Nghiệp vụ cảnh sát là gì? Gồm những ngành nào?

1. Nghiệp vụ cảnh sát là gì?

Nghiệp vụ cảnh sát là hệ thống kiến thức chuyên môn, biện pháp công tác và kỹ năng nghiệp vụ được lực lượng Cảnh sát nhân dân sử dụng để thực hiện nhiệm vụ bảo đảm trật tự, an toàn xã hội; phòng ngừa, phát hiện, đấu tranh với tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật theo quy định của pháp luật.

Nhiều người thường sử dụng hai khái niệm "công an" và "cảnh sát" với cùng một ý nghĩa. Tuy nhiên, xét về cơ cấu tổ chức, đây là hai khái niệm khác nhau.

• Công an nhân dân là tên gọi chung của lực lượng thực hiện nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia và bảo đảm trật tự, an toàn xã hội.
• Cảnh sát nhân dân là một lực lượng thuộc Công an nhân dân, có chức năng chủ yếu trong công tác quản lý nhà nước về trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tội phạm; điều tra theo thẩm quyền và xử lý vi phạm pháp luật.

Vì vậy, khi nói đến "nghiệp vụ cảnh sát", người ta đang đề cập đến các chuyên ngành đào tạo và hoạt động chuyên môn của lực lượng Cảnh sát nhân dân, chứ không phải toàn bộ các lĩnh vực trong Công an nhân dân.

Theo Luật Công an nhân dân năm 2018, Công an nhân dân có chức năng tham mưu với Đảng, Nhà nước về bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội; đấu tranh phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật; đồng thời thực hiện quản lý nhà nước trong các lĩnh vực này. Trong đó, lực lượng Cảnh sát nhân dân trực tiếp thực hiện nhiều nhiệm vụ liên quan đến quản lý hành chính, điều tra tội phạm, tuần tra, kiểm soát, phòng cháy chữa cháy, cứu nạn cứu hộ và nhiều lĩnh vực chuyên môn khác.

Để thực hiện các nhiệm vụ đó, cán bộ cảnh sát được đào tạo bài bản về pháp luật, nghiệp vụ điều tra, kỹ năng xử lý tình huống, sử dụng phương tiện kỹ thuật nghiệp vụ, võ thuật, điều lệnh và các kiến thức chuyên ngành phù hợp với từng lĩnh vực công tác.

2. Nhóm ngành nghiệp vụ cảnh sát gồm những ngành nào?

Hiện nay, nhóm ngành nghiệp vụ cảnh sát được tổ chức thành nhiều lĩnh vực chuyên môn khác nhau nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước về trật tự, an toàn xã hội và đấu tranh phòng, chống các loại tội phạm. Mỗi ngành có chức năng, nhiệm vụ riêng nhưng đều phối hợp chặt chẽ trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Một số ngành nghiệp vụ cảnh sát tiêu biểu gồm:

- Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội

Đây là lực lượng thực hiện công tác quản lý cư trú, căn cước công dân, cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện về an ninh, trật tự, quản lý vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ. Lực lượng này giữ vai trò quan trọng trong công tác quản lý nhà nước và phục vụ chuyển đổi số quốc gia.

- Cảnh sát hình sự

Cảnh sát hình sự có nhiệm vụ phòng ngừa, phát hiện, điều tra các loại tội phạm xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tài sản của cá nhân, tổ chức và đấu tranh với các băng nhóm tội phạm có tổ chức, tội phạm nguy hiểm.

- Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu và môi trường

Lực lượng này chuyên điều tra các hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực kinh tế, tài chính, tham nhũng, buôn lậu, sản xuất hàng giả và các hành vi gây ô nhiễm môi trường theo quy định của pháp luật.

- Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy

Đây là lực lượng chuyên trách đấu tranh với các hành vi sản xuất, vận chuyển, mua bán, tàng trữ trái phép chất ma túy; phối hợp với các lực lượng chức năng trong nước và quốc tế để ngăn chặn tội phạm ma túy xuyên biên giới.

- Cảnh sát giao thông

Cảnh sát giao thông thực hiện nhiệm vụ bảo đảm trật tự, an toàn giao thông đường bộ, đường sắt và đường thủy nội địa; tuần tra, kiểm soát, xử lý vi phạm và tham gia điều tra, giải quyết tai nạn giao thông theo quy định.

- Cảnh sát cơ động

Là lực lượng vũ trang tập trung, có nhiệm vụ xử lý các tình huống phức tạp về an ninh, trật tự; bảo vệ mục tiêu trọng điểm; hỗ trợ các đơn vị khác trong đấu tranh với tội phạm nguy hiểm, khủng bố, bạo loạn và các tình huống đặc biệt.

- Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ

Lực lượng này thực hiện quản lý nhà nước về phòng cháy, chữa cháy; hướng dẫn, kiểm tra an toàn phòng cháy; trực tiếp chữa cháy, cứu người và cứu tài sản trong các vụ cháy, nổ, thiên tai, tai nạn.

Ngoài các lực lượng trên, trong hệ thống Cảnh sát nhân dân còn có nhiều đơn vị chuyên môn khác như kỹ thuật hình sự, quản lý thi hành án hình sự và hỗ trợ tư pháp, quản lý tạm giữ, tạm giam... tùy theo cơ cấu tổ chức của Bộ Công an trong từng thời kỳ.

3. Phân biệt nghiệp vụ cảnh sát và nghiệp vụ an ninh

Nghiệp vụ cảnh sát và nghiệp vụ an ninh đều thuộc Công an nhân dân nhưng có phạm vi nhiệm vụ và đối tượng công tác khác nhau.

Nghiệp vụ an ninh tập trung vào nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia, bảo vệ chế độ, bảo vệ bí mật nhà nước và phòng ngừa, phát hiện, đấu tranh với các hành vi xâm phạm an ninh quốc gia. Các hoạt động nghiệp vụ thường thiên về công tác trinh sát, thu thập thông tin, bảo vệ chính trị nội bộ, an ninh mạng, an ninh kinh tế và đối ngoại.

Trong khi đó, nghiệp vụ cảnh sát chủ yếu hướng đến việc bảo đảm trật tự, an toàn xã hội; phòng ngừa, điều tra và xử lý các loại tội phạm hình sự, kinh tế, ma túy, môi trường cũng như các vi phạm hành chính. Đây cũng là lực lượng trực tiếp thực hiện nhiều hoạt động quản lý nhà nước như cấp căn cước công dân, quản lý cư trú, tuần tra giao thông hay phòng cháy, chữa cháy.

Có thể khái quát sự khác nhau giữa hai nhóm nghiệp vụ như sau:

Mặc dù có chức năng riêng, hai lực lượng luôn phối hợp chặt chẽ trong thực hiện nhiệm vụ nhằm bảo vệ an ninh quốc gia và giữ gìn trật tự, an toàn xã hội.

4. Học ngành nghiệp vụ cảnh sát được đào tạo những gì?

Chương trình đào tạo ngành nghiệp vụ cảnh sát tại các trường Công an nhân dân được xây dựng theo định hướng kết hợp giữa kiến thức lý luận, pháp luật, nghiệp vụ chuyên ngành và rèn luyện kỹ năng thực hành. Mục tiêu là đào tạo cán bộ có bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, trình độ chuyên môn và khả năng thực hiện nhiệm vụ ngay sau khi tốt nghiệp.

Trong quá trình học, sinh viên được trang bị các nhóm kiến thức cơ bản sau:

- Kiến thức pháp luật

Đây là nền tảng quan trọng của chương trình đào tạo, bao gồm các học phần về Hiến pháp, pháp luật hành chính, pháp luật hình sự, tố tụng hình sự, tố tụng hành chính và các quy định liên quan đến hoạt động của lực lượng Công an nhân dân.

- Kiến thức nghiệp vụ chuyên ngành

Tùy theo chuyên ngành đào tạo, sinh viên được học các nội dung như nghiệp vụ điều tra, quản lý hành chính về trật tự xã hội, kỹ thuật hình sự, phòng, chống tội phạm ma túy, quản lý giao thông, phòng cháy, chữa cháy và các lĩnh vực nghiệp vụ khác.

- Kỹ năng điều tra và xử lý tình huống

Người học được rèn luyện kỹ năng thu thập, đánh giá chứng cứ, khám nghiệm hiện trường, lập hồ sơ vụ việc, lấy lời khai, xử lý các tình huống nghiệp vụ và phối hợp với các cơ quan tiến hành tố tụng theo đúng quy định pháp luật.

- Kiến thức về khoa học kỹ thuật và công nghệ

Chương trình đào tạo cũng chú trọng ứng dụng công nghệ trong công tác công an như khai thác cơ sở dữ liệu, sử dụng phương tiện kỹ thuật nghiệp vụ, phân tích thông tin, giám định kỹ thuật và các công cụ phục vụ điều tra, quản lý nhà nước.

- Rèn luyện thể lực, điều lệnh và kỹ năng chiến đấu

Bên cạnh kiến thức chuyên môn, sinh viên phải tham gia huấn luyện điều lệnh Công an nhân dân, võ thuật, bắn súng, thể lực và các kỹ năng xử lý tình huống bảo đảm an toàn trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Ngoài ra, các học viên còn được tham gia thực tập, thực tế tại đơn vị công an các cấp để làm quen với môi trường công tác, vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn và tích lũy kinh nghiệm trước khi được phân công công tác sau khi tốt nghiệp. Đây là đặc điểm nổi bật trong đào tạo của các trường Công an nhân dân, giúp người học đáp ứng yêu cầu của từng vị trí việc làm trong lực lượng Cảnh sát nhân dân.

5. Học ngành nghiệp vụ cảnh sát ra làm gì?

Khác với nhiều ngành học khác, sinh viên tốt nghiệp các trường Công an nhân dân không tự tìm việc làm sau khi ra trường mà được Bộ Công an phân công công tác theo nhu cầu sử dụng cán bộ và kết quả học tập, rèn luyện của từng học viên.

Sau khi tốt nghiệp ngành nghiệp vụ cảnh sát, học viên có thể được bố trí công tác tại Bộ Công an hoặc Công an các địa phương, đảm nhiệm nhiều vị trí khác nhau trong lực lượng Cảnh sát nhân dân.

Một số lĩnh vực công tác phổ biến gồm:

- Công tác tại lực lượng Cảnh sát hình sự

Cán bộ thực hiện nhiệm vụ tiếp nhận tin báo, điều tra các vụ án hình sự, đấu tranh với tội phạm có tổ chức, tội phạm xâm phạm tính mạng, sức khỏe, tài sản và các hành vi vi phạm pháp luật khác theo thẩm quyền.

- Công tác tại lực lượng Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội

Đây là đơn vị thực hiện quản lý căn cước công dân, cư trú, cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, quản lý ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện về an ninh, trật tự và nhiều lĩnh vực quản lý hành chính khác.

- Công tác tại lực lượng Cảnh sát kinh tế, ma túy và môi trường

Tùy chuyên ngành được đào tạo, cán bộ có thể tham gia điều tra các vụ án về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, ma túy hoặc các hành vi vi phạm pháp luật về môi trường.

- Công tác tại lực lượng Cảnh sát giao thông

Nhiệm vụ gồm tuần tra, kiểm soát, điều tiết giao thông, xử lý vi phạm hành chính, điều tra giải quyết tai nạn giao thông và bảo đảm trật tự, an toàn giao thông.

- Công tác tại lực lượng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ

Cán bộ thực hiện công tác kiểm tra an toàn phòng cháy, tổ chức chữa cháy, cứu người, cứu tài sản và tham gia xử lý các tình huống thiên tai, tai nạn theo quy định.

- Công tác tại Công an địa phương

Nhiều học viên sau khi tốt nghiệp được phân công về Công an cấp tỉnh hoặc Công an cấp xã để trực tiếp thực hiện nhiệm vụ bảo đảm an ninh, trật tự tại cơ sở. Đây là lực lượng gần dân, thường xuyên tiếp xúc, giải quyết các vụ việc phát sinh trong đời sống hằng ngày.

Nhìn chung, tùy chuyên ngành đào tạo và nhu cầu của ngành Công an trong từng giai đoạn, cán bộ tốt nghiệp ngành nghiệp vụ cảnh sát có thể đảm nhận nhiều vị trí khác nhau. Việc phân công công tác do Bộ Công an quyết định theo quy định hiện hành.

6. Nữ học ngành nghiệp vụ cảnh sát có thể làm những công việc nào?

Nữ giới hoàn toàn có thể đăng ký xét tuyển vào ngành nghiệp vụ cảnh sát nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện về sơ tuyển, sức khỏe, tiêu chuẩn chính trị và chỉ tiêu tuyển sinh của Bộ Công an.

Sau khi tốt nghiệp, nữ học viên được phân công công tác tương tự nam giới và có thể làm việc ở nhiều lĩnh vực khác nhau, chẳng hạn như:

• Điều tra tội phạm hình sự, kinh tế hoặc ma túy.
• Quản lý hành chính về trật tự xã hội.
• Quản lý căn cước công dân và dữ liệu dân cư.
• Kỹ thuật hình sự, giám định và khám nghiệm.
• Công tác tham mưu, tổng hợp, quản lý hồ sơ nghiệp vụ.
• Cảnh sát giao thông hoặc phòng cháy, chữa cháy theo yêu cầu của đơn vị sử dụng.

Trên thực tế, nhiều nữ cán bộ công an đang giữ các vị trí điều tra viên, cán bộ quản lý, giảng viên tại các trường Công an nhân dân hoặc lãnh đạo các đơn vị nghiệp vụ.

Tuy nhiên, do đặc thù của ngành Công an, chỉ tiêu tuyển sinh dành cho nữ thường thấp hơn nam và có tính cạnh tranh rất cao. Ngoài yêu cầu về học lực, thí sinh nữ cần đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về sức khỏe, phẩm chất chính trị và vượt qua vòng sơ tuyển theo quy định của Bộ Công an.

7. Nghiệp vụ cơ bản của Công an là gì? Có khác ngành nghiệp vụ cảnh sát không?

"Nghiệp vụ cơ bản của Công an" là khái niệm chỉ các biện pháp, phương pháp và quy trình công tác được lực lượng Công an nhân dân sử dụng để thực hiện nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội và đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Đây không phải là tên của một ngành đào tạo hay một chuyên ngành tuyển sinh.

Trong hoạt động thực tiễn, nghiệp vụ cơ bản bao gồm nhiều biện pháp như thu thập, phân tích thông tin, quản lý đối tượng, quản lý địa bàn, sử dụng các biện pháp nghiệp vụ theo quy định của pháp luật và các quy trình chuyên môn phục vụ công tác phòng ngừa, phát hiện, điều tra, xử lý vi phạm.

Trong khi đó, ngành nghiệp vụ cảnh sát là ngành đào tạo thuộc hệ thống các trường Công an nhân dân, nhằm trang bị kiến thức và kỹ năng để học viên trở thành sĩ quan Cảnh sát nhân dân sau khi tốt nghiệp.

Có thể phân biệt hai khái niệm như sau:

Vì vậy, nếu bắt gặp cụm từ "nghiệp vụ cơ bản công an", người đọc không nên hiểu đây là một ngành học riêng mà là hệ thống kiến thức và biện pháp nghiệp vụ được sử dụng trong hoạt động của lực lượng Công an nhân dân.

8. Điều kiện để học ngành nghiệp vụ cảnh sát 

Để được xét tuyển vào các trường đào tạo ngành nghiệp vụ cảnh sát, thí sinh phải tham gia sơ tuyển tại Công an địa phương và đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn do Bộ Công an quy định trong từng năm tuyển sinh.

Nhìn chung, các nhóm điều kiện quan trọng gồm:

- Đáp ứng tiêu chuẩn chính trị

Thí sinh phải bảo đảm tiêu chuẩn chính trị theo quy định của Bộ Công an. Trong quá trình sơ tuyển, cơ quan công an sẽ tiến hành thẩm tra, xác minh lý lịch của người dự tuyển và thân nhân theo quy định hiện hành.

- Đáp ứng tiêu chuẩn sức khỏe

Thí sinh phải đủ điều kiện sức khỏe để học tập và công tác trong lực lượng Công an nhân dân theo quy định của Bộ Công an.

Các tiêu chí được đánh giá gồm:

• Chiều cao, cân nặng theo tiêu chuẩn tuyển sinh.
• Thị lực và các chỉ số sức khỏe khác.
• Không mắc các bệnh thuộc danh mục không đủ điều kiện tuyển sinh.
• Đáp ứng yêu cầu về thể hình và thể lực.

Tiêu chuẩn sức khỏe có thể được điều chỉnh theo từng thời kỳ, vì vậy thí sinh nên theo dõi quy chế tuyển sinh và các thông tư mới nhất của Bộ Công an.

- Đáp ứng điều kiện về học lực và phương thức tuyển sinh

Thí sinh phải tốt nghiệp trung học phổ thông hoặc đủ điều kiện tốt nghiệp theo quy định; đồng thời tham gia các phương thức xét tuyển do Bộ Công an công bố hằng năm, bao gồm kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT kết hợp với bài thi đánh giá của Bộ Công an hoặc các phương thức khác nếu đủ điều kiện.

- Hoàn thành sơ tuyển

Đây là điều kiện bắt buộc đối với tất cả thí sinh đăng ký vào các trường Công an nhân dân.

Nội dung sơ tuyển thường bao gồm:

• Kiểm tra hồ sơ và điều kiện dự tuyển.
• Khám sức khỏe.
• Thẩm tra tiêu chuẩn chính trị.
• Xác nhận đủ điều kiện đăng ký xét tuyển.

Thí sinh chỉ được đăng ký nguyện vọng vào các trường Công an nhân dân sau khi hoàn thành và đạt yêu cầu ở vòng sơ tuyển theo quy định của Bộ Công an. Do quy chế tuyển sinh có thể được điều chỉnh hằng năm, thí sinh nên theo dõi thông báo tuyển sinh chính thức của Bộ Công an và trường dự định đăng ký để cập nhật các tiêu chuẩn mới nhất.

Ngoài ra quý bạn đọc cũng có thể đọc thêm một số bài viết khác về cảnh sát như:

• Chức năng nhiệm vụ của cảnh sát khu vực theo quy định
• Phân biệt Công an và Cảnh sát khác nhau như thế nào?
• Cảnh sát kinh tế là gì? Thẩm quyền cảnh sát kinh tế và công an kinh tế