Phạm vi áp dụng của Công ước Liên hiệp quốc về chuyên chở hàng hóa bằng đường biển năm 1978

Nội dung được biên tập từ chuyên mục tư vấn luật Doanh nghiệp của Công ty luật Minh Khuê

>> Luật sư tư vấn pháp luật Doanh nghiệp, gọi: 1900.6162

1. Cơ sở pháp lý

- Công ước Liên hiệp quốc về chuyên chở hàng hóa bằng đường biển năm 1978 (Công ước Hamburg)

2. Quy định về phạm vi áp dụng của Công ước Hamburg

"1. Những quy định trong Công ước này được áp dụng đối với mọi hợp đồng chuyên chở bằng đường biển giữa hai quốc gia, nếu:

a) Cảng bốc hàng quy định trong hợp đồng chuyên chở bằng đường biển nằm trong một quốc gia ký kết Công ước, hoặc

b) Cảng dỡ hàng quy định trong hợp đồng chuyên chở bằng đường biển nằm trong một quốc gia ký kết Công ước, hoặc

c) Một trong các Cảng dỡ lựa chọn, quy định trong hợp đồng chuyên chở bằng đường biển, là một cảng dỡ thực sự và Cảng đó nằm trong một quốc gia ký kết Công ước, hoặc

d) Vân đơn hoặc chứng từ khác làm bằng chứng cho hợp đồng chuyên chở bằng đường biển được phát hành tại một quốc gia ký kết Công ước, hoặc

e) Vận đơn hoặc chứng tù khác làm bằng chứng cho hợp đồng chuyên chở bằng đường biển quy định rằng, những quy định của Công ước này hoặc luật lệ của bất kỳ quốc gia nào cho thi hành những quy định của Công ước này là luật điều chỉnh hợp đồng.

2. Những quy định của Công ước này dược áp dụng không phụ thuộc vào quốc tịch của tàu, của người chuyên chở, người chuyên chở thực sự, người gửi hàng hoặc bất kỳ người nào khác có liên quan.

3. Những quy định của Công ước này không áp dụng cho hợp đồng thuê tàu. Tuy nhiên, khi một vận đơn được cấp theo một hợp đồng thuê tàu, thì những quy định của Công ước này sẽ được áp dụng cho vận đơn đó nếu vận đơn đó điều chỉnh quan hệ giữa người chuyên chở với người nắm giữ vận đơn không phải là người thuê tàu.

4. Nếu một hợp đồng quy định là sẽ chuyên chở hàng hóa làm nhiều chuyến trong một thời kỳ thỏa thuận thì những quy định của Công ước này dược áp dụng cho từng chuyến. Tuy nhiên, khi một chuyến được thực hiện cho một hợp đồng thuê tàu thì những quy định trong mục 3 điều này sẽ được áp dụng".

Quy tắc Hamburg đánh dấu một bước ngoặt quan trọng của pháp luật quốc tế trong việc điều chỉnh mối quan hệ trách nhiệm giữa chủ hàng và người chuyên chở vốn đã rất phức tạp. Nếu như Quy tắc Hague và Hague - Visby xác lập một cán cân trách nhiệm có phần thiên lệch về phía người chuyên chở thì với Quy tắc Hamburg cán cân đã thật sự công bằng. Nó phản ánh tình hình thực tế là mối tương quan về cung cầu trong lĩnh vực thương mại hàng hải ngày nay đã thay đổi. Vị thế của những người chủ hàng đã không ngừng được nâng lên khi mà hoạt động xuất nhập khẩu là một phần quan trọng trong nền kinh tế của mỗi quốc gia. Quy tắc Hamburg ra đời đã phá vỡ một trật tự pháp lý khá ổn định đã được Quy tắc Hague xác lập từ nhiều năm nay nên nó đã gây ra rất nhiều tranh luận và được các quốc gia đón nhận một cách rất khác nhau. Tuy nhiên, cho dù được đánh giá như thế nào thì nó cũng đã và đang có hiệu lực và trở thành một bộ phận của nền pháp lý hàng hải quốc tế.

Theo đó, tại Điều 2 Công ước Hamburg quy định phạm vi áp dụng Quy tắc Hamburg trên ba khía cạnh: về địa lý (Khoản 1), về nhân thân (Khoản 2) và về nội dung (Khoản 3, 4)

3. Phạm vi về địa lý

3.1. Phạm vi về địa lý của Quy tắc Hamburg

Quy tắc Hamburg chỉ được áp dụng đối với vận chuyển hàng hóa quốc tế tức là vận chuyển giữa hai quốc gia, còn vận chuyển đường biển trong nước có thể áp dụng luật của nước đó để điều chỉnh, không cần áp dụng Quy tắc. Tất nhiên là mỗi một nước tham gia ký kết có thể tự do quy định trong luật quốc gia của mình mỏ rộng việc áp dụng Quy tắc này đôì với vận chuyển đường biển nội địa.

Vận chuyển hàng hóa quốc tế có thể diễn ra giữa hai quốc gia bất kỳ, điều kiện đủ để Quy tắc Hamburg được áp dụng là một trong các quốc gia đó là nước ký kết Công ước. Nó bao gồm những trường hợp sau:

• Một trong hai cảng xếp hàng hoặc cảng dỡ hàng được quy định trong hợp đồng nằm trong một quốc gia ký kết.
• Một cảng dỡ lựa chọn được quy định trong hợp đồng chuyên chở, trở thành một cảng dỡ thực sự nằm trong một quốc gia ký kết.
• Vận đơn hoặc chứng từ khác làm bằng chứng cho hợp đồng chuyên chở bằng đường biển được phát hành tại một quốc gia ký kết.
• Vận đơn hoặc chứng từ khác làm bằng chứng cho hợp đồng chuyên chở quy định rằng áp dụng Quy tắc này, hoặc luật lệ của bất kỳ quốc gia nào cho thi hành những quy định của Quy tắc này.

Với quy định tại Điều 2.1 Quy tắc Hamburg đã bao gồm hầu như tất cả các chuyến vận chuyển bằng đường biển có liên quan đến một quốc gia tham gia ký kêt. Như vậy, Quy tắc Hamburg có một phạm vi địa lý rất rộng rãi. Phạm vi rộng này đã được sự thông nhất của hầu hết các quốc gia trong UNCITRAL và các quốc gia tham gia Hội nghị Hamburg. Mặt khác, với quy định để Quy tắc có hiệu lực đòi hỏi phải có sự tham gia hoặc phê chuẩn của 20 quốc gia thì phạm vi về địa lý của Quy tắc có thể áp dụng rộng rãi ngay khi nó bắt đầu có hiệu lực. Điều này tạo đà cho việc thay thế hệ thống của Quy tắc Hague bằng hệ thống của Quy tắc Hamburg và qua đó dẫn dắt theo hướng thực hiện đồng nhất hoá luật pháp quốc tế.

3.2. So sánh phạm vi về địa lý của Quy tắc Hague

So sánh với phạm vi về địa lý của Quy tắc Hague là một trong những điểm gây nhiều tranh cãi nhất.

Quy tắc Hague chỉ bao gồm một Quy tắc địa lý đơn giản là: "Quy tắc được áp dụng cho tất cả các vận tải đơn phát hành tại một nước có ký kết Công ước" (Điều 10). Tuy nhiên, luật của các quốc gia thi hành Quy tắc Hague cũng không tuân theo hoàn toàn quy định này. Nhiều nước thực hiện đúng quy định nhưng cũng có một số ít các nước quy định áp dụng Quy tắc Hague cho các chuyến hàng thuộc cả hai chiều đến và đi.

Nghị định thư Visby đã cố gắng khắc phục nhược điểm này, theo điều khoản sửa đổi thì Quy tắc Hague - Visby được áp dụng đối với "mọi vận tải đơn đường biển liên quan đến việc chuyên chở hàng hóa giữa các cảng của hai quốc gia khác nhau" nếu:

• Vận tải đơn được lập tại một quốc gia ký kết;
• Việc chuyên chở bắt đầu tại một cảng của một quốc gia ký kết Công ước;
• Trong vận tải đơn có ghi rằng những quy định của Công ước hoặc một pháp quy áp dụng hay công nhận Công ước là luật của hợp đồng.

Tuy rằng có nội dung tương đối giống nhau nhưng phạm vi địa lý của Quy tắc Hague - Visby vẫn hẹp hơn so với phạm vi địa lý của Quy tắc Hamburg trong các trường hợp khi chuyến vận chuyển chỉ có cảng đến đã được quy định là thuộc một quốc gia tham gia ký kết.

3. Phạm vi về nhân thân

Điều 2.2 Quy tắc Hamburg quy định rằng, Quy tắc có thể được áp dụng mà không phụ thuộc vào quốc tịch của tàu, của người chuyên chở, người chuyên chở thực sự, người gửi hàng hoặc bất kỳ người nào khác có liên quan. Như thế, Quy tắc có thể được áp dụng cho tất cả các chuyến hàng trong giới hạn phạm vi địa lý của Quy tắc, bất kể nó có liên quan đến quốc gia nào khác hay không.

Điều X mục (c) của Quy tắc Hague - Visby cũng bao hàm quan điểm tương tự.

4. Phạm vi về nội dung:

4.1. Không áp dụng với hợp đồng thuê tàu

Điều 2.2 Quy tắc Hamburg loại trừ c/p ra khỏi phạm vi của Quy tắc. Tuy nhiên, Quy tắc vẫn áp dụng đối với các vận tải đơn cấp theo một c/p khi vận đơn đó điều chỉnh quan hệ giữa người chuyên chở với người nắm giữ vận đơn không phải là người thuê tàu. Người thứ ba nắm giữ vận đơn câp theo một c/p cũng cần phải được bảo vệ như là người thứ ba nắm giữ vận đơn loại khác, bởi vì người nhận được vận tải đơn như thế thường là không thể kiểm soát được quan hệ hợp đồng giữa người vận chuyển và người gửi hàng. Quy tắc Hague cũng bao hàm quan điểm tương tự về việc vận tải đơn cấp theo một hợp đồng thuê tàu.

Trong những công việc chuẩn bị cho Hội nghị Hamburg, một số ít quốc gia cũng đặt vấn đề mở rộng phạm vi Công ước đến các c/p hay ít nhất cũng là các c/p chuyến. Tuy nhiên, đề xuất này đã không nhận được đủ sự ủng hộ cần thiết, đa số cho rằng bởi vì c/p có thể được thương thảo một cách riêng rẽ đến từng chi tiết và đã được tiêu chuẩn hoá hơn các hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển thông thường. Do đó, bắt nó phải tuân theo các quy định có tính chất bắt buộc của một Công ước quốc tế với chủ định và theo nhu cầu của hình thức thuê tàu chợ là không thích hợp.

Đối với câu hỏi này Hội nghị Hamburg đã thông nhất rằng đối tượng khẩn cấp nhất cần được bảo vệ là chủ hàng trong hình thức thuê tàu chợ. Họ dễ bị đặt vào tình thế bất lợi bởi vị thế của các chủ tàu hoặc đôi khi là sự thống nhất của các chủ tàu và các điều khoản chung tiêu chuẩn của họ. Thích hợp hơn cả là không can thiệp vào việc kinh doanh thuê tàu, khi mà các bên có đủ khả năng mặc cả thỏa thuận và khi giá cả hay các điều kiện trong từng trường hợp cụ thể lại rất khác nhau. Ngoài ra, sự quá tải của Công ước mới sẽ làm giảm cơ hội để nó nhanh chóng trở nên có hiệu lực.

4.2. Hợp đồng vận chuyển nhiều chuyến

Điều 2.2 quy định về những hợp đồng vận chuyển mà theo đó người chuyên chở thực hiện chuyên chở hàng hóa làm nhiều chuyến trong một thời kỳ thỏa thuận. Điểu khoản này phát biểu một cách rõ ràng là trong những tình huống như vậy Quy tắc Hamburg được áp dụng cho từng chuyến trừ khi chuyến hàng đó được thực hiện theo một hợp đồng thuê tàu, khi đó những quy định trong Khoản 3 của điều này sẽ được áp dụng.

Quy tắc Hamburg áp dụng cho mỗi chuyến hàng đơn lẻ đúng hơn là toàn bộ hợp đồng. Bởi vì thời hạn trách nhiệm của người chuyên chở áp dụng cho tất cả các chuyến hàng, theo quy định tại Điều IV, bắt đầu từ lúc giao hàng hóa của mỗi chuyến hàng cho người chuyên chở tại cảng xếp hàng, cho đến khi người chuyên chở giao chúng tại cảng đến. Quy tắc không thể áp dụng cho toàn bộ hợp đồng với cả những chuyến hàng chưa giao mà chỉ áp dụng đối với từng chuyến hàng riêng rẽ theo hợp đồng. Tuy nhiên, điều này cũng không ảnh hưởng đến quyền của ngưòi gửi hàng đối với người chuyên chở.

Trên đây là bài viết của chúng tôi về nội dung "Phạm vi áp dụng của Công ước Liên hiệp quốc về chuyên chở hàng hóa bằng đường biển năm 1978". Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại số: 1900.6162 để được giải đáp.

Rất mong nhận được sự hợp tác!

Trân trọng./.

Luật Minh Khuê - Sưu tầm & biên tập