1. Để thực hiện dân chủ ở xã phường thị trấn, người dân có những quyền lợi và nghĩa vụ gì?
Để thực hiện dân chủ tại xã phường và thị trấn, người dân được trao những quyền và nghĩa vụ quan trọng để tham gia vào quá trình quản lý và ra quyết định trong cộng đồng.
Một số quyền của người dân trong việc thực hiện tính dân chủ ở xã phường thị trấn:
- Quyền biểu quyết và tham gia: Người dân có quyền tham gia vào quá trình biểu quyết và đưa ra quyết định trong các vấn đề quan trọng tại xã phường và thị trấn. Điều này có thể diễn ra thông qua họp dân, cuộc họp cộng đồng hoặc các phương thức tham gia khác.
- Quyền kiểm tra và giám sát: Người dân có quyền kiểm tra và giám sát hoạt động của cơ quan chính quyền tại xã phường và thị trấn. Họ có quyền yêu cầu thông tin, theo dõi quá trình quyết định và đảm bảo tính minh bạch trong hoạt động của chính quyền.
- Quyền đề xuất ý kiến và phản đối: Người dân có quyền đề xuất ý kiến, phản đối hoặc đưa ra góp ý về các vấn đề ảnh hưởng đến cộng đồng. Những ý kiến này nên được nghe và xem xét trong quá trình đưa ra quyết định.
- Quyền tham gia vào các cơ quan hành pháp và hội đồng cộng đồng: Người dân có quyền được bầu cử hoặc được mời tham gia vào các cơ quan hành pháp và hội đồng cộng đồng để đại diện cho quyền lợi và ý kiến của cộng đồng.
Một số nghĩa vụ của người dân khi thực hiển dân chủ ở xã phường thị trấn
- Nghĩa vụ tham gia và góp ý: Người dân có nghĩa vụ tham gia vào các hoạt động cộng đồng và đưa ra ý kiến, góp ý trong các cuộc họp, biểu quyết và cuộc thảo luận.
- Nghĩa vụ tuân thủ quy định: Người dân phải tuân thủ các quy định và quy tắc do chính quyền đặt ra, đảm bảo sự trật tự và hòa bình trong cộng đồng.
- Nghĩa vụ tham gia bầu cử và biểu quyết: Khi có cuộc bầu cử hoặc biểu quyết về các vấn đề quan trọng, người dân có nghĩa vụ tham gia để đảm bảo quyền lợi và ý kiến của họ được thể hiện.
- Nghĩa vụ thúc đẩy tinh thần đoàn kết và phát triển cộng đồng: Người dân cần thúc đẩy tinh thần đoàn kết trong cộng đồng, tạo điều kiện cho sự phát triển và cải thiện chất lượng cuộc sống chung.
Tóm lại, dân chủ tại xã phường và thị trấn đòi hỏi sự tương tác tích cực và xây dựng mối quan hệ tốt giữa chính quyền và người dân. Người dân không chỉ có quyền tham gia vào quyết định, mà còn có nghĩa vụ thúc đẩy sự phát triển và thăng hoa của cộng đồng.
2. Những nội dung dân bàn và quyết định trực tiếp
Có 6 vấn đề mà người dân bàn và quyết định trong việc thực hiện dân chủ cơ sở theo Điều 15 Luật Thực hiện Dân chủ ở Cơ sở năm 2022, bao gồm:
- Chủ trương và đóng góp xây dựng cơ sở hạ tầng và công trình công cộng: Tại cấp xã, thôn, tổ dân phố, người dân thảo luận và quyết định về việc đóng góp kinh phí, tài sản và công sức để xây dựng cơ sở hạ tầng và các công trình phục vụ cộng đồng.
- Quản lý các khoản đóng góp của cộng đồng: Người dân quyết định về việc thu, chi và quản lý các khoản đóng góp tại cộng đồng, cả trong phạm vi pháp luật và các nguồn thu, tài trợ, ủng hộ hợp pháp khác.
- Nội dung hương ước, quy ước của cộng đồng: Thành viên cộng đồng tham gia đưa ra và quyết định về nội dung hương ước và quy ước của cộng đồng. Bầu, thôi làm Trưởng thôn và Tổ trưởng tổ dân phố: Người dân tham gia bầu cử và quyết định về việc bầu, thôi làm Trưởng thôn và Tổ trưởng tổ dân phố.
- Bầu, thôi làm thành viên Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng: Người dân tham gia bầu cử và quyết định về việc bầu, thôi làm thành viên Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng.
- Công việc tự quản khác trong nội bộ cộng đồng: Người dân tham gia quyết định về các công việc tự quản khác tại nội bộ cộng đồng, với điều kiện tuân thủ pháp luật và phù hợp với thuần phong, mỹ tục và đạo đức xã hội.
So với Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn 2007, quyết định của người dân trực tiếp được mở rộng đối với việc quản lý và đóng góp xây dựng cơ sở hạ tầng và công trình phúc lợi công cộng, cũng như trong các công việc khác tại nội bộ cộng đồng, với điều kiện tuân thủ quy định của pháp luật.
3. Hình thức nhân dân bàn và quyết định
Theo quy định pháp luật, tùy theo nội dung được đề xuất, nội dung bàn và quyết định trực tiếp trong cuộc họp ở thôn, tổ dân phố do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã, trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố tổ chức quyết định bằng một trong các hình thức:
- Tổ chức họp giao ban cùng cư dân.
- Tiến hành thu thập ý kiến từ mỗi hộ gia đình qua việc phát phiếu tham khảo.
- Áp dụng biểu quyết trực tuyến, phụ thuộc vào mức độ sử dụng công nghệ thông tin và được sự đồng thuận của cư dân cư. Các vấn đề đề cập tại cuộc họp cần được bàn thảo và đưa ra quyết định trong cuộc họp giao ban cộng đồng dân cư, trừ trường hợp đã có cuộc họp tổ chức trước đó mà không đủ đại diện từ các hộ gia đình tham gia để đảm bảo tỷ lệ tối thiểu cho quyết định bằng biểu quyết. Việc thu thập ý kiến từng hộ gia đình bằng cách phát phiếu thực hiện theo quy định. Hình thức biểu quyết trực tuyến chỉ áp dụng khi cộng đồng dân cư quyết định các vấn đề liên quan công việc tự quản khác, và sau khi đã thống nhất với Trưởng thôn hoặc Tổ trưởng tổ dân phố và Ban công tác Mặt trận tại thôn, tổ dân phố rằng không cần tổ chức cuộc họp cộng đồng dân cư hoặc thu thập ý kiến từng hộ gia đình.
Khi có quy định pháp luật khác liên quan đến việc tổ chức cuộc họp và quyết định của người dân, thì cần tuân theo quy định đó.
Quyết định của cộng đồng dân cư được thể hiện bằng văn bản thông qua nghị quyết, biên bản cuộc họp, bản ghi nhớ hoặc thỏa thuận. Trong trường hợp không có quy định cụ thể về hình thức văn bản, Trưởng thôn hoặc Tổ trưởng tổ dân phố sẽ chọn hình thức văn bản phù hợp dựa trên nội dung quyết định và tùy theo phong tục, tập quán, và điều kiện thực tế của cộng đồng dân cư sau khi thống nhất với Trưởng Ban công tác Mặt trận tại thôn, tổ dân phố.
4. Hiệu lực của quyết định của cộng đồng dân cư
Các quyết định của cộng đồng dân cư về nội dung đề cập tới chủ trương, mức đóng góp xây dựng cơ sở hạ tầng và thu chi, quản lý các khoản đóng góp như đã đề ra, sẽ được thông qua khi có sự đồng thuận của ít nhất hai phần ba tổng số đại diện hộ gia đình tại thôn hoặc tổ dân phố. Các quyết định của cộng đồng dân cư liên quan đến nội dung quy định trên, mà áp dụng rộng rãi trong phạm vi địa bàn cấp xã, sẽ được xác lập khi ít nhất có hai phần ba tổng số thôn hoặc tổ dân phố tán thành.
Quyết định liên quan đến nội dung còn lại như đã nêu, sẽ được thực hiện khi có hơn 50% tổng số đại diện hộ gia đình tại thôn hoặc tổ dân phố đồng tình.
Các quyết định liên quan đến nội dung tại chủ trương, mức đóng góp xây dựng cơ sở hạ tăng, việc thu, chi, quản lý các khoản đóng góp của Nhân dân, các công việc tự quản khác mà áp dụng trong phạm vi thôn hoặc tổ dân phố, sẽ có hiệu lực ngay sau khi cộng đồng dân cư đồng tình thông qua.
Khi liên quan đến quyết định về nội dung tại chi phí thu chi trong phạm vi địa bàn cấp xã, thì thời điểm có hiệu lực sẽ được Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định dựa trên việc tổng hợp kết quả biểu quyết từ cộng đồng dân cư.
Những quyết định liên quan đến nội dung tại hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư sẽ có hiệu lực ngay sau khi Ủy ban nhân dân cấp xã ban hành quyết định công nhận.
Quyết định liên quan đến nội dung tại bầu, cho thôi làm thành viên Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng sẽ có hiệu lực từ ngày Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã ban hành quyết định công nhận.
Trong khoảng thời gian tối đa là 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được quyết định từ cộng đồng dân cư, Ủy ban nhân dân cấp xã và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã phải thực hiện việc ban hành quyết định công nhận. Nếu quyết định không được công nhận, họ sẽ cung cấp lời giải đáp bằng văn bản và nêu rõ nguyên nhân.
Bài viết tham khảo: Thực hiện dân chủ ở cơ sở là gì? Những điều cần biết về Thực hiện dân chủ ở cơ sở
Trên đây là nội dung Luật Minh Khuê sưu tầm và biên soạn. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại số: 1900.6162 để được giải đáp. Rất mong nhận được sự hợp tác!
Trân trọng./.
