Mâm cỗ trung thu đẹp, đơn giản, độc đáo, ý nghĩa cần những gì?

1. Sự tích tết Trung thu Việt Nam

Tết trung thu hay còn gọi là tết thiếu nhi là một trong những nét đẹp truyền thống văn hóa Việt Nam, trở thành ngày tết sum vầy với mọi gia đình. Tết diễn ra vào rằm tháng 8 âm lịch đang giữa độ mua thu thời tiết mát mẻ và đẹp nhất trong năm. Ngày tết này còn được gọi với cái tên thú ví là Tết trông trăng được nhiều trẻ em mong đợi vì dịp này thường được người lớn tặng quà, tổ chức cắm trại, phá cỗ hay rước đèn ông sao với nhiều hoạt động vui chơi khác.

1.2 Sự tích tết Trung thu

Tại Việt Nam sử sách không nói rõ dân ta bắt đầu tổ chức Tết trung thu từ bao giờ. Chỉ biết rằng mấy trăm năm trước tổ tiên ta đã theo tục này. Ngay từ đầu tháng 8 âm lịch các khu chợ đã trưng bày nhiều mặt hàng mang màu sắc Trung thu như lồng đèn, bánh nướng, bánh dẻo. Người mua, người xem đi đông như hội. Ngoài ra các loại đồ chơi, đồ trang trí, đèn lồng ông sao, bánh kẹo, mặt nạ, đầu lân sư tử.

Ngày tết Trung thu được ông Phan Kế Bính diễn tả trong VN Phong tục là Ban ngày làm cỗ cúng gia tiên, tối đến bày cỗ thưởng Nguyệt. Đầu cỗ là bánh mặt trăng, và dùng nhiều thứ bánh trái hoa quả, nhuộm các màu các sắc, sặc sỡ xanh đỏ, trắng, vàng. Con gái hàng phố thi nhau tài khéo, gọt đu đủ thành các thứ hoa nọ hoa kia, nặn bột làm con tôm con cá coi cũng đẹp.

1.3 Sự tích chị Hằng Nga

Theo dân gian tương truyền thời xưa trên trời có 10 mặt trời cùng chiếu xuống mặt đất nóng đến biển hồ khô cạn sinh linh gần như không sống nổi. Chuyện này làm kinh động đến vị anh hùng mang tên Hậu Nghệ. Anh đã trèo lên đỉnh Côn Lôn, dùng thần lực giương nỏ thần bắn rụng 9 ông mặt trời. Hầu nghệ đã lập nên thân công cái thế nên nhận được sự kính trọng yêu mến của nhiều người và được chí sĩ đến tầm sư học đạo, trong đó có Bồng Mông là một kẻ tâm thuật bất chính.

Không lâu sau Hậu Nghệ lấy người vợ xinh đẹp tốt bụng tên là Hằng Nga rất đẹp đôi. Vào một ngày, Hậu Nghệ đến núi Côn Lôn thăm bạn, tình cờ gặp được Vương mẫu nương nương ngang qua bèn xin thuốc trường sinh bất tử. Nghe nói uống loại thuốc này sẽ lập tức bay lên trời thành tiên. 

Nhưng Hậu Nghệ không nỡ xa vợ hiền nên đưa thuốc bất tử cho Hằng Nga cất giữ vào hộp đựng gương lược của mình, không may bị Bồng Mông nhìn thấy. Hậu Nghệ dẫn học trò ra ngoài săn bắn vài hôm thì Bông Mông với tâm địa xấu xa đã giả vờ lâm bệnh xin ở lại. Đợi Hậu Nghệ dẫn các học trò đi không lâu thì Bồng Mông cầm bảo kiếm đột nhập vào hậu viện ép Hằng Nga đưa thuốc bất tử. Do biết mình không phải đối thủ của Bồng Mông, trong lúc nguy cấp Hằng Nga lấy thuốc uống xong thấy người bỗng nhẹ rời khỏi mặt đất, hướng cửa sổ và bay lên trời. Nhưng còn vương vấn tình nghĩa vợ chồng nên chỉ bay đến mặt trăng là nơi gần với nhân gian nhất rồi trở thành tiên

Hậu Nghệ trở về nhà thì các thị nữ vừa khóc vừa kể lại chuyện xảy ra với Hằng Nga. Hậu Nghệ giận giữ đã rút kiếm tìm giết tên nghịch đồ nhưng Bồng Mông đã trốn đi từ lâu. Hậu Nghệ nổi giận nhưng chỉ biết vỗ ngực giậm chân kêu khóc. Trong lúc đau khổ, Hậu Nghệ đã ngửa cổ lên trời đêm gọi tên Hằng Nga. Khi đó, anh kinh ngạc phát hiện trăng hôm nay đặc biệt sáng ngời, mà còn có thêm bóng người cử động giống Hằng Nga. Hậu Nghệ vội sai người đến hậu hoa viên nơi Hằng Nga yêu thích, lập bàn hương án, đặt lên đó những món ăn và trái cây mà bình thường Hằng Nga thích ăn nhất, để tế Hằng Nga nơi cung trăng đang nhớ đến mình.

Từ sau khi Hằng Nga lên cung trăng thành tiên nữ, người dân lần lượt bay hương án dưới ánh trăng để cầu xin Hằng Nga ban may mắn bình an. Từ đó xuất hiện phong tục " bái nguyệt " vào tết trung thu đươc lưu truyền trong dân gian.

1.4 Sự tích chú cuội

Ở miền nọ có chàng tiều phu tên là Cuội, một lần đi rừng vào nhầm hang cọp cuội giật mình leo lên ngọn cây cao trốn. Cọp mẹ về hang thấy đàn con chết lả vì đói nên đến gốc cây chỗ Cuội ẩn nấp lấy ít lá mang về mớm cho đàn con. Bỗng nhiên chưa ăn giập 4 miếng trần, 4 chú cọp đã vẫy đuôi sống lại. Chờ cọp mẹ tha con đi nơi khác chú Cuội mới tìm cây lạ đào gốc mang về.

Trên đường về gặp lão an mày nằm chết trên bài cỏ vì vậy Cuội ngắt ngay mấy lá để cứu giúp lão ăn mày. Sau khi nghe Cuội kể câu chuyện, lão ăn mày nói đây là cây đa có phép cải tử hoàn sinh. Con chăm sóc cây đừng tưới nước bẩn kẻo cây bay lên trời đó.

Bắt đầu từ ngày có được cây thuốc quý, Cuội đã cứu sống được rất nhiều người và được yêu mến kính nể. Trong một lần cứu sống con gái lão địa chủ chết đuối hồi sinh, cô đã xin lấy Cuội làm chồng. Đôi lứa hướng những ngày hạnh phúc tuy nhiên cô vợ mắc tính hay quên. Những lúc đi làm xa, Cuội dặn " có tiểu thì đi bên tây , chớ đi bên Đông cây dông lên trời" mà cô vợ lý lẫn ruột gan, liên quên lời Cuội nhắc. Vào một buổi chiều, cô vợ không nhớ lời dặn cứ nhắm vào cây quý tiểu. Bỗng nhiên mặt đất chuyển động, gió thổi ào ào cây đa đảo mạnh, bật gốc phi lên trời xanh. Đúng lúc, Cuội đi kiếm củi trở về, hớt hải nhảy đến níu cây lại. Nhưng sức người có hạn, cây đa kéo cả Cuội cứ thế bay lên cung trăng.

Từ đấy cứ mỗi dịp ngày rằm, ánh trăng sáng nhất, khi ngước nhìn lên, người ta thấy một vết đen hình cây cổ thủ có ngồi dưới gốc. Đó chính là chú Cuội đang chờ ngày được trở về trần gian.

1.5 Sự tích bánh trung thu

Chuyện kể rằng, ngày xưa, trên trời có một nàng tiên nữ tên là Hằng Nga, nàng rất xinh đẹp và chăm chỉ cai quản cả một Vầng Trăng sáng lung linh. Nàng rất yêu trẻ con nên mơ ước của nàng là được ghé xuống trần gian chơi đùa cùng các em nhưng do quy định của tiên giới không cho phép.

Vào một hôm Ngọc Hoàng tổ chức cuộc thi " Làm bánh ngày rằm" vào ngày rằm tháng 8 ( ngày mà trăng tròn và sáng nhất trong năm, người nào làm được loại bánh ngon nhất, lạ mắt nhất sẽ được trọng thưởng bất kỳ điều gì mong muốn. Hằng Nga rất thích thú, háo hức tham gia cuộc thi ngay. Khi xuống trần gian để tham khảo, nàng gặp được Cuội - một chàng trai chuyên gia nói dóc, cứ mỗi tối lại tụ họp các em nhỏ dưới gốc cây đa đầu làng mà kể chuyển tầm phào. Ngoài ra Cuội rất giỏi nấu nướng, cậu thường tự làm bánh cho bọn trẻ trong làng ăn nên các bé rất yêu quý Cuội, Hằng Nga biết vậy rất vui mừng và ngỏ ý nhờ Cuội cùng nàng làm ra bánh loại mới, thế là Cuội đưa ra một sáng kiến là cứ bỏ tất cả nguyên liệu hòa lại rồi đem nướng lên, nào là trứng, hạt dưa, hạt sen, lạp xưởng, thịt, mè,... và thật kỳ lạ những chiếc bánh ra lò thơm phức, các em nhỏ ăn vào đều khen rất ngon, mặc dù còn chưa đẹp mắt nhưng đó là món bánh ngon nhất mà bọn trẻ con được thưởng thức.

Hằng Nga đem những chiếc bánh chưa đặt tên này lên thiên đình dự thi và chia tay những người bạn thật tuyệt vời dưới trần gian, từ biệt chàng Cuội.

Món bánh độc đáo của nàng đã giành giải nhất và được Ngọc Hoàng đặt tên là Bánh Trung thu và ban cho nàng một điều ước. Nàng ước rằng mỗi năm đến dịp ngày rằm tháng 8 sẽ được xuống trần gian để ban phát niềm vui và vui chơi cùng các em nhỏ. Điều ước được chấp nhận và Ngọc Hoàng đặt tên cho ngày rằm tháng 8 là Tết Trung thu hay còn được gọi là Tết thiếu nhi.

>> Xem thêm: Kịch bản chương trình Tết Trung Thu và lời dẫn hay nhất

2. Mâm cỗ trung thu đẹp, đơn giản, độc đáo, ý nghĩa cần những gì ?

Theo phong tục của dân tộc Việt Nam thì mâm cỗ trung thu thì không thể thiếu Bánh Trung thu; Đèn truyền thống và Mâm ngũ quả.

Bánh Trung thu 

Bánh dẻo và bánh nướng là một trong những thứ luôn có mặt ở trong mâm cỗ Trung thu truyền thống. Trước kia, bánh Trung thu có hình vuông to, họa tiết đơn gian và có nhân thập cẩm. Tuy nhiên, trên thị trường hiện nay bánh Trung thu khá đa dạng về mẫu mã, nhân bánh, hoa văn giúp bạn dễ dàng tìm thấy loại bánh mà mình thích. Đặc biệt, bánh Trung thu còn được biến tấu hơn so với trước như bánh rau câu, bánh dẻo tuyết ... giúp mâm cố trở nên phong phú với nhiều màu sắc, đẹp mắt và độc đáo.

Đèn truyền thống

Đây là món đồ cần thiết, góp phần làm cho mâm cỗ Trung thu trở lên bắt mắt và hoàn hảo hơn. Đèn truyền thống hay gọi là đèn trung thu thì có rất nhiều kiểu dáng như đèn con thỏ, đèn lồng, đèn ông sao, đèn cù, đèn kéo quân,... để đặt vào mâm cỗ. Những chiếc đèn sẽ phát sáng lung linh ở trong đêm trăng tròn, giúp không gian xung quanh thêm phần gần gũi, ấm áp và các bé có ngày Tết trung thu thật vui vẻ, ý nghĩa. Sau khi phá cố, các bé có thể lấy đèn đi chơi cùng bạn bè trong đêm trăng.

Mâm ngũ quả Trung thu

Bên cạnh bánh Trung Thu, đèn Trung thu thì mâm ngũ quả là thứ không thể thiếu trong mâm cỗ Trung thu truyền thống. Mâm ngũ quả thường có dưa hấu, đu đủ, táo, hồng đỏ, chú cún bằng bưởi, con công bằng dứa. Việc lựa chọn hoa quả cần kỹ càng, lựa chọn những quả mang ý nghĩa tốt đẹp, may mắn và phải đủ quả chín và xanh để tượng trưng cho âm, dương cân đối.

Mâm cỗ trung thu theo truyền thống miền Bắc

Miền bắc là nơi cảm nhận được sự thay đổi khí hậu rõ rệt. Tết trung thu là khi đất trời chuyển mình sang thu, bầu trời dường như xanh hơn, trong hơn, nắng không còn gay gắt mà dịu, vàng óng, gió cũng mơn man, mát mẻ. Mâm cỗ Trung thu miền Bắc mang nét trang nhã, tinh tế, gắn liền với những vụ mùa bội thu và những hoa quả đặc sản của mua thu Bắc Bộ như cốm xanh, hồng chín đỏ mọng. Mâm cỗ Trung thu bây giờ đã đơn giản hơn xưa rất nhiều, tuy nhiên, vẫn không thể thiếu các loại quả như chuối trứng cuốc chín vàng, trái hồng đỏ tượng trưng cho hy vọng, quả na mang ước nguyện sinh sôi, quả bưởi mang điều tốt lành và quả lựu chứa những ngọt ngào mắn mắn. 

Ngoài ra, trong mâm cỗ Trung thu miền Bắc, không thể thiếu các loại bánh nướng và bánh dẻo được hình trong - vuông tượng trưng cho trời - đất hoặc hình  đàn lợn, cá chép.. thưởng thức cùng với trà ướp hương sen.

Vào những ngày này, tại các khu phố chính của Hà Nội như Hàng Mã, Lương Văn Can, Hàng Ngang - Hàng Đào thường tổ chức thi bày cỗ để chọn rõ những mâm cỗ đẹp và ý nghĩa nhất trong lễ hội trăng rằm tháng 8.

Mâm cỗ trung thu theo truyền thống miền Trung

Khí hậu miền Trung khá khắc nghiệt không được thiên nhiên ưu đãi như miền Bắc, miền Nam. Do vậy không có nhiều hoa quả, mâm cỗ Trung thu miền Trung cũng khá đơn giản, không quá câu nệ về hình thức Dịp tết Trung thu, người miền Trung thường có gì cúng nấy, quan trọng là lòng thành tâm dâng kính tổ tiên. Nhưng không vì thế mà rằm tháng 8 ở miền Trung trở nên sơ sài, ngược lại, đây trở thành dịp để vui chơi với nhiều trò chơi, diễn xướng độc đáo.

Lỗi hội rằm tháng 8 ở miền Trung đặc sắc nhất phải kể đến Huế và Hội An. Tại đây, có rất nhiều hoạt động náo nhiệt, thu hút đông đảo du khách tới tham dự như: múa lân; thả đèn hoa đăng trên sông Hương, sông Hoài, lễ hội đèn lồng... Đặc biệt tại cố đô Huế và phố cổ Hội An thường được thắp sáng lung linh bởi hàng trăm chiếc đèn lồng đủ màu sắc, lung linh và huyền ảo vào đêm Trung thu.

Mâm cỗ trung thu theo truyền thống miền Nam

Với ưu đãi về điều kiện tự nhiên khí hậu ôn hòa, mưa nắng tuần tự và dải đồng bằng sông Cửu Long màu mỡ với những miệt vườn trù phú, miền Nam có nhiều loại trái cây phong phú. Do đó mâm cỗ Trung thu của người miền Nam rất được người dân chăm chút. Ngoài các loại bánh nướng, bánh dẻo truyền thống, không thể thiếu 5 loại quả Mãng cầu, sung, dừa, đu đủ, xoài với mong muốn "cầu sung vừa đủ sài". Ngoài ra, mâm cỗ của người miền Nam còn có thêm chân đế là 3 quả dứa ( hay còn được gọi là trái thơm) để thể hiện sự vững vàng, mong muốn muốn gia đình được đông con nhiều cháu.

Mặc dù người dân miền Nam khá phóng khoáng trong lối sống nhưng người miền Nam cũng có điều kiêng kỵ khi chuẩn bị mâm cỗ cúng rằm tháng 8 là họ không có những loại hoa quả như chuối, lê, cam, quýt. Ở miền Nam có những khu phố tổ chức đêm hội trăng rằm được tổ chức rất sôi nổi với nhiều hoạt động như múa lân sư rồng, trình diễn hoa đăng,... Khu phố đèn lồng Lương Nhữ Học( quận 5, Tp HCM) trở thành điểm thu hút đông đảo khách với những sắc màu văn hóa đa dạng.

Những lưu ý khi chuẩn bị mâm cỗ đón Trung thu 2022

- Chọn nhưng quả tươi, bóng, tránh dập nát, héo

- Mâm ngũ quả cần có đủ quả chín và quả xanh để thể hiện sự cân bằng, mang tới nhiều điều may mắn, tốt đẹp. Bởi vì quả chín là biểu tượng cho tính dương và quả xanh biểu tượng cho tính âm.

Ý nghĩa của một số loại quả trong mâm cỗ Trung thu

- Quả bưởi là biểu tượng cho sự tốt lành

- Quả chuối chín vàng, trái hồng đỏ mang tới niềm hi vọng

- Quả dưa hấu và dưa vàng cầu mong bình an

- Quả na mang lại ước nguyện lộc nở và sinh sôi

- Quả lựu mang đến sự may mắn, ngọt ngào

>> Xem thêm: Bài thuyết trình mâm cỗ Trung thu hay, ý nghĩa nhất 

3. Hướng dẫn chuẩn bị tạo hình con vật bày mâm cỗ trung thu

3.1 Con công làm từ quả dứa bày môm cỗ trung thu

Nguyên liệu:

+ Dứa+ củ cà rốt+ ới để làm mào 

+ lá vạn tuế; Que xiên thịt 

Thực hiện :

Bước 1: Sơ chế quả dứa cắt phần cuống dứa và cắt phần dướt để giữ thằng bằng

Bước 2: Gọn nhọn cuống lá vạn tuế và gắn phía sau quả dứa làm đuôi công ( khoảng 4 lá là đẹp)

Bước 3: Gọt củ cà rốt thành đầu con công và làm mào bằng ớt đỏ + gắn với cuồng dứa đã cắt ở Bước 1 bừng que xiên

Bước 4: Gắn đầu công vào thân quả dứa bằng que xiên gỗ và cắt lát củ cà rốt để trang trí đuôi công - > Con công đã được hoàn thành

3.2 Chó lông xù làm từ bưởi bày mâm cỗ trung thu

Nguyên liệu cần chuẩn bị

- Quả bưởi ( bưởi để tạo hình được chó bưởi phải là loại bưởi có tép dai bám chắc vào vỏ múi ví dụ như bưởi Đoan Hùng, các loại bòng không dùng được các loại bưởi róc vỏ múi như bưởi da xanh hay Năm Roi

- Hạt nhãn;quả bí xanh; cà rốt; quả táo

- Que xiên thịt, Nơ

Thực hiện

Bước 1: Bạn cắt bí xanh thành đoạn tượng ứng với hình trụ (thân chú chó)  nối với quả táo bằng que xiên.

Bước 2 : Cắt bằng phần đáy quả bí xanh để

Bước 3: Sơ chế bưởi theo từng múi( lưu ý là cần giữ lại vỏ của từng múi) 

Bước 4: Dùng tăm ghim các múi bưởi còn còn vào thân dưa và thân táo sao cho phủ đều ( Các tép bưởi sẽ tương tự lông của chú chó)

Bước 5: Hoàn thiện tai, đuôi và mắt ( hạt nhãn), mũi, miệng.

3.3 Con lật đật bằng quả bưởi

Nguyên liệu cần chuẩn bị:

+ 2 quả bưởi to + nhỏ ( có thể thay thế quả nhỏ bằng táo hoặc quả khác tròn, có kích thước tương tự)

+ Bìa màu để làm mũ

Thực hiện: Kết nối quả 2 quả bưởi bằng que xiên gỗ và cắt bìa màu làm mũ và mắt, mũi, miệng

3.4 Con cá bày mâm cỗ trung thu

Nguyên liệu: 

+ Quả thanh long ( lựa chọn quả có râu nguyên vẹn dài đẹp)

+ Vỏ bưởi; Hạt nhãn; Tăm

Thực hiện:

Bước 1: Ban đầu bạn cắt vỏ bưởi thành 3 chiếu vây cho cá 1 vây lớn và 2 vây nhỏ.

Bước 2: Khía dọc thanh long 1 đường trên cùng để gắn vẩy lớn và khía 2 đường bên để gắn 2 vẩy bé đã chuẩn bị ở trên vào.

Bước 3 : Hoàn thiện mắt bằng hạt nhãn hoặc nho đen và dùng dao cắt một miếng thanh long hình múi bưởi làm miệng cá.

3.5 Con nhím bày mâm cỗ 

Nguyên liệu: Quả su su/ quả lê + Quả nho+ Hạt nhãn + Tăm

Thực hiện :

Bước 1 Bạn sử dụng 1 quả lê xanh, gọt đi lớp vỏ một nửa phần trên của quả để làm phần đầu chú nhím

Bước 2: Bạn lấy tăm xuyên qua quả nho xanh, rồi đem cắm xung quanh cho kín toàn bộ phần bầu dưới quả lê làm lông nhím.

Bước 3: Cuối cùng dùng quả nho đen và 2 hạt tiêu làm mũi và mắt cho chú nhím đáng yêu đã hoàn thành.

3.6 Làm con ếch từ su su

Nguyên liệu : Quả su su, củ cà rốt và nho hoặc nhãn

Thực hiện:  Cắt phần đầu quả ra để làm miệng ếch và dùng cà rốt làm lưỡi, dùng nho hoặc nhãn làm mắt của ếch.

3.7 Tạo hình hình ngộ nghĩnh từ cam ổi, táo, bình hoa dứa

3.8 Cây dừa làm từ dứa, táo tàu và lá vạn thuế/ lá dừa

4. Phá cỗ Trung thu

Tại Việt Nam, tục phá cỗ Trung thu được du nhập không biết từ khi nào và ghi chép lại trong cuốn "Việt Nam Phong Tục" của ông Phan Kế Bính. Thường phong tục của người Việt là ban ngày nhà nhà làm cỗ gia tiên, tối đến bày cỗ thưởng Nguyệt. Cả gia đình đoàn tụ bên mâm cỗ tròn đầy, bố mẹ kể những câu chuyện sự tích đêm rằm cho con cái. Cùng nhau thưởng thức món bánh trung thu, trái cây, cùng nhau rước đèn và hát vang những bài hát Trung thu. Tất cả tạo nên một khung cảnh vô cùng ấm áp và đoàn viên.

Trên đây là bài viết về mâm cỗ Trung thu tuyền thống Việt Nam của Luật Minh Khuê. Nhân dịp tết Trung thu Luật Minh Khuê chúc toàn thể công dân Việt Nam có một ngày tết đúng nghĩa, sum vầy cùng gia đình xoay quanh mâm cỗ Trung thu. Hãy san sẻ niềm vui qua tổng đài tư vấn luật trực tuyến Luật Minh Khuê hotline: 1900.6162. 

>> Xem thêm: Bài phát biểu tết Trung thu hay, ý nghĩa nhất