1. Khái niệm xuất bản

Chế bản hay xuất bản là việc phổ biến, công bố rộng rãi các tác phẩm văn học, âm nhạc, phần mềm máy tính hoặc thông tin nói chung. Đây là hoạt động cung cấp thông tin cho công chúng. Trong một số trường hợp, các tác giả có thể là nhà xuất bản của riêng họ, nghĩa là người khởi tạo và phát triển nội dung đồng thời cũng là người cung cấp phương tiện để phân phối và hiển thị nội dung của họ. Ngoài ra, từ "nhà xuất bản" có thể đề cập đến cả một cá nhân lãnh đạo một công ty xuất bản hoặc một nhà xuất bản và một cá nhân sở hữu / đứng đầu một tạp chí.

Theo truyền thống, thuật ngữ này đề cập đến việc phân phối các tác phẩm in, chẳng hạn như sách ("buôn bán sách") và báo chí. Với sự ra đời của hệ thống thông tin số và Internet, phạm vi xuất bản đã mở rộng để bao gồm các tài nguyên điện tử như phiên bản điện tử của sách và tạp chí, cũng như xuất bản vi mô, trang web, blog, nhà phát hành trò chơi video và những thứ tương tự.

Xuất bản cơ bản bao gồm các công đoạn sau: mua bản quyền (từ tác giả hoặc nhà xuất bản gốc), biên tập, dàn trang, thiết kế bìa, xin giấy phép xuất bản, in ấn (hoặc xuất bản dưới định dạng điện tử như pdf, epub, mobi...), tiếp thị và phân phối.

Có hai mô hình kinh doanh cơ bản trong xuất bản sách:

Các nhà xuất bản truyền thống hoặc thương mại: Không thu phí tác giả để xuất bản sách của họ, đối với một số quyền nhất định để xuất bản tác phẩm và trả tiền bản quyền cho sách được bán.
Tự xuất bản: Tác giả phải đáp ứng tổng chi phí để có được cuốn sách được xuất bản. Tác giả thường giữ toàn quyền, còn được gọi là xuất bản phù phiếm.

2. Khái quát về hoạt động xuất bản

Tác giả hoặc cá nhận, tổ chức sở hữu hợp pháp đối với tác phẩm, cuốn sách chọn một nhà xuất bản có chức năng phù hợp với nội dung tác phẩm, cuốn sách và gửi bản thảo (in ra trên giấy A4 hoặc bản file) cho Nhà xuất bản. Nhà xuất bản đọc duyệt, biên tập nội dung theo đúng quy định của pháp luật hiện hành. Nhà xuất bản khi kiểm duyệt nội dung thấy đáp ứng được quy định, thực hiện đăng ký xuất bản với Bộ Thông tin và Truyền thông theo mẫu quy định và nhà xuất bản chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung đăng ký xuất bản.

Trong thời hạn 07 ngày làm việc, kể từ ngày nhận đủ hồ sơ đăng ký xuất bản, Bộ Thông tin và Truyền thông phải xác nhận đăng ký xuất bản bằng văn bản, cấp số xác nhận đăng ký xuất bản từng tác phẩm, tài liệu hoặc xuất bản phẩm tái bản và cấp mã số sách tiêu chuẩn quốc tế (ISBN); trường hợp không xác nhận đăng ký phải có văn bản trả lời nêu rõ lý do

Văn bản xác nhận đăng ký xuất bản là căn cứ để nhà xuất bản ra quyết định xuất bản đối với từng tác phẩm, tài liệu, xuất bản phẩm tái bản. Thời hạn để ra quyết định xuất bản chậm nhất là ngày 31 tháng 12 của năm xác nhận đăng ký; trường hợp không thực hiện việc xuất bản, nhà xuất bản phải báo cáo với Bộ Thông tin và Truyền thông trước ngày 31 tháng 3 của năm liền sau năm xác nhận đăng ký và số xác nhận đăng ký xuất bản, mã số sách tiêu chuẩn quốc tế (ISBN) đã được cấp không còn giá trị thực hiện.

Quyết định xuất bản được kí bởi Giám đốc hoặc Phó giảm đốc được ủy quyền của nhà xuất bản, và có thời hạn ghi rõ trên giấy phép, nơi chỉ định in xuất bản phẩm.

3. Chủ thể thực hiện thủ tục xuất bản

Luật Xuất Bản hiện hành quy định trước khi xuất bản tác phẩm, tài liệu hoặc tái bản xuất bản phẩm, nhà xuất bản phải đăng ký xuất bản với Bộ Thông tin và Truyền thông.

Như vậy, pháp luật quy định nhà xuất bản là chủ thể phải thực hiện thủ tục xuất bản. Đồng thời, tại Điều 12 Luật Xuất bản 2012 quy định các đối tượng được thành lập nhà xuất bản, gồm:

Cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị – xã hội ở trung ương và cấp tỉnh;
Đơn vị sự nghiệp công lập ở trung ương, tổ chức chính trị – xã hội – nghề nghiệp ở trung ương trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm và tài liệu khoa học, học thuật.

4. Các bước cần tiến hành để xin giấy phép xuất bản sách

Tại sao phải xin giấy phép xuất bản khi in sách?

Để có thể xuất bản hợp pháp bất kỳ các tác phẩm nào ở Việt Nam và trên thế giới, các tác giả cần phải tiến hành xin giấy phép xuất bản sách trước khi in ấn và phát hành tới công chúng. Đây là điều bắt buộc theo quy định của pháp luật. Dù là sách lưu hành nội bộ cũng cần phải xin cấp phép.

Muốn xin giấy phép xuất bản sách, bạn cần thực hiện theo các bước sau đây:

Bước 1: Kiểm tra bản thảo đã đầy đủ điều kiện để xuất bản chưa?

Tác giả phải đảm bảo là tác phẩm không có tranh chấp về bản quyền. Ngoài ra, nội dung trong sách không vi phạm Luật xuất bản và các quy định khác của pháp luật. Bản thảo phải được trình bày rõ ràng và mạch lạc.

Quy định về thiết kế mẫu mã và in ấn

Các thông tin, hình ảnh trên bìa sách rất quan trọng, mọi ấn tượng ban đầu đều được thể hiện qua bìa sách. Vì vậy mẫu mã, thiết kế trang bìa rất được chú trọng. Tuy nhiên, khi thiết kế mẫu mã của sách, phải tuân thủ các quy định tại Điều 27 Luật Xuất bản 2012 và Điều 11 Thông tư 01/2020/TT-BTTTT. Cụ thể như:

Tên sách, tên tác giả hoặc người biên soạn, người chủ biên (nếu có), tên nhà xuất bản hoặc cơ quan, tổ chức được cấp giấy phép xuất bản;…
Tên và địa chỉ của tổ chức, họ tên cá nhân liên kết xuất bản (nếu có); năm xuất bản, số thứ tự của tập; đối với sách dịch, phải ghi tên nguyên bản; nếu dịch từ ngôn ngữ khác với ngôn ngữ nguyên bản thì phải ghi rõ dịch từ ngôn ngữ nào;…
Họ tên và chức danh của tổng giám đốc chịu trách nhiệm xuất bản, tổng biên tập chịu trách nhiệm nội dung, biên tập viên; khuôn khổ sách, số xác nhận đăng ký xuất bản, số quyết định xuất bản của tổng giám đốc nhà xuất bản,…
Họ tên người trình bày, minh họa; người biên tập kỹ thuật, người sửa bản in; số lượng in; tên và địa chỉ cơ sở in; thời gian nộp lưu chiểu; mã số sách tiêu chuẩn quốc tế (ISBN).

Đối với việc in ấn phải tuân thủ quy định tại Chương 3 Luật Xuất bản 2012, lưu ý:

Cơ sở in chỉ được in sách sau khi được cấp giấy phép hoạt động in xuất bản phẩm.
Việc nhận in phải có hợp đồng theo quy định của pháp luật giữa cơ sở in với nhà xuất bản.
Số lượng sách được in phải được thể hiện trong hợp đồng và phải phù hợp với quyết định xuất bản.

Bước 2: Lựa chọn nhà xuất bản phù hợp

Thông thường, mỗi nhà xuất bản sẽ có những tôn chỉ mục đích riêng nên bạn hãy lựa chọn những nhà xuất bản phù hợp với tác phẩm của mình. Việc lựa chọn nhà xuất bản một cách kỹ lưỡng cũng là yếu tố giúp cuốn sách của bạn có chất lượng cao về cả nội dung lẫn hình thức sau này.

Bước 3: Chuẩn bị thông tin và hồ sơ đầy đủ

Các nhà xuất bản được coi là đại diện cơ quan có thẩm quyền để cấp giấy phép xuất bản sách. Vì thế, bạn cần gửi bản thảo đến cho nhà xuất bản để họ biên tập và thẩm định trước khi cấp phép. Ngoài ra, các tác giả phải viết đơn xin phép xuất bản sách (theo mẫu) gửi nhà xuất bản, trong đó điền đầy đủ thông tin cần thiết, có liên quan tới tác phẩm.

Thành phần hồ sơ đăng ký xuất bản sách

Điều 10 Nghị định 195/2013/NĐ-CP và Thông tư 01/2020/TT-BTTTT quy định, hồ sơ đăng ký xuất bản gồm có:

Bản đăng ký, trong đó có tóm tắt về đề tài, chủ đề và nội dung của từng tác phẩm, tài liệu đăng ký xuất bản, xuất bản phẩm đăng ký tái bản, các thông tin khác theo mẫu do Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông quy định;
Văn bản thẩm định nội dung đối với tác phẩm, tài liệu thuộc loại phải thẩm định

Bước 4: Đợi cấp giấy phép xuất bản

Sau khi kiểm duyệt nội dung thấy phù hợp với quy định, nhà xuất bản sẽ báo cáo với cơ quan chủ quản và Cục Xuất bản. Sau khi được sự đồng ý của cơ quan cấp trên, Giám đốc hoặc Phó giám đốc (được ủy quyền) của nhà xuất bản sẽ ký giấy phép xuất bản ghi rõ thời hạn và nơi chỉ định in tác phẩm.

- Trình tự, thủ tục giải quyết

Theo Điều 22 Luật Xuất bản 2012, Nghị định 195/2013/NĐ-CP và Thông tư 01/2020/TT-BTTTT quy định:

Trong thời hạn 07 ngày làm việc, kể từ ngày nhận đủ hồ sơ đăng ký xuất bản, Bộ Thông tin và Truyền thông phải xác nhận đăng ký xuất bản bằng văn bản, cấp số xác nhận đăng ký xuất bản từng tác phẩm, tài liệu hoặc xuất bản phẩm tái bản và cấp mã số sách tiêu chuẩn quốc tế (ISBN); trường hợp không xác nhận đăng ký phải có văn bản trả lời nêu rõ lý do.
Trong quá trình xác nhận đăng ký, Bộ Thông tin và Truyền thông có quyền yêu cầu nhà xuất bản thẩm định hoặc giải trình về tác phẩm, tài liệu đăng ký xuất bản, xuất bản phẩm đăng ký tái bản để xác nhận đăng ký.
Văn bản xác nhận đăng ký xuất bản là căn cứ để nhà xuất bản ra quyết định xuất bản và có giá trị đến hết ngày 31 tháng 12 của năm xác nhận đăng ký.

- Thủ tục nộp lưu chiểu

Căn cứ tại Điều 28 Luật Xuất bản 2012, Điều 12 Thông tư 01/2020/TT-BTTTT,

Tất cả xuất bản phẩm phải nộp lưu chiểu cho cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động xuất bản chậm nhất là 10 ngày trước khi phát hành. Nộp qua đường bưu chính hoặc nộp trực tiếp đến Cục Xuất bản, In và Phát hành, Sở, Thư viện Quốc gia Việt Nam.
Việc nộp lưu chiểu xuất bản phẩm được thực hiện theo quy định sau đây:
Nhà xuất bản hoặc cơ quan, tổ chức được Bộ Thông tin và Truyền thông cấp giấy phép xuất bản phải nộp ba bản cho Bộ Thông tin và Truyền thông; trường hợp số lượng in dưới ba trăm bản thì nộp hai bản;
Cơ quan, tổ chức được Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cấp giấy phép xuất bản phải nộp hai bản cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và một bản cho Bộ Thông tin và Truyền thông; trường hợp số lượng in dưới ba trăm bản thì nộp một bản cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, một bản cho Bộ Thông tin và Truyền thông.
Đối với sách tái bản không sửa chữa, bổ sung thì nộp một bản cho Bộ Thông tin và Truyền thông; trường hợp có sửa chữa, bổ sung thì thực hiện theo các quy định trên.
Sách có nội dung thuộc bí mật nhà nước theo quy định của pháp luật thì chỉ nộp tờ khai lưu chiểu.

5. Lưu ý về bản quyền đối với sách đã xuất bản

Điều 21 Luật Xuất bản 2012 quy định về Quyền tác giả trong lĩnh vực tác giả, theo đó việc xuất bản tác phẩm, tài liệu và tái bản xuất bản phẩm chỉ được thực hiện sau khi có văn bản chấp thuận của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả theo quy định của pháp luật.

Theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành (2005):

Quyền tác giả đối với tác phẩm bao gồm quyền nhân thân và quyền tài sản.
Chủ sở hữu quyền tác giả là tổ chức, cá nhân nắm giữ một, một số hoặc toàn bộ các quyền tài sản.
Quyền tác giả được bảo hộ và có thời hạn bảo hộ quy định tại Điều 27 Luật này.
Quyền sở hữu trí tuệ bao gồm quyền tác giả, các hành vi xâm phạm quyền tác giả tại Điều 28 Luật này thì sẽ bị xử lý.
Tổ chức, cá nhân có hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của tổ chức, cá nhân khác thì tùy theo tính chất, mức độ xâm phạm, có thể bị xử lý bằng biện pháp dân sự, hành chính hoặc hình sự.

Như vậy, bản quyền (quyền tác giả) đối với sách sau khi xuất bản sẽ được bảo hộ theo Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành.