về các tội sản xuất, buôn bán hàng giả, quảng cáo gian dối, kinh doanh trái phép, trốn thuế, lừa dối khách hàng, các tội về lừa đảo chiếm đoạt tài sản, lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, chiếm giữ trái phép tài sản. Người nước ngoài không có Giấy phép lao động tại Việt Nam do cơ quan có thẩm quyền cấp.

Như vậy, cá nhân, tỏ chức muốn thực hiện hoạt động bán bán hàng đa cấp ở nước ta phải được cấp Giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp.

Hành vi kinh doanh đa cấp không đúng với nội dung giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp: Sau khi được cấp Giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp thì cá nhân, doanh nghiệp phải hoạt động theo đúng với các nội dung đã đăng ký với Cơ quan Nhà nước có thẩm quyền.

3.4 Dấu hiệu lỗi của chủ thể

Lỗi của chủ thể được quy định là lỗi cố ý.

3.5 Khung hình phạt

Khoản 1 của điều luật quy định khung hình phạt cơ bản là phạt tiền từ 500 triệu đồng đến 01 tỷ đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 02 năm.

Khoản 2 của điều luật quy định khung hình phạt tăng nặng là phạt tiền từ 01 tỷ đồng đến 05 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm được áp dụng cho trường hợp phạm tội có một trong các tình tiết định khung hình phạt tăng nặng sau:

- Thu lợi bất chính 01 tỷ đồng trở lên;

- Gây thiệt hại cho người khác 1,5 tỷ đồng trở lên;

- Quy mô mạng lưới người tham gia 100 người trở ỉên\ Đây là trường hợp người phạm tội đã lôi kéo số người tham gia hệ thống kinh doanh đa cấp của mình từ 100 người trở lên.

Khoản 3 của điều luật quy định khung hình phạt bổ sung (có thể áp dụng đối với người phạm tội) là phạt tiền từ 100 triệu đồng đên 500 triệu đồng, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

Trân trọng!

Bộ phận tư vấn pháp luật hình sự - Công ty luật Minh Khuê