Nhà ở thuộc tài sản công không chỉ là tài sản có giá trị lớn về kinh tế mà còn mang ý nghĩa đặc biệt trong việc phục vụ hoạt động của bộ máy nhà nước và bảo đảm chính sách an sinh xã hội. Chính vì vậy, việc quản lý và vận hành loại nhà ở này luôn được đặt dưới sự điều chỉnh chặt chẽ của pháp luật, gắn liền với nguyên tắc công khai, minh bạch và sử dụng đúng mục đích. Trong bối cảnh yêu cầu nâng cao hiệu quả quản lý tài sản công ngày càng được chú trọng, việc hiểu rõ cơ chế quản lý, vận hành nhà ở thuộc tài sản công là cơ sở quan trọng để phòng ngừa sai phạm và bảo đảm lợi ích chung của Nhà nước và xã hội.
1. Nhà ở thuộc tài sản công là gì?
Theo khoản 11 Điều 2 Luật Nhà ở 2023, Nhà ở thuộc tài sản công được hiểu là loại nhà ở thuộc sở hữu toàn dân, trong đó Nhà nước giữ vai trò là chủ thể đại diện chủ sở hữu và thực hiện quyền quản lý thống nhất đối với toàn bộ quá trình hình thành, khai thác, sử dụng và bảo toàn giá trị của loại tài sản này. Cách xác định này thể hiện rõ bản chất pháp lý đặc thù của nhà ở thuộc tài sản công, khi quyền sở hữu không thuộc về bất kỳ cá nhân hay tổ chức riêng lẻ nào mà được đặt dưới sự quản lý của Nhà nước nhằm phục vụ lợi ích chung của xã hội.
Việc Nhà nước thống nhất quản lý nhà ở thuộc tài sản công không chỉ mang ý nghĩa xác lập chủ thể sở hữu mà còn gắn liền với trách nhiệm bảo đảm việc sử dụng nhà ở đúng mục đích, tiết kiệm và hiệu quả. Trên thực tế, nhà ở thuộc tài sản công thường được sử dụng để phục vụ các mục tiêu công vụ, an sinh xã hội hoặc các nhiệm vụ quản lý nhà nước, như bố trí nhà ở cho cán bộ, công chức trong thời gian công tác, phục vụ tái định cư hoặc hỗ trợ các đối tượng chính sách. Do đó, việc quản lý chặt chẽ loại nhà ở này góp phần hạn chế tình trạng thất thoát, lãng phí tài sản công, đồng thời bảo đảm sự công bằng trong việc tiếp cận và sử dụng nhà ở phục vụ lợi ích công cộng.
Bên cạnh đó, cơ chế quản lý nhà ở thuộc tài sản công còn phản ánh vai trò điều tiết của Nhà nước đối với lĩnh vực nhà ở nói chung. Thông qua việc ban hành và tổ chức thực hiện các quy định pháp luật liên quan, Nhà nước vừa bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các đối tượng được sử dụng nhà ở, vừa giữ gìn và phát huy giá trị của tài sản công trong dài hạn. Quy định này cũng tạo cơ sở pháp lý cho việc kiểm tra, giám sát và xử lý các hành vi sử dụng nhà ở thuộc tài sản công không đúng quy định, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và tăng cường kỷ cương pháp luật trong lĩnh vực nhà ở.
Như vậy, việc xác định nhà ở thuộc tài sản công là nhà ở thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý không chỉ mang ý nghĩa về mặt khái niệm mà còn có vai trò quan trọng trong việc định hướng cơ chế quản lý, sử dụng và khai thác loại nhà ở này. Thông qua đó, Nhà nước thực hiện chức năng bảo đảm an sinh xã hội, sử dụng hợp lý nguồn lực công và góp phần ổn định, phát triển bền vững lĩnh vực nhà ở trong tổng thể phát triển kinh tế – xã hội.
2. Quy định về trả lại và hỗ trợ chỗ ở khi thôi thuê nhà ở công vụ
Theo khoản 4 điều 125 Luật nhà ở 2023 quy định như sau:
4. Người thuê nhà ở công vụ khi không còn đủ điều kiện được thuê nhà ở hoặc chuyển đi nơi khác hoặc có hành vi vi phạm quy định về quản lý, sử dụng nhà ở mà thuộc trường hợp bị thu hồi thì phải trả lại nhà ở công vụ cho Nhà nước.
Người trả lại nhà ở công vụ nếu không thuộc trường hợp bị thu hồi nhà ở do có hành vi vi phạm quy định tại các điểm a, e và h khoản 1 Điều 127 của Luật này và chưa có nhà ở tại nơi sinh sống sau khi trả lại nhà ở công vụ thì cơ quan, tổ chức đang trực tiếp quản lý, sử dụng người này có trách nhiệm phối hợp với Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi người đó sinh sống căn cứ tình hình cụ thể để giải quyết cho mua, cho thuê mua, cho thuê nhà ở xã hội hoặc giao đất ở để họ xây dựng nhà ở.
Quy định về nghĩa vụ trả lại nhà ở công vụ nhằm bảo đảm việc quản lý, sử dụng nhà ở công vụ đúng mục đích, đúng đối tượng và phù hợp với yêu cầu quản lý tài sản công. Theo quy định này, người thuê nhà ở công vụ khi không còn đủ điều kiện được thuê, khi chuyển đi nơi khác hoặc khi có hành vi vi phạm quy định về quản lý, sử dụng nhà ở thuộc trường hợp bị thu hồi thì phải trả lại nhà ở công vụ cho Nhà nước. Việc đặt ra nghĩa vụ trả lại nhà ở công vụ giúp duy trì kỷ cương trong quản lý nhà ở thuộc tài sản công và bảo đảm khả năng bố trí lại nhà ở công vụ cho các đối tượng đủ điều kiện theo quy định.
Quy định cũng xác định cơ chế giải quyết nhà ở đối với người đã trả lại nhà ở công vụ trong trường hợp không thuộc diện bị thu hồi do vi phạm nghiêm trọng và chưa có nhà ở tại nơi sinh sống. Theo đó, cơ quan, tổ chức đang trực tiếp quản lý, sử dụng người này có trách nhiệm phối hợp với Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi người đó sinh sống căn cứ vào tình hình cụ thể để xem xét, giải quyết việc mua, thuê mua, thuê nhà ở xã hội hoặc giao đất ở để xây dựng nhà ở. Cơ chế này nhằm bảo đảm quyền lợi về chỗ ở cho người đã chấm dứt việc sử dụng nhà ở công vụ, góp phần ổn định đời sống và hạn chế các hệ quả xã hội phát sinh.
3. Nhà ở thuộc tài sản công được quản lý vận hành như thế nào?
Theo khoản 5 điều 125 Luật nhà ở 2023, Việc quản lý vận hành nhà ở thuộc tài sản công có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm nhà ở được sử dụng an toàn, hiệu quả, đúng mục đích và duy trì giá trị của tài sản công trong quá trình khai thác, sử dụng. Hoạt động quản lý vận hành không chỉ bao gồm việc tổ chức sử dụng, bảo trì, bảo dưỡng nhà ở mà còn liên quan trực tiếp đến chất lượng sinh hoạt của người sử dụng và hiệu quả quản lý nhà nước đối với nhà ở thuộc sở hữu toàn dân. Do đó, pháp luật quy định cụ thể các hình thức quản lý vận hành nhà ở thuộc tài sản công nhằm bảo đảm tính chuyên nghiệp, minh bạch và phù hợp với đặc thù của từng loại nhà ở, đồng thời nâng cao trách nhiệm của các chủ thể tham gia quản lý vận hành.
Thứ nhất, việc quản lý vận hành nhà ở thuộc tài sản công có thể do tổ chức hoặc doanh nghiệp có chức năng, năng lực chuyên môn về quản lý vận hành nhà ở thực hiện.
Quy định này nhằm bảo đảm hoạt động quản lý vận hành được thực hiện bởi các chủ thể có đủ năng lực chuyên môn, kinh nghiệm và điều kiện cần thiết, qua đó nâng cao chất lượng quản lý, vận hành nhà ở. Việc cho phép các tổ chức, doanh nghiệp thực hiện quản lý vận hành và được hưởng các cơ chế ưu đãi như đối với dịch vụ công ích thể hiện định hướng xã hội hóa trong cung ứng dịch vụ quản lý nhà ở, đồng thời khuyến khích các đơn vị chuyên nghiệp tham gia quản lý vận hành nhà ở thuộc tài sản công.
Thứ hai, đối với nhà ở thuộc tài sản công được đầu tư xây dựng bằng nguồn vốn nhất định, Đại diện chủ sở hữu nhà ở thuộc tài sản công được đầu tư xây dựng bằng nguồn vốn Vốn đầu tư công theo quy định của pháp luật về đầu tư công giao cho đơn vị đang quản lý vận hành nhà ở thực hiện quản lý vận hành nhà ở, đối với nhà chung cư thì đơn vị này phải có đủ điều kiện năng lực theo quy định của Luật này thực hiện quản lý vận hành; trường hợp không có đơn vị đang quản lý vận hành nhà ở hoặc có đơn vị đang quản lý vận hành nhà ở nhưng không có đủ điều kiện, năng lực quản lý vận hành thì đấu thầu lựa chọn đơn vị quản lý vận hành.
Trong trường hợp nhà ở là nhà chung cư, đơn vị được giao quản lý vận hành phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện về năng lực theo quy định của pháp luật nhằm bảo đảm an toàn và chất lượng quản lý. Trường hợp không có đơn vị đang quản lý vận hành hoặc đơn vị hiện có không đáp ứng đủ điều kiện, năng lực quản lý vận hành thì việc lựa chọn đơn vị quản lý vận hành phải được thực hiện thông qua đấu thầu, bảo đảm tính công khai, minh bạch và lựa chọn được đơn vị có năng lực phù hợp để thực hiện quản lý vận hành nhà ở.
Như vậy, quy định về quản lý vận hành nhà ở thuộc tài sản công đã thiết lập cơ chế tổ chức thực hiện rõ ràng, linh hoạt nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu chuyên môn và tính minh bạch. Thông qua việc giao cho các tổ chức, doanh nghiệp có đủ năng lực chuyên môn thực hiện quản lý vận hành hoặc lựa chọn đơn vị quản lý vận hành thông qua đấu thầu trong những trường hợp cần thiết, pháp luật hướng tới việc nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng nhà ở thuộc tài sản công, bảo đảm an toàn, chất lượng công trình và quyền lợi của người sử dụng, đồng thời góp phần bảo toàn và phát huy giá trị của tài sản công trong dài hạn.
Kết luận
Quản lý, vận hành nhà ở thuộc tài sản công là một nhiệm vụ mang tính pháp lý và trách nhiệm công vụ cao, đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của Luật Nhà ở và pháp luật về tài sản công. Việc giao đúng chủ thể quản lý, sử dụng đúng mục đích, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ bảo trì, sửa chữa và tăng cường kiểm tra, giám sát không chỉ giúp bảo toàn giá trị tài sản của Nhà nước mà còn góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững và an sinh xã hội. Thực hiện tốt công tác quản lý, vận hành nhà ở thuộc tài sản công chính là bảo đảm kỷ cương pháp luật, phòng ngừa lãng phí và khẳng định vai trò quản lý thống nhất của Nhà nước đối với tài sản công.
Trên đây là tư vấn của chúng tôi. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại gọi ngay số: 1900 6162 để được giải đáp.
