Khám phá thế giới phức tạp của pháp luật, bài viết này sẽ dẫn dắt bạn qua hai khái niệm quan trọng: văn bản quy phạm pháp luật và văn bản áp dụng pháp luật. Chúng tôi sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan cũng như các điểm đặc biệt của mỗi loại văn bản, giúp bạn hiểu rõ hơn về cách chúng cùng nhau xây dựng nên bức tranh phức trạng của hệ thống pháp luật.

 

1. Thế nào là văn bản áp dụng pháp luật?

Theo hướng dẫn được trình bày trong Giáo trình Lý luận chung nhà nước và pháp luật, định nghĩa về văn bản áp dụng pháp luật là một khái niệm được tập trung vào văn bản có tính chất pháp lý cụ thể, có nguồn gốc từ các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, các nhân vụ trách nhiệm, hoặc các tổ chức xã hội được nhà nước ủy quyền, và được triển khai dựa trên nền tảng của những quy phạm pháp luật sẵn có. Chức năng chính của văn bản áp dụng pháp luật là xác định, cụ thể hóa các quyền và nghĩa vụ pháp lý tương ứng của các thực thể riêng biệt hoặc cụ thể hóa các biện pháp trách nhiệm pháp lý đối với các thực thể vi phạm quy phạm pháp luật. Điều này thể hiện rõ sự tương tác phức tạp giữa văn bản quy phạm pháp luật và văn bản áp dụng pháp luật trong việc xây dựng và duy trì hệ thống pháp luật có hiệu lực và công bằng trong xã hội.

 

2. Thế nào là văn bản quy phạm pháp luật?

Tại Điều 2 của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015, đã được đưa ra những quy định cụ thể liên quan đến văn bản quy phạm pháp luật như sau:

"Điều 2. Văn bản quy phạm pháp luật Theo đúng khung pháp lý của Điều 2 trong Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015, văn bản quy phạm pháp luật không chỉ đơn thuần là một tập hợp văn từ, mà nó chứa đựng những quy phạm pháp luật quan trọng, được thể hiện và áp dụng dưới hình thức văn bản. Quá trình ban hành văn bản quy phạm pháp luật yêu cầu tuân thủ đúng thẩm quyền, tuân theo các hình thức và quy trình được quy định trong chính Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015.

Vấn đề đáng lưu ý ở đây là văn bản chứa quy phạm pháp luật, mặc dù có thể mang trong mình những quy định pháp luật quan trọng, nhưng nếu việc ban hành không tuân theo đúng thẩm quyền, hình thức, trình tự và thủ tục quy định trong Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015, thì không thể coi đó là một văn bản quy phạm pháp luật trong ngữ nghĩa của Luật. Điều này nhấn mạnh sự cần thiết của việc duy trì tính pháp lý và trật tự thẩm quyền trong quá trình tạo lập và thể hiện văn bản quy phạm pháp luật, từ đó đảm bảo tính hiệu lực và minh bạch của hệ thống pháp luật trong xã hội."

 

3. Sự khác biệt giữa văn bản áp dụng pháp luật và văn bản quy phạm pháp luật?

1. Khái niệm Văn bản quy phạm pháp luật Là văn bản có chứa quy phạm pháp luật, được ban hành theo đúng thẩm quyền, hình thức, trình tự, thủ tục quy định trong Luật. Văn bản áp dụng pháp luật Chứa đựng các quy tắc xử sự cá biệt, được ban hành bởi cơ quan, cá nhân có thẩm quyền, và được áp dụng một lần trong đời sống.
2. Thẩm quyền ban hành Do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành. Các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền hoặc các tổ chức, cá nhân được Nhà nước ủy quyền ban hành.
3. Nội dung ban hành Chứa quy tắc xử sự chung, áp dụng nhiều lần. Chứa quy tắc xử sự riêng, áp dụng một lần đối với cá nhân tổ chức là đối tượng tác động của văn bản.
4. Hình thức tên gọi Các hình thức quy định trong Luật ban hành VBQPPL 2015. Thường được thể hiện dưới hình thức: Quyết định, bản án,...
5. Phạm vi áp dụng Rộng rãi, áp dụng cho tất cả các đối tượng thuộc phạm vi cả nước. Áp dụng cho đối tượng nhất định được nêu trong văn bản.
6. Cơ sở ban hành Dựa trên các nguồn cao hơn, với văn bản quy phạm pháp luật là nguồn của luật. Dựa vào văn bản quy phạm pháp luật hoặc dựa vào văn bản áp dụng pháp luật của chủ thể có thẩm quyền.
7. Trình tự ban hành Theo quy định Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015. Luật không có quy định trình tự.
8. Thời gian có hiệu lực Lâu dài. Thời gian có hiệu luật ngắn theo vụ việc.


4. Ví dụ về Văn bản quy phạm và Văn bản áp dụng pháp luật

Hãy xem xét ví dụ về quyền lợi được nghỉ ngày lễ, tết của người lao động:

Văn bản quy phạm pháp luật - Bộ luật lao động: Theo quy định tại Điều 112 của Bộ luật lao động hiện hành, người lao động có quyền được nghỉ hưởng nguyên lương vào các ngày lễ, tết. Cụ thể, ngày Lễ Quốc Khánh hàng năm sẽ được nghỉ 2 ngày (ngày 02 tháng 9 dương lịch và 01 ngày liền kề trước hoặc sau).

Văn bản áp dụng pháp luật - Công văn số 245/VPCP-KGVX: Có văn bản áp dụng pháp luật là Công văn số 245/VPCP-KGVX, truyền đạt ý kiến của Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam. Theo đó, lịch nghỉ Lễ Quốc khánh 2/9/2022 được nghỉ kéo dài 4 ngày, từ 1/9/2022 đến 4/9/2022 (tức từ thứ 5 đến hết Chủ Nhật).

Ví dụ quy định xử phạt với người có hành cố ý gây thương tích:

Bộ luật hình sự 2015: Quy định về xử phạt với hành vi cố ý gây thương tích với 5 mức xử phạt từ cải tạo không giam giữ đến 3 năm đến phạt tù chung thân. Mức xử phạt được căn cứ vào mức độ vi phạm cụ thể.

Bản án quyết định của toà án: Ví dụ, anh Nguyễn Văn H bị xử phạt với mức phạt tù có thời hạn là 4 năm tù do hành vi cố ý gây thương tích với mức độ gây thương tổn khoảng 35%. Quyết định này là văn bản áp dụng pháp luật đối với hành vi vi phạm pháp luật của anh H.

Phân biệt sự khác nhau giữa hai loại văn bản: Chúng ta có thể dễ dàng nhận ra sự khác biệt cơ bản giữa hai loại văn bản này:

  • Văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL): Thường chứa các quy định rộng rãi, có tính bao quát, thiết lập khung pháp lý.
  • Văn bản áp dụng pháp luật (VBADPL): Thường có tính hướng dẫn chi tiết, cụ thể để cá nhân, tổ chức dễ dàng hiểu và áp dụng.

Khi ban hành VBADPL, cơ quan nhà nước phải soi chiếu vào VBQPPL để đảm bảo sự tương quan nhau và tránh sự chồng chéo lẫn nhau. Điều quan trọng là VBADPL phải thể hiện tinh thần nhất quán của VBQPPL.

Kết luận: Qua các ví dụ và giải thích trên, ta có thể thấy rõ sự phân biệt cơ bản giữa văn bản quy phạm pháp luật và văn bản áp dụng pháp luật. Hy vọng điều này sẽ cung cấp thêm tài liệu tham khảo để bạn đọc hiểu rõ hơn về các khía cạnh pháp lý liên quan.

Công ty Luật Minh Khuê trân trọng gửi đến quý khách hàng những lời tư vấn quý báu và chân thành cảm ơn sự quan tâm của quý khách đối với dịch vụ của chúng tôi.

Chúng tôi xin chân thành mời quý khách hàng tham gia vào một cơ hội đặc biệt - một lời mời đầy hứa hẹn. Nếu quý khách đang đối diện với bất kỳ vấn đề pháp lý nào hoặc có bất cứ thắc mắc gì cần sự hỗ trợ và lời khuyên, xin hãy để chúng tôi đồng hành cùng quý khách trên hành trình giải quyết. Đừng ngần ngại liên hệ với Tổng đài tư vấn pháp luật trực tuyến của chúng tôi thông qua số hotline độc quyền: 1900.6162. Chúng tôi cam kết sẵn sàng lắng nghe và giúp đỡ quý khách mọi lúc, mọi nơi.

Hơn thế nữa, chúng tôi muốn đồng hành với quý khách hàng thông qua một phương tiện khác - việc viết thư điện tử. Xin vui lòng gửi thư điện tử chi tiết tới địa chỉ email: lienhe@luatminhkhue.vn. Đây sẽ là cơ hội để quý khách hàng được hỗ trợ một cách toàn diện và nhận lời giải đáp chính xác cho những thắc mắc của mình. Chúng tôi cam kết phản hồi với tốc độ nhanh nhất để giúp quý khách hàng tiếp cận thông tin cần thiết một cách hiệu quả.

Một lần nữa, chúng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn về sự tin tưởng và hợp tác đáng giá từ phía quý khách hàng. Sẵn sàng đồng hành và đem đến giải pháp tốt nhất cho quý khách hàng là sứ mệnh hàng đầu của Công ty Luật Minh Khuê.