1. Khái niệm lược đồ bàng quan
Lược đồ bàng quan (indifference map) là tập hợp các đường bàng quan được xếp theo một thứ tự nhất định để biểu thị bằng hình ảnh ích lợi cá nhân tăng dần khi di chuyển ngày càng xa gốc tọa độ Đường bàng quan (1,2,3,4) là hình ảnh biểu thị quan điểm ích lợi thứ tự và các số ghi trên đường bàng quan không bao giờ cắt nhau vì nếu chúng cắt nhau, thì điều này có nghĩa là người tiêu dùng đã lựa chọn giữa hai hàng hóa một cách không nhất quán và bất hợp lý. Lược đồ bàng quan là sự kết hợp của các đường cong bàng quan, cho phép hiểu được sự thay đổi về số lượng hoặc loại hàng hóa có thể thay đổi mô hình tiêu thụ.
Về nguyên tắc, các đường bàng quan 1,2,3, v.v... có thể chấp nhận dạng đầy đủ như trong lược đồ, nhưng trên thực tế chỉ có phần liền các đường này là có ý nghĩa. Nguyên nhân ở đây là khi đường bàng quan trở nên thẳng đứng, người tiêu dùng hoàn toàn thỏa mãn với hàng Y và không sẵn sàng từ bỏ thêm một số đơn vị X để đổi lấy Y. Khi các đường bàng quan trở nên nằm ngang, người tiêu dùng hoàn toàn thỏa mãn với hàng X và không sẵn sàng từ bỏ thêm một số đơn vị Y để đổi lấy X. Đường R1 và R2 đánh dấu giới hạn của phần đường bàng quan thực sự có ý nghĩa.
Thuật ngữ liên quan
Đường bàng quan (Indifference curves) là đường mô tả các giỏ hàng hóa khác nhau đem lại cho người tiêu dùng cùng một độ thỏa dụng. Tính chất của đường bàng quan
- Đường bàng quan là một đường dốc xuống theo chiều di chuyển từ trái sang phải. Giả sử ta có một đường bàng quan U1 như thể hiện trong hình 2.
- Khi biểu diễn sở thích của cùng một người tiêu dùng, các đường bàng quan khác nhau sẽ không bao giờ cắt nhau.
- Đường bàng quan có xu hướng thoải dần khi di chuyển từ trái sang phải.
- Xuất phát từ gốc tọa độ, càng tiến ra phía ngoài, độ thỏa dụng mà đường bàng quan biểu thị sẽ ngày càng cao.
2. Đặc điểm lược đồ bàng quan
– Khi ta di chuyển từ điểm A(x1,y1) đến điểm B(x2,y2) ở phía bên phải dọc theo đường bàng quan U1, đương nhiên x2 sẽ lớn hơn x1. Nếu y2 không nhỏ hơn y1, thì theo giả định “thích nhiều hơn ít”, giỏ hàng hóa B sẽ được người tiêu dùng ưa thích hơn giỏ hàng hóa A. Trong trường hợp này, A và B không thể cùng nằm trên cùng một đường bàng quan. Thực tế, vì cùng nằm trên cùng một đường bàng quan nên y2 phải nhỏ hơn y1 hay điểm B phải nằm ở vị trí thấp hơn điểm A. Nói một cách khác, khi di chuyển dọc theo một đường bàng quan từ trái sang phải, chúng ta cũng đồng thời di chuyển từ trên xuống dưới. Điều này cho thấy đường bàng quan là một đường dốc xuống, hay là một đường luôn có độ dốc âm.
– Khi biểu diễn sở thích của cùng một người tiêu dùng, các đường bàng quan khác nhau sẽ không bao giờ cắt nhau. Giả sử có hai đường bàng quan U1 và U2 nào đó biểu diễn sở thích của cùng một người tiêu dùng lại cắt nhau tại điểm E. Vì đây là những đường bàng quan khác nhau, chúng biểu thị các độ thỏa dụng khác nhau. Nếu A là một điểm bất kỳ, khác E song lại cùng nằm trên đường U1, đương nhiên, theo định nghĩa về đường bàng quan, người tiêu dùng sẽ phải ưa thích A như E. Nếu B là một điểm bất kỳ, khác E song cùng nằm trên đường U2, người tiêu dùng cũng sẽ thích E như B. Theo tính chất bắc cầu, người tiêu dùng sẽ phải thích A như B. Hay nói cách khác, độ thỏa dụng của y giỏ hàng hóa A và của giỏ hàng hóa B là bằng nhau. Như thế, A và B không thể nằm trên các đường bàng quan khác nhau. Điều này mâu thuẫn với giả thiết U1, U2 là những đường khác nhau và nó chứng minh rằng, các đường bàng quan khác nhau không thể cắt nhau.
– Đường bàng quan có xu hướng thoải dần khi di chuyển từ trái sang phải.
Tính chất này của đường bàng quan có nguồn gốc từ giả định: tỷ lệ thay thế biên giữa hàng hóa X và hàng hóa Y có xu hướng giảm dần. Đây là một giả định hợp lý, phản ánh tâm lý tiêu dùng của con người. Thật vậy, khi người tiêu dùng có quá nhiều hàng hóa Y, có tương đối ít hàng hóa X (ta biểu thị trạng thái này bằng một điểm nằm ở phía trên, và bên trái của đường bàng quan như điểm A, anh ta (hay chị ta) sẽ có khuynh hướng quý hàng hóa X và xem nhẹ hàng hóa Y. Trong trường hợp này, người tiêu dùng sẽ sẵn lòng đánh đổi một lượng tương đối lớn hàng hóa Y (thứ mà người này đang cảm thấy dồi dào) để lấy một đơn vị hàng hóa X (thứ mà anh ta hay chị ta đang cảm thấy tương đối khan hiếm). Trái lại, càng di chuyển về phía bên phải của đường bàng quan, người tiêu dùng càng có hàng hóa Y ít dần và càng có hàng hóa X nhiều dần. Khi Y càng trở nên khan hiếm hơn, người tiêu dùng càng ít muốn hy sinh nó. Anh ta (chị ta) chỉ sẵn lòng đánh đổi càng ngày càng ít hàng hóa Y để có thêm một đơn vị hàng hóa X. Vì thế, tỷ lệ thay thế biên có xu hướng giảm dần và càng di chuyển sang bên phải, đường bàng quan sẽ càng thoải.
– Xuất phát từ gốc tọa độ, càng tiến ra phía ngoài, độ thỏa dụng mà đường bàng quan biểu thị sẽ ngày càng cao. Dĩ nhiên, điều này chỉ đúng trong trường hợp cả X lẫn Y đều là những hàng hóa hữu ích và giả định “thích nhiều hơn ít” vẫn tỏ ra thích hợp. Đường bàng quan U2 nằm ở phía ngoài so với đường bàng quan U1. Giả sử A và B là những điểm có cùng tung độ (hay hoành độ) lần lượt nằm trên U1và U2. Dễ dàng nhận thấy rằng, giỏ hàng hóa A có độ thỏa dụng thấp hơn so với giỏ hàng hóa B (xuất phát từ giả định ‘thích nhiều hơn ít”. Vì thế, độ thỏa dụng gắn với đường bàng quan U2 cao hơn độ thỏa dụng gắn với đường bàng quan U1.
Từ những tính chất trên, có thể hình dung đường bàng quan là một đường cong lõm, đáy hướng về gốc tọa độ. Một đường bàng quan chỉ biểu thị một tập hợp các giỏ hàng hóa được người tiêu dùng ưa thích như nhau. Vì thế, sở thích của người tiêu dùng có thể biểu diễn bằng một bản đồ các đường bàng quan, trong đó mỗi đường chỉ thể hiện một độ thỏa dụng của người tiêu dùng. Những người tiêu dùng khác nhau có sở thích khác nhau, do đó, hình dáng các đường bàng quan của họ cũng khác nhau. Chẳng hạn, nếu sở thích của một người tiêu dùng có tính chất thiên lệch về hàng hóa X – anh ta (hay chị ta) đặc biệt coi trọng hàng hóa X so với các hàng hóa khác (trên thực tế, nếu X là quần áo thì người này là một người đặc biệt thích ăn diện), thì các đường bàng quan của người này có hình dáng như các đường tương đối dốc đứng. Ngược lại, nếu một người đặc biệt ưa thích hàng hóa Y, các đường bàng quan của người này sẽ có hình dáng tương đối thoải (tương đối phẳng). Ngoài sở thích, hình dáng đường bàng quan của người tiêu dùng còn phụ thuộc vào tính chất của các hàng hóa X, Y. Ta sẽ thấy rõ hơn điều này khi khảo sát một số đường bàng quan đặc biệt.
3. Ứng dụng lược đồ bàng quan trong thực tế
Lược đồ bàng quan là một công cụ hữu ích trong việc tổ chức, trình bày và phân tích thông tin liên quan đến một chủ đề cụ thể. Lược đồ bàng quan là một biểu đồ trực quan, thể hiện mối quan hệ giữa các khái niệm và ý tưởng thông qua các mũi tên và nút. Bằng cách xác định các khái niệm quan trọng và kết nối chúng với nhau, lược đồ bàng quan giúp người dùng hiểu sâu hơn về mối quan hệ giữa các yếu tố trong một hệ thống hoặc vấn đề. Dưới đây là một số ví dụ về ứng dụng lược đồ bàng quan trong thực tế:
- Giáo dục: Lược đồ bàng quan có thể được sử dụng trong giảng dạy và học tập để tổ chức kiến thức và mối quan hệ giữa các khái niệm. Ví dụ, trong một bài giảng về hệ mặt trời, giáo viên có thể tạo một lược đồ bàng quan với các hành tinh, mặt trời, mặt trăng và các yếu tố khác, để học sinh hiểu và ghi nhớ cấu trúc và quan hệ giữa chúng.
- Kinh doanh: Lược đồ bàng quan có thể được sử dụng để phân tích mô hình kinh doanh, chiến lược marketing hoặc quan hệ giữa các thành phần trong một công ty. Ví dụ, một doanh nghiệp có thể tạo lược đồ bàng quan để biểu diễn quy trình sản xuất, từ khâu nhập liệu đến sản phẩm cuối cùng, nhằm tìm hiểu và tối ưu hóa các bước và quan hệ giữa các phần tử trong quy trình.
- Phân tích hành vi tiêu dùng của người tiêu dùng khi chọn lựa giữa hai hàng hóa hoặc dịch vụ khác nhau. Ví dụ cụ thể như sau: Giả sử người tiêu dùng có thể chọn lựa giữa hai loại nước giải khát là Coca-Cola và Pepsi. Ta có thể vẽ các đường bàng quan cho người tiêu dùng khi biết sở thích của anh ta đối với hai loại nước giải khát này. Các đường bàng quan sẽ cho biết các giỏ hàng hóa khác nhau mà anh ta cảm thấy cùng một độ thỏa dụng khi tiêu thụ. Tiếp theo, ta có thể vẽ đường ngân sách cho người tiêu dùng khi biết thu nhập và giá cả của hai loại nước giải khát này. Đường ngân sách sẽ cho biết các giỏ hàng hóa khả thi mà anh ta có thể mua được với thu nhập và giá cả cho trước. Cuối cùng, ta có thể tìm điểm tiếp xúc giữa đường ngân sách và đường bàng quan cao nhất để xác định giỏ hàng hóa tối ưu mà anh ta sẽ chọn lựa. Điểm tiếp xúc này sẽ cho biết số lượng Coca-Cola và Pepsi mà anh ta sẽ tiêu thụ để đạt được mức độ thỏa dụng cao nhất có thể với thu nhập và giá cả cho trước.
- Y học: Lược đồ bàng quan có thể hỗ trợ trong việc phân tích các bệnh lý, triệu chứng và quan hệ giữa chúng. Ví dụ, trong việc chẩn đoán một căn bệnh phức tạp, bác sĩ có thể sử dụng lược đồ bàng quan để biểu diễn các triệu chứng, kết quả xét nghiệm và mối quan hệ giữa chúng, giúp họ tìm ra nguyên nhân gốc rễ và lập kế hoạch điều trị.
- Nghiên cứu khoa học: Lược đồ bàng quan có thể được sử dụng để phân tích mối quan hệ giữa các biến trong một nghiên cứu khoa học. Ví dụ, trong một nghiên cứu về tác động của thay đổi khí hậu lên sinh thái rừng, nhà nghiên cứu có thể tạo lược đồ bàng quan để biểu diễn mối quan hệ giữa yếu tố như nhiệt độ, mưa, loài cây, động vật và sự thay đổi trong sinh thái hệ.
Như vậy, lược đồ bàng quan là một công cụ linh hoạt và có nhiều ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau, giúp người dùng tổ chức, phân tích và hiểu sâu vấn đề hoặc hệ thống phức tạp.
Quý bạn đọc có thể tham khảo bài viết liên quan sau: Biểu đồ tương quan là gì? Đặc điểm, vai trò biểu đồ tương quan , Lược đồ cấu trúc/ứng xử - hiệu quả thị trường (market structure/conduct-perfonnance schema) là gì ?
Trên đây là chia sẻ của luật Minh Khuê về chủ đề "Lược đồ bàng quan (indifference map) là gì ?" Mong rằng bài viết trên của chúng tôi sẽ là tài liệu tham khảo hữu ích dành cho bạn. Bạn đọc nếu có bất kỳ thắc mắc nào vui lòng liên hệ tổng đài 1900.6162 của chúng tôi để được tư vấn trực tiếp, giải đáp thắc mắc một cách nhanh chóng và kịp thời. Quý khách hàng có yêu cầu báo giá dịch vụ tư vấn vui lòng gửi yêu cầu về địa chỉ email: lienhe@luatminhkhue.vn. Cảm ơn bạn đọc đã quan tâm theo dõi nội dung tư vấn của chúng tôi. Xin trân trọng cảm ơn quý khách.
