Phân biệt điểm ưu tiên và điểm khuyến khích tốt nghiệp THPT

1. Điểm ưu tiên và điểm khuyến khích tốt nghiệp THPT là gì?

Trong quy chế xét công nhận tốt nghiệp THPT hiện hành, điểm ưu tiên và điểm khuyến khích đều là các khoản điểm được cộng vào điểm xét tốt nghiệp. Tuy nhiên, đây là hai loại điểm hoàn toàn khác nhau về mục đích, đối tượng áp dụng và căn cứ để được cộng điểm.

Việc phân biệt đúng hai khái niệm này giúp thí sinh xác định chính xác quyền lợi của mình, tránh nhầm lẫn với điểm ưu tiên trong tuyển sinh đại học hoặc bỏ sót hồ sơ chứng minh khi đăng ký dự thi.

- Điểm ưu tiên tốt nghiệp THPT là gì?

Theo Điều 42 Quy chế thi tốt nghiệp THPT ban hành kèm theo Thông tư số 24/2024/TT-BGDĐT (được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư số 13/2026/TT-BGDĐT), điểm ưu tiên là số điểm được cộng cho những thí sinh thuộc các nhóm đối tượng chính sách hoặc có điều kiện cư trú theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Mục đích của điểm ưu tiên là bảo đảm công bằng trong giáo dục, tạo điều kiện cho những học sinh thuộc diện chính sách, người dân tộc thiểu số hoặc sinh sống tại địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn được xét công nhận tốt nghiệp thuận lợi hơn.

Điểm ưu tiên không phụ thuộc vào kết quả học tập hay thành tích của học sinh mà được xác định dựa trên hồ sơ chứng minh đối tượng hoặc nơi thường trú theo quy định.

- Điểm khuyến khích tốt nghiệp THPT là gì?

Theo Điều 43 Thông tư số 24/2024/TT-BGDĐT, điểm khuyến khích là số điểm cộng dành cho học sinh đạt thành tích trong các cuộc thi, hội thi hoặc hoạt động giáo dục do ngành Giáo dục tổ chức hoặc phối hợp tổ chức trong thời gian học THPT.

Khác với điểm ưu tiên, điểm khuyến khích phản ánh năng lực và thành tích của chính người học. Đây là cơ chế nhằm ghi nhận những học sinh có kết quả nổi bật trong học tập, nghiên cứu khoa học, văn nghệ, thể dục thể thao hoặc giáo dục quốc phòng và an ninh.

Theo quy định hiện hành, điểm khuyến khích chỉ được áp dụng đối với những thành tích đáp ứng đầy đủ điều kiện của Quy chế thi tốt nghiệp THPT. Đồng thời, từ kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2025, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã bãi bỏ việc cộng điểm khuyến khích đối với chứng chỉ nghề phổ thông và bằng tốt nghiệp trung cấp.

2. Phân biệt điểm ưu tiên và điểm khuyến khích tốt nghiệp THPT

Mặc dù đều được sử dụng khi tính điểm xét công nhận tốt nghiệp THPT, nhưng điểm ưu tiên và điểm khuyến khích có bản chất hoàn toàn khác nhau. Thí sinh cần phân biệt rõ để xác định đúng quyền lợi của mình.

Điểm khác biệt quan trọng nhất nằm ở bản chất của hai loại điểm:

• Điểm ưu tiên được cộng vì hoàn cảnh hoặc đối tượng của thí sinh theo quy định của pháp luật.
• Điểm khuyến khích được cộng vì thành tích mà thí sinh đạt được trong quá trình học tập và rèn luyện.

Ngoài ra, hai loại điểm cũng được đưa vào công thức tính điểm xét tốt nghiệp theo cách khác nhau. Điểm ưu tiên được cộng trực tiếp vào điểm xét tốt nghiệp sau khi hoàn thành các bước tính toán theo công thức quy định, trong khi điểm khuyến khích được quy đổi theo công thức tính điểm xét tốt nghiệp trước khi cộng vào kết quả cuối cùng.

Một điểm cần lưu ý là điểm ưu tiên và điểm khuyến khích trong xét tốt nghiệp THPT không phải là điểm ưu tiên dùng để xét tuyển đại học. Việc tuyển sinh đại học được thực hiện theo Quy chế tuyển sinh đại học và quy định riêng của từng cơ sở đào tạo.

3. Điểm khuyến khích được cộng khi nào? Ai được cộng điểm?

Theo Điều 43 Thông tư số 24/2024/TT-BGDĐT, học sinh được cộng điểm khuyến khích khi đạt giải trong các cuộc thi hoặc hoạt động giáo dục do Bộ Giáo dục và Đào tạo hoặc Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức hoặc phối hợp tổ chức theo đúng quy định.

Không phải mọi giải thưởng đều được cộng điểm. Chỉ những thành tích thuộc danh mục được quy định trong Quy chế thi tốt nghiệp THPT mới được sử dụng để tính điểm khuyến khích.

3.1. Học sinh đạt giải học sinh giỏi được cộng điểm như thế nào?

Học sinh đoạt giải trong kỳ thi chọn học sinh giỏi các môn văn hóa lớp 12 được cộng điểm khuyến khích theo mức sau:

3.2. Những cuộc thi nào khác được cộng điểm khuyến khích?

Ngoài kỳ thi học sinh giỏi, học sinh đạt giải trong các hoạt động sau cũng có thể được cộng điểm nếu đáp ứng quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo:

• Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật.
• Cuộc thi thực hành thí nghiệm.
• Hội thao giáo dục quốc phòng và an ninh.
• Các cuộc thi văn nghệ, thể dục thể thao.
• Cuộc thi viết thư quốc tế và một số cuộc thi khác do ngành Giáo dục tổ chức hoặc phối hợp tổ chức từ cấp tỉnh trở lên.

Đối với một số giải đồng đội cấp quốc gia, học sinh cũng được xem xét cộng điểm theo quy định hiện hành.

3.3. Chứng chỉ nghề phổ thông còn được cộng điểm khuyến khích không?

Không.

Từ kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2025, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã bãi bỏ quy định cộng điểm khuyến khích đối với chứng chỉ nghề phổ thông và bằng tốt nghiệp trung cấp.

Điều này có nghĩa là dù học sinh đã có chứng chỉ nghề loại Giỏi, Khá hay Trung bình thì cũng không còn được cộng điểm khuyến khích khi xét công nhận tốt nghiệp THPT như các năm trước.

3.4. Chứng chỉ ngoại ngữ, tin học quốc tế có được cộng điểm khuyến khích không?

Không.

Các chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế và chứng chỉ tin học không được dùng để cộng điểm khuyến khích trong xét tốt nghiệp THPT.

Tuy nhiên, một số chứng chỉ ngoại ngữ đáp ứng điều kiện theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo vẫn có thể được sử dụng để đăng ký miễn thi môn Ngoại ngữ trong kỳ thi tốt nghiệp THPT. Đây là quyền lợi khác với việc được cộng điểm khuyến khích và không nên nhầm lẫn giữa hai cơ chế này.

4. Điểm ưu tiên và điểm khuyến khích được cộng vào đâu? Có cộng vào điểm xét tuyển đại học không?

Đây là một trong những nội dung khiến nhiều thí sinh nhầm lẫn. Trên thực tế, điểm ưu tiên và điểm khuyến khích trong xét công nhận tốt nghiệp THPT chỉ được sử dụng để tính điểm xét tốt nghiệp, không phải là điểm cộng dùng trong xét tuyển đại học.

4.1. Điểm ưu tiên và điểm khuyến khích được cộng vào điểm xét tốt nghiệp THPT

Theo Điều 44 Thông tư số 24/2024/TT-BGDĐT, điểm xét tốt nghiệp THPT được xác định trên cơ sở kết hợp giữa:

• Điểm các môn thi tốt nghiệp.
• Điểm trung bình các năm học THPT.
• Điểm ưu tiên (nếu có).
• Điểm khuyến khích (nếu có).

Trong đó:

• Điểm ưu tiên được cộng vào điểm xét tốt nghiệp đối với thí sinh thuộc các diện ưu tiên theo quy định.
• Điểm khuyến khích được đưa vào công thức tính điểm xét tốt nghiệp đối với học sinh có thành tích đủ điều kiện được cộng điểm.

Như vậy, cả hai loại điểm đều chỉ có ý nghĩa trong quá trình xét công nhận tốt nghiệp THPT.

4.2. Điểm ưu tiên và điểm khuyến khích có được cộng vào điểm xét tuyển đại học không?

Câu trả lời là không.

Điểm ưu tiên và điểm khuyến khích theo Quy chế thi tốt nghiệp THPT không được sử dụng để cộng vào điểm xét tuyển đại học.

Việc tuyển sinh đại học được thực hiện theo Quy chế tuyển sinh của Bộ Giáo dục và Đào tạo và đề án tuyển sinh của từng cơ sở đào tạo. Khi xét tuyển, các trường chỉ áp dụng các chính sách ưu tiên trong tuyển sinh đại học, chẳng hạn như:

• Điểm ưu tiên khu vực.
• Điểm ưu tiên đối tượng.

Đây là hai cơ chế hoàn toàn độc lập với điểm ưu tiên và điểm khuyến khích khi xét tốt nghiệp THPT.

Ví dụ, một học sinh được cộng 2,0 điểm khuyến khích khi xét tốt nghiệp do đạt giải học sinh giỏi cấp quốc gia thì 2,0 điểm này sẽ không được cộng vào tổ hợp điểm xét tuyển đại học.

4.3. Có được đồng thời hưởng điểm ưu tiên và điểm khuyến khích không?

Có.

Nếu vừa thuộc diện ưu tiên theo quy định, vừa có thành tích được cộng điểm khuyến khích thì thí sinh được hưởng cả hai quyền lợi khi tính điểm xét tốt nghiệp.

Tuy nhiên, đối với từng loại điểm, Quy chế thi đều áp dụng nguyên tắc chỉ lấy mức cao nhất. Cụ thể:

• Nếu thuộc nhiều diện ưu tiên thì chỉ được hưởng một mức điểm ưu tiên cao nhất.
• Nếu đạt nhiều giải thưởng đủ điều kiện cộng điểm thì chỉ được tính mức điểm khuyến khích cao nhất.

5. Cách tính điểm khuyến khích khi xét công nhận tốt nghiệp THPT

Theo Điều 44 Thông tư số 24/2024/TT-BGDĐT, điểm khuyến khích không được cộng trực tiếp vào kết quả cuối cùng mà được đưa vào công thức tính điểm xét tốt nghiệp.

Đối với học sinh học Chương trình giáo dục phổ thông, điểm xét tốt nghiệp được phần mềm quản lý thi tự động tính theo công thức của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Trong công thức này:

• Điểm khuyến khích được chia cho 4 trước khi kết hợp với điểm các bài thi.
• Sau đó, kết quả tiếp tục được kết hợp với điểm trung bình các năm học để xác định điểm xét tốt nghiệp.
• Điểm ưu tiên được cộng ở bước cuối cùng của phép tính.

Điều này cho thấy điểm khuyến khích và điểm ưu tiên có cách tác động khác nhau đến điểm xét tốt nghiệp.

5.1. Điểm khuyến khích ảnh hưởng đến điểm xét tốt nghiệp như thế nào?

Do được đưa vào công thức tính theo quy định, giá trị thực tế của điểm khuyến khích sẽ thấp hơn mức điểm ghi trên giấy chứng nhận thành tích.

Ví dụ:

• Học sinh được cộng mức khuyến khích cao nhất là 2,0 điểm.
• Điểm này không làm tăng trực tiếp 2,0 điểm vào kết quả xét tốt nghiệp mà chỉ làm tăng một phần theo công thức tính của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Trong khi đó, điểm ưu tiên được cộng trực tiếp vào điểm xét tốt nghiệp sau khi hoàn thành các bước tính toán nên giữ nguyên giá trị theo mức được hưởng.

5.2. Điểm khuyến khích tối đa là bao nhiêu?

Theo Quy chế thi tốt nghiệp THPT hiện hành:

• Điểm khuyến khích tối đa là 2,0 điểm.
• Điểm ưu tiên tối đa là 0,5 điểm.

Nếu học sinh đạt nhiều giải thưởng khác nhau thì không được cộng dồn mà chỉ được tính mức điểm khuyến khích cao nhất.

6. Giải thích các ký hiệu UTKK, D2, TS2, ĐTX và các thuật ngữ trên phiếu điểm tốt nghiệp

Khi tra cứu kết quả thi hoặc xem phiếu điểm tốt nghiệp THPT, nhiều thí sinh gặp các ký hiệu viết tắt như UTKK, D2, TS2 hoặc ĐTX nhưng không hiểu ý nghĩa. Đây là các mã kỹ thuật được sử dụng trong hệ thống quản lý thi của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Dưới đây là ý nghĩa của một số ký hiệu thường gặp.

6.1. UTKK là gì?

UTKK là viết tắt của cụm từ "ưu tiên, khuyến khích".

Đây không phải là một loại điểm riêng mà là ký hiệu dùng để thể hiện phần điểm ưu tiên và điểm khuyến khích của thí sinh trong quá trình xét công nhận tốt nghiệp THPT.

6.2. D2 là gì?

D2 là ký hiệu của diện ưu tiên 2 trong xét công nhận tốt nghiệp THPT.

Những thí sinh thuộc diện này được cộng 0,25 điểm ưu tiên nếu đáp ứng các điều kiện quy định tại Điều 42 Thông tư số 24/2024/TT-BGDĐT.

6.3. TS2 là gì?

TS2 là mã phân loại đối tượng trong hệ thống quản lý thi, tương ứng với nhóm thí sinh thuộc diện ưu tiên theo quy định.

Ký hiệu này chủ yếu phục vụ công tác quản lý dữ liệu và đối chiếu hồ sơ, không phải là một loại điểm hay mức cộng điểm riêng.

6.4. ĐTX là gì?

ĐTX là viết tắt của "điểm xét tốt nghiệp".

Đây là kết quả cuối cùng được sử dụng để xác định thí sinh có đủ điều kiện được công nhận tốt nghiệp THPT hay không. Điểm này được tính tự động theo công thức do Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định, có tính đến điểm thi, điểm học bạ, điểm ưu tiên và điểm khuyến khích (nếu có).

Bên cạnh đó, quý bạn đọc cũng có thể tham khảo thêm một số bài viết liên quan đến chủ đề điểm ưu tiên, điểm khuyến khích khác như:

• Điểm khuyến khích là gì? Cách cộng điểm khuyến khích, điểm ưu tiên
• Điểm ưu tiên là gì? Cách tính điểm ưu tiên chuẩn nhất
• Con bộ đội thi đại học ngành quân đội có được cộng điểm ưu tiên không?