Theo Luật Tiếp công dân năm số 42/2013/QH13 ngày 25-11-2013 của Quốc hội; Nghị định số 64/2014/NĐ-CP ngày 26-06-2014 của Chỉnh phủ Quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Tiếp công dân và Thông tư 06/2014/TT-TTCP ngày 31-10-2014 của Thanh tra Chỉnh phủ Quy định quy trình tiếp công dân;
Quy định cụ thể như sau:
Điều 3 Thông tư 06/2014/TT-TTCP nêu rõ mục đích tiếp công dân là:
1. Hướng dẫn công dân thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh đúng quy định pháp luật, góp phàn tuyên truyền, phổ biến pháp luật.
2. Tiếp nhận khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh thuộc thẩm quyền giải quyết của thủ trưởng cơ quan hành chính nhà nước để xem xét, ra quyết định giải quyết khiếu nại; kết luận nội dung tố cáo, quyết định xử lý tố cáo; xem xét, giải quyết kiến nghị, phản ánh; trả lời cho công dân biết theo quy định của pháp luật.
Luật Minh Khuê phân tích chi tiết quy định pháp lý về vấn đề tiếp công dân, mục đích tiếp công dân như sau:
1. Mục đích của việc tiếp công dân
Tiếp công dân và giải quyết các công việc của công dân là trách nhiệm của cơ quan nhà nước, đặc biệt là cơ quan hành chính nhà nước.
Tiếp công dân là để lắng nghe và giải thích những thắc mắc, khó khăn của công dân, từ đó hướng dẫn công dân thực hiện các thủ tục hành chính khi thực hiện các quyền và nghĩa vụ của mình tại cơ quan nhà nước, giúp công dân giải quyết nhanh chóng, thuận tiện những công việc hằng ngày trong mối quan hệ với cơ quan nhà nước.
Tiếp công dân là để tiếp cận các khiếu nại, tố cáo của công dân, điều này nhằm thực hiện tốt quyền khiếu nại, tố cáo của công dân đã được ghi nhận trong Hiến pháp, thể hiện mối quan hệ chặt chẽ giữa công tác tiếp công dân và công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo. Việc tiếp công dân giúp cho công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo của các cơ quan, đơn vị được tiến hành một cách có hiệu quả.
Tiếp công dân cũng là để hướng dẫn công dân thực hiện quyền khiếu nại; tố cáo; khắc phục hạn chế, bất cập trong việc thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo của công dân thông qua việc tuyên truyền, phổ biến, giáo dục nâng cao ý thức pháp luật nói chung, pháp luật khiếu nại, tố cáo nói riêng đối với công dân và quần chúng nhân dân.
Tiếp công dân nhằm mục đích tiếp cận các thông tin, kiến nghị phản ánh, góp ý những vấn đề liên quan đến chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, công tác quản lý của cơ quan, đơn vị. Đây là sự cụ thể hóa quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội của công dân, đồng thời cũng thể hiện bản chất dân chủ của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
Việc tiếp công dân cũng đặt ra yêu cầu mang tính bắt buộc đối với cơ quan Nhà nước, cán bộ, công chức phải luôn tôn trọng nhân dân, tận tụy phục vụ nhân dân, lắng nghe ý kiến của nhân dân.
2. Ý nghĩa của việc tiếp công dân
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng khẳng định: "giữ chặt mối liên hệ với dân chúng và luôn lắng tai nghe ý kiến của dân chúng, đó là nền tảng lực lượng của Đảng và nhờ đó mà Đảng thắng lợi". Thông qua tiếp công dân, Đảng và Nhà nước có điều kiện lắng nghe, tìm hiểu tâm tư nguyện vọng của người dân liên quan trực tiếp tới hoạt động của cán bộ, công chức, cơ quan Nhà nước hoặc về cơ chế chính sách, đời sống dân sinh... giúp cho cơ quan Nhà nước sớm thấy được những hạn chế, khiếm khuyết trong công tác quản lý nhà nước trên các lĩnh vực để điều chỉnh chính sách sao cho phù hợp hơn, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của Bộ máy nhà nước, góp phần hoàn thành thắng lợi các nhiệm vụ chính trị, kinh tế, xã hội mà Đảng và Nhà nước ta đề ra.
Thực hiện có hiệu quả công tác tiếp công dân tạo điều kiện cho công dân thực hiện quyền khiếu nại, quyền tố cáo và phát huy quyền làm chủ, quyền giám sát đối với hoạt động của cán bộ, công chức, cơ quan nhà nước, giúp cho cơ quan nhà nước kiểm tra, đánh giá, phát hiện và xử lý các hành vi trái pháp luật, bảo đảm trật tự, kỷ cương xã hội. Vì vậy, việc giải quyết nhanh chóng, đúng pháp luật các khiếu nại, tố cáo của công dân, gắn liền với nó là việc khôi phục kịp thời quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, xử lý nghiêm minh những người sai phạm, tất yếu sẽ góp phần củng cố niềm tin của nhân dân vào chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước. Làm tốt công tác tiếp công dân chính là góp phần làm tốt và nâng cao hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo.
Mặt khác, thực hiện tốt công tác tiếp dân là sự thể hiện trách nhiệm của cơ quan nhà nước đối với nhân dân, tác động tích cực đến tình cảm, thái độ của nhân dân, củng cố thêm mối quan hệ giữa nhân dân với Đảng, Nhà nước với nhân dân, phát huy bản chất nhà nước ta là của dân, do dân và vì dân. Những kiến nghị, phản ánh của nhân dân với đối với Đảng và Nhà nước chính là sự đóng góp trí tuệ, tâm huyết của nhân dân trong việc xây dựng và hoạch định chính sách một cách kịp thời, đúng đắn, phù hợp với lòng dân.
3. Đặc điểm tiếp công dân
- Tiếp công dân là hoạt động đối thoại giữa một bên là chủ thể đại diện cơ quan nhà nước, mang quyền lực Nhà nước và một bên là công dân, tổ chức.
Tiếp công dân và giải quyết các khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của người dân là trách nhiệm và nhiệm vụ thường xuyên của cơ quan nhà nước; vì vậy, tiếp công dân luôn cần sự tham gia của cơ quan, cá nhân có thẩm quyền với vai trò đại diện cho cơ quan nhà nước để lắng nghe ý kiến, tâm tư nguyện vọng của nhân dân, qua đó trực tiếp giải quyết những thắc mắc của công dân hoặc chuyển những ý kiến kiến nghị, thắc mắc của người dân đến cơ quan, người có thẩm quyền xem xét, giải quyết.
- Tiếp công dân là sự trao đổi và phản hồi thông tin qua lại giữa nhà nước và công dân về những vấn đề mà người dân hoặc xã hội quan tâm.
Mục đích của tiếp công dân là nhằm lắng nghe, tiếp nhận thông tin phản ánh từ phía người dân; giải thích, hướng dẫn cho người dân hiểu hơn về chính sách, pháp luật. Do vậy, trong quá trình tiếp công dân, cán bộ, công chức được giao nhiệm vụ tiếp công dân phải lắng nghe, tiếp thu ý kiến từ phía người dân. Đặc điểm này thể hiện tính dân chủ của nhà nước ta, tiếp công dân thể hiện bản chất nhà nước là của dân, do dân và vì dân.
- Tiếp công dân thực hiện căn cứ vào quy định của pháp luật
Các quyền cơ bản của công dân, trong đó có quyền khiếu nại, tố cáo đã được Hiến pháp ghi nhận và bảo đảm thực hiện, được cụ thể hóa trong các văn bản luật và dưới luật. Với định hướng xây dựng một nhà nước pháp quyền dân chủ, mọi hoạt động của bộ máy nhà nước và xã hội cần phải đi vào nề nếp, quy củ vì vậy mà việc tiếp công dân đã được các văn bản pháp luật quy định chặt chẽ về nội dung, thẩm quyền, thủ tục.
Theo đó, các chủ thể có trách nhiệm trực tiếp hoặc phối hợp với các cơ quan liên quan tiếp công dân phải nghiêm chỉnh thực hiện. Đồng thời, trong quá trình tiếp công dân, người tiếp công dân (thủ trưởng cơ quan, đơn vị hoặc cán bộ, công chức được giao nhiệm vụ) cần căn cứ vào quy định của pháp luật để tiếp công dân, hướng dẫn công dân thực hiện quyền, nghĩa vụ do pháp luật quy định.
Tiếp công dân là công việc phức tạp, có đối tượng đa dạng, có khả năng xuất hiện nhiều tình huống bất ngờ khác nhau, đòi hỏi người tiếp công dân ngoài việc nắm vững quy định của pháp luật để giải thích, hướng dẫn công dân thực hiện đúng quyền khiếu nại, tố cáo thì còn phải chủ động, linh hoạt về mặt nghiệp vụ, am hiểu sâu sắc và toàn diện về nhiều lĩnh vực, có nghệ thuật giao tiếp, ứng xử lịch thiệp, văn hóa để kịp thời xử lý những tình huống bất ngờ phát sinh trong quá trình tiếp công dân.
4. Nội dung tiếp công dân
Tiếp công dân thực hiện các nội dung như sau:
- Lắng nghe kiến nghị, phản ánh tâm tư, nguyện vọng từ phía công dân, tổ chức hoặc các khiếu nại, tố cáo liên quan đến quyền và lợi ích của công dân, tổ chức.
- Giải thích, hướng dẫn cho công dân về pháp luật, quyền và nghĩa vụ của công dân, tổ chức. Hướng dẫn công dân thực hiện quyền của mình theo đúng quy định của pháp luật.
- Tiếp nhận đơn thư của công dân, tổ chức và chuyển đến cơ quan có thẩm quyền giải quyết.
Trong tiếp công dân, đòi hỏi người tiếp cần nhanh chóng nắm bắt những thông tin cơ bản liên quan đến nội dung công dân phản ánh làm cơ sở để hướng dẫn, giải đáp khúc mắc của công dân.
5. Những điều cần biết về quy trình tiếp công dân
Mục đích của việc tiếp công dân nhằm hướng dẫn công dân thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo, kiến nghị phản ánh đúng quy định pháp luật; qua đó góp phần tuyên truyền, phổ biến pháp luật. Đồng thời, tiếp nhận khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh thuộc thẩm quyền giải quyết của Thủ trưởng cơ quan hành chính Nhà nước xem xét, giải quyết theo quy định của pháp luật.
Người tiếp công dân được từ chối tiếp công dân trong các trường hợp quy định tại Điều 9 Luật Tiếp công dân năm 2013 và phải giải thích cho công dân được biết lý do từ chối tiếp, đồng thời báo cáo người phụ trách tiếp công dân.
Trường hợp từ chối tiếp công dân theo quy định tại khoản 3 Điều 9 Luật Tiếp công dân năm 2013 thì người đứng đầu cơ quan, đơn vị phụ trách tiếp công dân ra thông báo từ chối tiếp công dân.
Việc xác định nhân thân của người khiếu nại, người tố cáo, người kiến nghị, phản ánh:
Trong quá trình tiếp nhận thông tin, người tiếp nhận công dân phải phân loại (đơn) nội dung về khiếu nại, tố cáo hay kiến nghị, phản ánh để xác định nhân thân của người khiếu nại, người tố cáo, người kiến nghị, phản ánh:
Khi người khiếu nại, người tiếp công dân yêu cầu họ nêu rõ ghi họ tên, địa chỉ và xuất trình giấy tờ tùy thân, giấy giới thiệu, giấy ủy quyền (nếu có)
Khi tiếp người tố cáo, người kiến nghị, phản ảnh, người tiếp công dân yêu cầu người tố cáo, người kiến nghị, phản ánh nêu rõ họ tên, địa chỉ và xuất trình giấy tờ tùy thân. Trong quá trình tiếp người tố cáo, người tiếp công dân phải giữ bí mật họ tên, địa chỉ, bút tích người tố cáo theo quy định của pháp luật về tố cáo.
Đồng thời, xác định tính hợp pháp của người đại diện, người được ủy quyền, luật sư hoặc trợ giúp viên pháp lý. Trường hợp cơ quan, tổ chức thực hiện việc khiếu nại thông qua người đại diện là người đứng đầu cơ quan, tổ chức thì người tiếp công dân yêu cầu người đại diện xuất trình giấy giới thiệu, giấy tờ tùy thân.
Trong trường hợp người đứng đầu cơ quan, tổ chức ủy quyền cho người đại diện theo quy định của pháp luật để thực hiện việc khiếu nại thì người tiếp công dân đề nghị được ủy quyền xuất trình giấy tờ tùy thân giấy ủy quyền của người ủy quyền; Trường hợp người đến trình bày việc khiếu nại là người đại diện, người được ủy quyền của người khiếu nại được quy định tại điểm a khoản 2 Điều 12 Luật Khiếu nại năm 2011 thì người tiếp công dân yêu cầu xuất trình giấy tờ chứng minh việc đại diện, ủy quyền hợp pháp hoặc giấy tờ khác có liên quan. Trường hợp người đến trình bày là người đại diện, người được ủy quyền hợp pháp thì người tiếp công dân tiến hành các thủ tục tiếp như đối với người khiếu nại; Trường hợp người khiếu nại ủy quyền cho luật sư hoặc trợ giúp viên pháp lý thực hiện việc khiếu nại thì người tiếp công dân yêu cầu luật sư hoặc trợ giúp viên pháp lý xuất trình thẻ luật sư, thẻ trợ giúp viên pháp lý và Giấy ủy quyền khiếu nại; Trường hợp công dân không có giấy ủy quyền hoặc ủy quyền không theo đúng quy định tại điểm a, điểm b khoản 1 Điều 12 Luật Khiếu nại năm 2011 thì người tiếp công dân không tiếp nhận hồ sơ vụ việc và giải thích rõ lý do, hướng dẫn công dân làm các thủ tục cần thiết để thực hiện việc khiếu nại theo đúng quy định.
"Điều 12 Luật Khiếu nại năm 2011 quy định như sau:
1. Người khiếu nại có các quyền sau đây:
a) Tự mình khiếu nại
Trường hợp người khiếu nại chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự thì người đại diện theo pháp luật của họ thực hiện việc khiếu nại;
Trường hợp người khiếu nại ốm đau, già yếu, có nhược điểm về thể chất hoặc vì lý do khách quan khác mà không thể tự mình khiếu nại được thì ủy quyền cho cha, mẹ, vợ, chồng, anh, chị, em ruột, con đã thành hiên hoặc người khác có năng lực hành vi dân sự đầy đủ để thực hiện việc khiếu nại;
b) Nhờ luật sư tư vấn về pháp luật hoặc ủy quyền cho luật sư khiếu nại để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
Trường hợp người khiếu nại là người được trợ giúp pháp lý theo quy định của pháp luật thì được nhờ trợ giúp viên pháp lý tư vấn về pháp luật hoặc ủy quyền cho trợ giúp viên pháp lý khiếu nại để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình"
Về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị trong việc trực tiếp tiếp công dân:
Người đứng đầu cơ quan, đơn vị phải trực tiếp tiếp công dân để lắng nghe, xem xét, giải quyết và chì đạo việc giải quyết các khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh thuộc thẩm quyền của mình hoặc thuộc thẩm quyền của người đứng đầu cơ quan, đơn vị cấp dưới trong công tác tiếp công dân, xử lý đơn và giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị phản ánh. Người đứng đầu cơ quan, đơn vị có trách nhiệm tiếp công dân định kỳ hoặc đột xuất theo quy định của Luật Tiếp công dân và kiểm tra, đôn đốc việc xử lý sau khi tiếp công dân của các cơ quan, đơn vị. Việc tiếp công dân của người đứng đầu cơ quan, đơn vị phải được công chức, viên chức giúp việc ghi chép đầy đủ vào Sổ tiếp công dân hoặc nhập thông tin vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị phản ánh hoặc phần mềm quản lý công tác tiếp dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh hoặc phần mềm quản lý công tác tiếp công dân và được lưu tại nơi tiếp công dân. Ý kiến chỉ đạo của những người đứng đầu cơ quan, đơn vị trong việc giải quyết các khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh tại trụ sở tiếp công dân phải được lập thành văn bản và gửi cho các cơ quan, tổ chức đơn vị có liên quan để triển khai thực hiện theo đúng yêu cầu, nội dung chỉ đạo; ấn định thời gian giải quyết phù hợp với quy định của pháp luật và cơ quan, tổ chức, đơn vị có trách nhiệm giải quyết phải gửi kết quả giải quyết cho công dân được biết. Khi tiếp công dân, nếu vụ việc rõ ràng, cụ thể, có cơ sở và thuộc thẩm quyền giải quyết thì người đứng đầu cơ quan, đơn vị phải trả lời ngay cho công dân biết; Nếu vụ việc phức tạp cần nghiên cứu, xem xét thì nói rõ thời hạn giải quyết và người cần liên hệ để biết kết quả giải quyết. Kết thúc việc tiếp công dân người đứng đầu cơ quan, đơn vị ra thông báo kết luận việc tiếp công dân.
Nếu có bất kỳ vướng mắc nào về vấn đề này hoặc bấy kỳ vấn đề pháp lý nào khác xin vui lòng liên hệ tới Tổng đài tư vấn pháp luật trực tuyến của Công ty Luật Minh Khuê qua số điện thoại 1900.6162 để được hỗ trợ giải đáp. Luật Minh Khuê xin trân trọng cảm ơn!
