1. Nhận biết các loại nấm độc gây nguy hiểm
Các dấu hiệu nhận biết nấm độc vô dùng đơn giản, dễ áp dụng:
- Nhìn bằng mắt, màu sặc sỡ, thường có đốm đỏ, trắng và đen. Thân nấm độc có nhiều vằn, vết nứt xung quanh hoặc đôi khi có nhựa chảy ra khi hái.
- Khi ngửi có mùi hắc, đắng xộc lên. Tuy nhiên vẫn có những loại nấm độc có mùi thơm nhẹ.
- Thử nghiệm đổi màu:
+ Cách 1: Lấy phần đầu trắng của hành lá chà lên phần mũ nấm. Nếu chuyển xanh nâu thì là nấm độc.
+ Cách 2: Dùng muỗng hoặc đũa bằng bạc cắm vào mũ hay thân nấm. Nếu vật dụng đổi màu thì là nấm độc và ngược lại.
+ Cách 3: Nhỏ sữa tươi lên phần mũ nấm, nếu sữa vón cục thì đừng ăn.
- Quan sát cây nấm, nấm độc thường có lá tia (nằm dưới mũ nấm) màu trắng. Với nấm thường có màu nâu hoặc da. Tuy nhiên, không phải phần tia màu trắng nào cũng là nấm độc.
- Tránh chọn nấm có phần mũ nấm, thân nấm xuất hiện đốm đỏ hoặc màu đỏ.
- Không ăn nấm không có vòng bao quanh thân mà chúng nằm dưới mũi nấm.
2. Một số loại nấm độc nguy hiểm nhất thế giới
Nấm Mũ Tử Thần (Death Cap Mushroom)
Nấm Death Cap thường mọc chủ yếu bên dưới những gốc cây già, nhiều nhất là những cây sồi trong rừng. Vì chúng có hình dáng rất tự nhiên và bình thường, giống với nhiều loài nấm ăn thường ngày nên nhiều người vẫn nhầm lẫn thu hái về ăn.
Trong nấm Mũ Tử Thần có hoạt chất mang tên α-amanitin (amatoxin), chúng là một trong các tác nhân chủ yếu gây nên tổn thương gan và thận suy yếu đến mức khó mà có thể lành hay hồi phục.
Chính xác hơn, loại độc này sẽ gây nên các tổn thương vĩnh viễn cho nội tạng, nhất là gan và thận. Chỉ có duy nhất giải pháp cho người ăn trúng phải loại độc này chỉ có thể là phẫu thuật ghép tạng, thay thế gan mới có thể duy trì được sự sống.
Các nhà khoa học nghiên cứu và ước tính, chỉ cần ăn một lượng nhỏ ~30 gram nấm có chất độc amatoxin này, bằng khoảng một nửa cây nấm thôi là đã đủ gây nguy hiểm tính mạng cho một người trưởng thành rồi. Tuy nhiên trên thực tế, chỉ cần 0,006 gram chất độc này đi vào cơ thể thôi đã đủ để bạn nguy cấp.
Nấm độc tán trắng – Amanita verna
- Hình dạng: Mũ nấm màu trắng, bề mặt nhẵn bóng, lúc non đầu tròn hình trứng, mũ nấm đính chặt vào cuống. Toàn thân màu trắng, chân cuống phình dạng củ, bao gốc hình đài hoa.
- Thịt nấm: Bên trong màu trắng, mềm, mùi thơm dịu.
- Độc tố: Các amanitin (amatoxin), độc tính mạnh
Nấm trắng hình nón có độc tố được xếp vào loại độc tính mạnh, khả năng gây tử vong cao. Ngay cả khi nấu sôi và kể cả sấy khô, độc tính của nấm cũng không mất đi.
Khi ăn vào, chất độc có thể làm tổn thương tế bào gan và dẫn đến hoại tử gan. Mẹ đang nuôi con cho bú nếu ăn phải nấm độc, chất độc có thể đi qua đường sữa và gây ngộ độc cho trẻ sơ sinh.
Nấm độc Deadly Dapperling
- Hình dạng: Nấm có mũ có màu nâu, đường kính rộng 4cm với thân màu nâu hồng và phiến nấm có màu trắng.
- Thịt nấm: Màu trắng.
- Độc tố: Amatoxin.
Nấm Deadly Dapperling chứa amatoxin, độc tố gây ra 80 – 90% ca tử vong do ngộ độc nấm. Tỷ lệ tử vong khi ăn phải chất độc amatoxin lên tới 50% nếu không được điều trị và 10% nếu được điều trị kịp thời. Các biểu hiện ban đầu gồm đau bụng và rối loạn tiêu hóa, sau đó bệnh nhân bị suy gan đến mức tử vong.
Nấm Chết Người – Webcaps (loài Cortinarius)
- Hình dạng: Mũ nấm phủ xuống và tỏa dần ra ngoài màu nâu. Phiến nấm và chân nấm cùng màu.
- Thịt nấm: Thịt nấm bên nâu nhạt.
- Độc tố: Orellanine.
Triệu chứng ngộ độc nấm khi mới xuất hiện tương tự như bệnh cúm và mất từ 2 – 3 ngày thì các triệu chứng ngộ độc trở nặng, vì vậy dễ gây chẩn đoán sai. Độc tố orellanine có trong loại nấm này sẽ gây suy thận và dẫn đến tử vong nếu không được điều trị kịp thời.
Nấm mũ khía nâu xám - Inocybe rimosa
- Hình dạng: Mũ nấm hình nón hoặc hình chuông, đỉnh nhọn, có các sợi tơ màu vàng nâu tỏa ra từ phần đỉnh mũ xuống mép mũ nấm. Khi già, mép mũ nấm bị xẻ ra thành nhiều tia riêng lẻ.
- Thịt nấm: Thịt nấm bên trong màu trắng.
- Độc tố: Muscarin
(1).jpg)
Độc tố từ nấm tác động lên hệ thần kinh phó giao cảm, gây các triệu chứng như đổ mồ hôi, thở khó, thở rít, mạch chậm, hôn mê, co giật. Triệu chứng xuất hiện sớm nhưng khỏi bệnh sau 1 - 2 ngày, hiếm trường hợp tử vong.
Nấm độc Autumn Skullcap
Cây nấm độc Autumn Skullcap có tên khoa học là Galerina marginata, tiếng Việt gọi là nấm mũ đầu lâu mùa thu, chủ yếu mọc ở khu vực Bắc bán cầu và một số vùng của nước Úc.
Galerina marginata là một loại nấm lớn có lá tia, nấm thối rữa, nghĩa là nó mọc trên những thân cây gỗ ẩm và làm cho cây bị thối rữa, mục nát. Loại nấm này có cùng độc chất amatoxin như nấm tử thần.
Khi ăn phải cây nấm độc Autumn Skullcap có thể bị ngộ độc với các biểu hiện như nôn mửa, tiêu chảy, hạ thân nhiệt, gan bị tổn thương và cuối cùng là dẫn đến tử vong nếu không được điều trị ngộ độc kịp thời.
Mặc dù loại nấm này có đặc điểm không giống với các loài nấm ăn được, nhưng một số trường hợp tử vong và ngộ độc do nấm được phát hiện là do thu mua nhầm với nấm Psilocybe gây ảo giác.
Nấm Phiến đen chân vàng - Yellow-staining
- Hình dạng: Phiến nấm màu trắng, có chút vàng, viền nấm úp xuống, chân nấm màu. Không có vòng cuống, chân nấm màu trắng, phần cuối đuôi chân màu vàng.
- Thịt nấm: Màu trắng gần như toàn bộ, chân nấm vàng.
- Độc tố: Amatoxin.
Nấm Yellow-staining có mùi hóa học rất đặc trưng như hóa chất khử trùng, i ốt hoặc dầu hỏa khi nấu, có thể bốc mùi đậm hơn.
Sau khi ăn từ 30 phút - 2 giờ, các triệu chứng ngộ sẽ xuất hiện bao gồm đau quặn ở bụng, buồn nôn, nôn và tiêu chảy. Nặng hơn có thể gây đau đầu, chóng mặt, đổ mồ hôi và buồn ngủ, nhưng hiếm khi các triệu chứng này xuất hiện.
3. Biểu hiện ngộ độc nấm
Các loại nấm độc phần lớn được xác định theo kinh nghiệm, mặc dù có một số sách hướng dẫn hoặc đơn giản xác định bằng cách cho súc vật ăn. Tuy nhiên, thực tế thì trong phần lớn các trường hợp, việc xác định nấm và độc tố là rất khó. Độc tố nằm trong toàn bộ cây nấm (mũ, phiến, vòng, cuống, bao gốc nấm). Độc tố có thể thay đổi theo mùa, trong quá trình sinh trưởng của nấm, trong môi trường đất đai, khí hậu và thường gây hậu quả nghiêm trọng tới sức khỏe, rất phức tạp và khó tiên lượng.
Khi ăn phải nấm độc, tuỳ theo loại nấm mà có các biểu hiện ngộ độc khác nhau. Biểu hiện ngộ độc nấm có thể xuất hiện rất nhanh ngay sau khi ăn 20-30 phút, còn bình thường biểu hiện ngộ độc xuất hiện sau 2-4 giờ, thậm chí xuất hiện muộn sau khi ăn 20 giờ. Ngộ độc càng muộn thì càng khó chữa.
Ngộ độc do ăn phải nấm độc thường có các biểu hiện chung như sau:
- Đau bụng dữ dội thành từng cơn, đi ngoài ra nhiều nước tanh, thối, dính máu.
- Buồn nôn, nôn ra thức ăn, có thể lẫn máu.
- Toàn thân mệt mỏi, chân tay lạnh, khát nước, đôi khi nổi mẩn.
- Hoa mắt, chóng mặt, da xanh tái.
- Co giật, tăng tiết đờm rãi.
- Đi tiểu ít hoặc không đi tiểu được.
- Khó thở do co thắt phế quản, ứ máu ở phổi.
Nhóm gây ngộ độc sớm:
Với một số loại nấm gây ngộ độc sớm, thường biểu hiện sau ăn 30 phút đến 2 giờ, tối đa là 6 giờ, bệnh nhân có thể xuất hiện các triệu chứng như: giãn mạch, vã mồ hôi, chảy nước mắt, nước dãi, tiêu chảy, nôn mửa, hạ huyết áp… Một số trường hợp còn có các biểu hiện như giãy giụa, co giật, mê sảng, đồng tử giãn, đỏ da, niêm mạc miệng và mắt khô, có các ảo giác như nhìn thấy các đốm sáng hoặc các vạch nối nhau chạy trước mắt…
Nhóm gây ngộ độc muộn:
Nhóm gây ngộ độc muộn thường rất nguy hiểm do dấu hiệu ngộ độc chỉ xuất hiện sau 6 - 12 giờ, thậm chí là 40 giờ. Các biểu hiện thường gặp ở nhóm này là đau bụng, nôn mửa, tiêu chảy nhiều, nước tiểu vàng, chảy máu chân răng, chảy máu mũi, đi ngoài ra máu… Với nhóm gây ngộ độc muộn, bệnh nhân tử vong rất nhanh chỉ sau vài ngày do suy gan, chảy máu nhiều, co giật…
Xem thêm: Cách nhận biệt nấm độc và không độc - Các loại nấm độc ở Việt Nam
