Mục lục bài viết

1. Dân quân thường trực là gì? Khái niệm và vị trí trong lực lượng vũ trang

Theo Luật Dân quân tự vệ năm 2019, dân quân tự vệ là lực lượng vũ trang quần chúng không thoát ly sản xuất, công tác; được tổ chức ở địa phương là dân quân và tại cơ quan, tổ chức là tự vệ. Dân quân thường trực là lực lượng thường trực làm nhiệm vụ tại các địa bàn trọng điểm về quốc phòng.

Dân quân thường trực là một thành phần của lực lượng dân quân tự vệ, bên cạnh dân quân tự vệ tại chỗ, dân quân tự vệ cơ động, dân quân tự vệ biển và dân quân tự vệ binh chủng. Điểm đặc thù của lực lượng này là thực hiện nhiệm vụ thường xuyên, có chế độ trực, sẵn sàng chiến đấu và yêu cầu cao hơn về khả năng phản ứng tại địa bàn.

Dân quân tự vệ là thành phần của lực lượng vũ trang nhân dân, có vai trò nòng cốt cùng toàn dân bảo vệ Đảng, chính quyền, tính mạng, tài sản của Nhân dân và tài sản của Nhà nước tại cơ sở; sẵn sàng tham gia bảo vệ địa phương khi có tình huống quốc phòng, an ninh.

Thời hạn thực hiện nghĩa vụ tham gia dân quân thường trực là 02 năm. Căn cứ yêu cầu quốc phòng, quân sự của địa phương, thời hạn này có thể được kéo dài theo quyết định của cấp có thẩm quyền, nhưng tổng thời gian kéo dài không quá 02 năm.

 

2. Chức trách và 7 nhiệm vụ của dân quân thường trực theo quy định mới nhất

Dân quân thường trực thực hiện các nhiệm vụ chung của lực lượng dân quân tự vệ theo Điều 5 Luật Dân quân tự vệ năm 2019. Do có tính chất thường trực, lực lượng này cần duy trì chế độ trực, sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ khi được huy động hoặc điều động hợp pháp.

Bảy nhiệm vụ chủ yếu gồm:

- Sẵn sàng chiến đấu, chiến đấu và phục vụ chiến đấu để bảo vệ địa phương, cơ sở, cơ quan, tổ chức.

Nhiệm vụ này bao gồm trực sẵn sàng chiến đấu, quản lý vũ khí, trang bị được giao, thực hiện phương án bảo vệ mục tiêu và phối hợp xử lý tình huống quốc phòng, an ninh theo chỉ huy.

- Phối hợp với Quân đội nhân dân, Công an nhân dân và lực lượng khác trong bảo vệ chủ quyền, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội.

Việc phối hợp được thực hiện theo kế hoạch, phương án và thẩm quyền của cơ quan có trách nhiệm. Dân quân thường trực không thay thế chức năng điều tra, xử lý tội phạm của Công an hoặc nhiệm vụ tác chiến của lực lượng quân đội chính quy.

- Thực hiện nhiệm vụ huấn luyện quân sự, giáo dục chính trị, pháp luật; tham gia hội thi, hội thao và diễn tập.

Thông qua huấn luyện, lực lượng được trang bị kiến thức, kỹ năng quân sự, ý thức kỷ luật và khả năng xử lý tình huống phù hợp với nhiệm vụ được giao.

- Tham gia thực hiện biện pháp về chiến tranh thông tin, chiến tranh không gian mạng theo quy định pháp luật và quyết định của cấp có thẩm quyền.

Nội dung này được thực hiện trong phạm vi nhiệm vụ được phân công, bảo đảm đúng quy định về an ninh mạng, bảo vệ bí mật nhà nước và sử dụng thông tin.

- Tham gia phòng, chống và khắc phục hậu quả thảm họa, sự cố, thiên tai, dịch bệnh, cháy, nổ; tìm kiếm cứu nạn, cứu hộ; bảo vệ rừng và bảo vệ môi trường.

Đây là nhiệm vụ thiết thực tại cơ sở, nhất là khi xảy ra bão lũ, sạt lở, cháy rừng, cháy nổ hoặc sự cố cần huy động lực lượng hỗ trợ kịp thời.

- Tuyên truyền, vận động Nhân dân thực hiện đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về quốc phòng, an ninh.

Dân quân thường trực cần gương mẫu trong chấp hành pháp luật, giữ gìn đoàn kết ở cộng đồng và tham gia hoạt động dân vận phù hợp với khả năng, điều kiện thực tế.

- Thực hiện các nhiệm vụ khác theo quy định của pháp luật.

Quy định này tạo cơ sở để lực lượng tham gia các nhiệm vụ đột xuất, bảo vệ sự kiện, hỗ trợ khắc phục tình huống khẩn cấp hoặc nhiệm vụ quốc phòng, quân sự khác khi được cấp có thẩm quyền giao.

 

3. Phạm vi thực hiện nhiệm vụ của dân quân thường trực cấp xã

Dân quân thường trực được tổ chức tại những địa bàn trọng điểm về quốc phòng theo quy định và yêu cầu thực tế. Vì vậy, không phải mọi xã, phường, thị trấn đều mặc nhiên có đơn vị dân quân thường trực.

Tại cấp xã, lực lượng này chịu sự chỉ huy, quản lý theo tổ chức quân sự địa phương và thực hiện nhiệm vụ trong phạm vi địa bàn được giao. Hoạt động của dân quân thường trực phải đặt dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền địa phương, sự chỉ huy của cơ quan quân sự có thẩm quyền và sự phối hợp với Công an cùng các lực lượng liên quan.

Trong thực tế, dân quân thường trực có thể được phân công tham gia:

  • Trực bảo vệ trụ sở, mục tiêu hoặc công trình quan trọng tại địa phương;
  • Tham gia tuần tra, kiểm soát, giữ gìn an ninh, trật tự theo kế hoạch phối hợp;
  • Hỗ trợ bảo vệ hiện trường, sơ tán người dân, cứu hộ, cứu nạn khi xảy ra sự cố;
  • Tham gia diễn tập khu vực phòng thủ, phòng thủ dân sự, phòng chống thiên tai;
  • Hỗ trợ tuyên truyền, vận động và thực hiện nhiệm vụ dân vận tại cơ sở.

Khi cần thiết, dân quân thường trực có thể được huy động thực hiện nhiệm vụ ngoài phạm vi địa bàn cấp xã theo quyết định, lệnh hoặc kế hoạch của cơ quan có thẩm quyền. Việc huy động phải đúng nhiệm vụ, đúng thẩm quyền và bảo đảm chế độ, chính sách theo quy định.

 

4. Quyền lợi và chế độ chính sách đối với dân quân thường trực khi thực hiện nhiệm vụ

Chế độ, chính sách đối với dân quân thường trực được thực hiện theo Luật Dân quân tự vệ năm 2019, Nghị định 72/2020/NĐ-CP và Nghị định 16/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 23/03/2025. Ngoài quy định chung của Trung ương, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh có thể quyết định mức chi cụ thể cao hơn phù hợp với điều kiện ngân sách địa phương.

Dân quân thường trực được hưởng các chế độ chủ yếu sau:

Trợ cấp ngày công lao động và tiền ăn

Mức trợ cấp ngày công lao động do địa phương quy định nhưng không thấp hơn 327.600 đồng/người/ngày. Trường hợp được kéo dài thời hạn thực hiện nghĩa vụ tham gia dân quân tự vệ theo quyết định của cấp có thẩm quyền, mức trợ cấp tăng thêm không thấp hơn 50% mức trợ cấp ngày công đang hưởng.

Dân quân thường trực được bảo đảm tiền ăn theo quy định. Mức tiền ăn cụ thể được xác định theo chế độ hiện hành và điều kiện của địa phương.

Phụ cấp chức vụ

Người giữ chức vụ chỉ huy trong đơn vị dân quân thường trực được hưởng phụ cấp chức vụ hằng tháng. Mức phụ cấp phụ thuộc vào chức danh như tiểu đội trưởng, trung đội trưởng, chính trị viên hoặc chức danh chỉ huy tương ứng khác.

Bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế

Dân quân thường trực thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc và được bảo đảm chế độ bảo hiểm y tế theo quy định. Đây là chính sách quan trọng nhằm bảo vệ quyền lợi an sinh của công dân trong thời gian phục vụ.

Chế độ khi bị ốm đau, tai nạn, bị thương hoặc hy sinh

Khi bị ốm đau, tai nạn, bị thương hoặc bị chết trong khi thực hiện nhiệm vụ, dân quân thường trực và thân nhân được xem xét hưởng các chế độ về khám bệnh, chữa bệnh, trợ cấp, mai táng, tiền tuất hoặc chế độ ưu đãi người có công nếu đủ điều kiện theo pháp luật.

Trợ cấp một lần sau khi hoàn thành nghĩa vụ

Dân quân thường trực được công nhận hoàn thành thực hiện nghĩa vụ quân sự tại ngũ trong thời bình được hưởng trợ cấp một lần. Theo Nghị định 16/2025/NĐ-CP, mức trợ cấp là 4.680.000 đồng cho mỗi năm phục vụ trong đơn vị dân quân thường trực; thời gian lẻ được tính theo quy định.

Người tham gia dân quân thường trực cần liên hệ Ban Chỉ huy quân sự cấp xã hoặc cơ quan quân sự địa phương để được hướng dẫn cụ thể về hồ sơ, thủ tục và mức chi đang áp dụng tại địa phương mình.

 

5. Giải đáp các câu hỏi thường gặp về công việc của dân quân thường trực

Dân quân thường trực có phải là quân nhân chuyên nghiệp không?

Không. Dân quân thường trực là một thành phần của lực lượng dân quân tự vệ, không phải quân nhân chuyên nghiệp. Tuy nhiên, đây là lực lượng thường trực tại địa bàn trọng điểm về quốc phòng và phải chấp hành nghiêm chế độ, kỷ luật, nhiệm vụ được giao.

Tham gia dân quân thường trực có được miễn nghĩa vụ quân sự không?

Không phải cứ tham gia dân quân tự vệ là đương nhiên được miễn nghĩa vụ quân sự. Công dân phục vụ đủ thời gian theo quy định trong đơn vị dân quân thường trực có thể được xem xét công nhận hoàn thành nghĩa vụ quân sự tại ngũ trong thời bình. Việc giải quyết phụ thuộc vào thời gian phục vụ thực tế, hồ sơ và quy định đang áp dụng.

Ai có thể được tuyển chọn vào dân quân thường trực?

Công dân được tuyển chọn phải bảo đảm tiêu chuẩn về độ tuổi, sức khỏe, phẩm chất chính trị, đạo đức và các điều kiện khác theo Luật Dân quân tự vệ. Việc tuyển chọn do địa phương thực hiện căn cứ nhu cầu tổ chức lực lượng, chỉ tiêu và điều kiện của từng địa bàn.

Dân quân thường trực có phải trực hằng ngày không?

Do là lực lượng thường trực, dân quân thường trực thực hiện chế độ trực, sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ theo kế hoạch của đơn vị. Lịch trực, nơi trực và nhiệm vụ cụ thể do chỉ huy đơn vị phân công.

Dân quân thường trực có được tham gia tuần tra ban đêm không?

Có thể. Dân quân thường trực có thể tham gia tuần tra, bảo vệ an ninh, trật tự hoặc thực hiện nhiệm vụ khác theo kế hoạch phối hợp và sự phân công của cấp có thẩm quyền.

Tự ý bỏ trực hoặc vắng mặt có bị xử lý không?

Có. Dân quân thường trực phải chấp hành mệnh lệnh, kế hoạch và chế độ trực của đơn vị. Người tự ý vắng mặt, trốn tránh hoặc không hoàn thành nhiệm vụ tùy tính chất, mức độ vi phạm có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc chịu trách nhiệm khác theo quy định pháp luật.

Dân quân thường trực có được hưởng chế độ bảo hiểm không?

Có. Theo quy định hiện hành, dân quân thường trực thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc và được bảo đảm chế độ bảo hiểm y tế. Việc đóng, hưởng và giải quyết chế độ được thực hiện theo hồ sơ, thời gian phục vụ và hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền.

Quý bạn đọc có thể xem thêm: