Nhà Trần là một triều đại quân chủ cai trị nước Đại Việt từ năm 1226 đến năm 1400. Đây là triều địa được lưu danh sử sách với những chiến công hiển hách trong lịch sử Việt Nam.
1. Hoàn cảnh ra đời của Nhà Trần?
Đến cuối thế kỉ thứ XII, nhà Lý dần rơi vào suy yếu. Triều đình bỏ bê không chăm lo cho đời sống của nhân dân, quan lại lao vào ăn chơi xa đọa, bỏ mặc dân đen trong cảnh lụt lội, hạn hán, đói kém triền miên xảy ra. Nội bộ triều đình thì mâu thuẫn. Đời sống nhân dân đói khổ, cơ hàn cùng cực.
Trong quần chúng nhân dân đã xuất hiện nhiều cuộc nổi dậy trên khắp cả nước. Hoàn cảnh lúc bấy giờ thù trong, giặc ngoài. Giặc ngoại xâm phương Bắc rình rập để xâm lược, nhân cơ hội nhà Lý suy yếu càng thể hiện rõ ra dã tâm xâm lược.
Trong nước, nhà Trần lúc này đang là dòng tộc có thế lực nhất, đứng đầu là thái sư Trần Thủ Độ. Vua Lý Huệ Tông lúc này phải dựa vào nhà Trần để giữ ngai vàng cho nên quyền lực trong triều đình thực chất rơi vào tay nhà Trần, mọi việc trong triều đều do Trần Thủ Độ quyết định.
Vua Lý Huệ Tông lúc bấy giờ không có con trai, nên đã truyền ngôi cho con gái là công chúa Lý Chiêu Hoàng lên ngôi khi mới 7 tuổi. Trần Thủ Độ nhân cơ hội đấy ép Lý Chiêu Hoàng lấy cháu trai mình là Trần Cảnh. Đến đầu năm 1226, Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho chồng. Nhà Trần chính thức được thành lập.
2. Tổ chức bộ máy hành chính nhà nước thời Trần
- Nhà nước được tổ chức theo chế độ quân chủ tập quyền
+ Mọi quyền hành tập trung vào tay vua
+ Ở trung ương: đứng đầu là vua và Thái Thượng Hoàng, giúp việc cho vua có các quan văn, quan võ. Trong thời Trần, tất cả các chức vụ quan trọng trong triều cũng đều giao cho vương hầu quý tộc nhà Trần nắm giữ. Bởi vậy nhà Trần nắm khá chắc toàn bộ công việc chủ chốt trong triều, quyền lực tập trung trong tay nhà nước trung ương; chế độ quân chủ trung ương tập quyền được củng cố thêm một bước.
+ Ở địa phương: Sau khi trải qua hai lần cải cách, bộ máy chính quyền nhà Trần được chia làm 5 cấp: lộ - phủ - châu - huyện - xã.
• Đứng đầu lộ là chánh, phó an phủ sứ.
• Dưới lộ là phủ, đứng đầu là tri phủ.
• Dưới phủ là châu, huyện, đứng đầu là tri châu, tri huyện.
• Dưới châu, huyện là xã , gồm các quan xã.
• Đặt thêm một số cơ quan để trông coi việc nước như: Quốc sử viện, Thái y viện, Tôn nhân phủ.
Dưới thời nhà Trần người tôn thất được phong tước vương hoặc tước quận vương còn phong cho các quan văn võ thì có các thứ bậc như quốc công, thượng hầu,.. Chế độ tuyển chọn binh lính cũng được các vua nhà Trần đặc biệt quan tâm chú ý. Các cuộc tuyển chọn dành cho trai tráng trên 18 tuổi được tổ chức thường niên.
>> Xem thêm: 50 câu trắc nghiệm Lịch sử lớp 4 Có đáp án chuẩn nhất
3. Những thành tựu của triều đại nhà Trần
3.1. Về văn hóa, xã hội, tôn giáo
- Về xã hội: trong thời Trần mang tính cởi mở, phóng khoáng, hòa đồng cao. Tiếp nối truyền thống thời Lý, Phật giáo vẫn thịnh đạt, nhưng Nho giáo càng ngày càng phát triển và Đạo giáo cùng tồn tại. Đây là thời “tam giáo đồng nguyên”, giữa các tôn giáo, tín ngưỡng không có sự bài xích, định kiến mà là sự chung sống và giao lưu, dung hòa. Đấy là nét đặc sắc của đời sống tôn giáo thời Trần.
- Về văn hóa: văn hóa dân gian với văn hóa cung đình, quý tộc dưới triều đại nhà Trần chưa có sự phân hóa sâu sắc. Các nghệ thuật dân gian như múa rối nước, biểu diễn múa hát, các trò chơi như đấu vật, đánh cầu, đua thuyền… cũng được trình diễn trong sinh hoạt và nghi lễ cung đình. Trong triều có “đại nhạc” dùng trong đại lễ, còn “tiểu nhạc” dùng cả trong sinh hoạt văn hóa quý tộc và dân gian.
- Về giáo dục, thi cử: Phật giáo dưới thời đại nhà Trần đặc biệt được coi trọng và thịnh hành, Nho giáo đóng vai trò thứ yếu. Tuy nhiên Nho học cũng từng bước thâm nhập vào xã hội qua hệ thống giáo dục. Sách học chính được quy định gồm có Ngũ Kinh, Tứ Thư, Bắc sử. Ban đầu chỉ có nhà chùa là nơi dạy chữ Nho và các sách sử. Sau này, nhiều nhà nho không làm quan, về nhà dạy học. Hệ thống trường lớp tại các địa phương được hình thành. Về thi cử, trong 175 năm tồn tại, nhà Trần đã tổ chức 14 khoa thi (có 10 khoa chính thức và 4 khoa phụ), lấy 283 người đỗ.
3.2. Về kinh tế
- Về mặt nông nghiệp: để tránh nạn thiên tai, ngập lụt, vua Trần điều người đắp đê hai bên bờ sông và cử quan đặc trách trông coi việc đê gọi là hà đê sứ. Mỗi năm sau vụ mùa, triều đình còn ra lệnh cho quân sĩ đắp đê hay đào lạch, hào, giúp đỡ dân chúng. Triều đình nhà Trần cũng cho phép các vương, hầu có quyền chiêu tập những người nghèo khó, lưu lạc đi khai khẩn đất hoang để mở mang thêm ruộng nương.
- Về sưu thuế: Có hai loại thuế là thuế thân và thuế điền.
+ Thuế thân được đóng bằng tiền và phụ thuộc và số ruộng người đó sở hữu. Ai có dưới một mẫu ruộng thì được miễn thuế.
+ Thuế điền thì đóng bằng thóc.
+ Ngoài ra còn có thuế trầu cau, rau quả, tôm cá ....
- Về mặt tiền tệ, để tiện việc tiêu dùng - vàng, bạc được đúc thành phân, lượng và có hiệu của nhà vua.
3.3. Về quân đội
- Quân đội nhà Trần được đánh giá cao trong lịch sử quân sự Việt Nam bởi những chiến công hiển hách đặc biệt là ba lần đánh bại quân Nguyên - Mông. Hoạt động quân sự nhà Trần diễn ra ở cả phía nam, phía bắc; cả bên trong và ngoài biên giới. Quân đội nhà Trần có tiếng vì sự tinh nhuệ, thiện chiến, kỉ luật cùng với những vị tướng chỉ huy tài ba trong thời kỳ này mà điển hình là Tiết chế Quốc công Trần Hưng Đạo.
- Quân chủ lực nhà Trần gồm cấm quân và quân các lộ.
+ Quân các lộ ở đồng bằng gọi là chính binh, ở miền núi gọi là phiên binh.
+ Cấm quân được gọi là quân túc vệ. Đây là lực lượng nòng cốt trong chiến tranh chống ngoại xâm, có thể được điều động đi các lộ để tác chiến.
- Nhằm có lực lượng đông đảo cần thiết khi chống xâm lược, nhà Trần kế tục chính sách ngụ binh ư nông (giữ quân lính ở nhà nông) của nhà Lý, vừa đảm bảo số quân cần thiết phòng khi có chiến tranh xảy tới. Vua Trần một phần giữ lại ở kinh thành phòng khi có chuyện cấp bách, một phần cho về quê cày ruộng. Ngoài ra để có thể bổ sung quân số cho quân đội được nhanh, việc đăng ký đinh tráng được mở rộng đến Thanh Hóa, Nghệ An và một số vùng ngoại vi đồng bằng Bắc Bộ. Đinh tráng được chia làm ba hạng: thượng (nhất), trung (nhì), hạ (ba) và tùy tính chất quan trọng của đơn vị và loại quân mà bổ sun. Trong đó hạng nhất là người quê hương, thân thuộc nhà Trần, để bổ sung cho các đơn vị có quân hiệu Thiên, Thánh, Thần; hạng nhì bổ sung vào quân các lộ, hạng ba bổ sung vào quân chèo thuyền, khiêng vác….
- Triều đình nhà Trần chú trọng nâng cao chất lượng theo hướng quân ít nhưng tinh nhuệ. Năm 1253, lập giảng võ đường để huấn luyện tướng lĩnh, thực hành binh pháp, luyện tập võ nghệ và thường xuyên duyệt đội ngũ. Quân số cao nhất khoảng 300.000 người (1284), trang bị chủ yếu là cung, nỏ, gươm, giáo, lao, mộc.
Trên đây là toàn bộ bài viết với nội dung Nhà Trần ra đời trong hoàn cảnh nào? do công ty Luật Minh Khuê sưu tầm và tổng hợp. Hy vọng nội dung hữu ích đối với bạn đọc. Xin chân thành cảm ơn!
