Phân tích các quy định của pháp luật hiện hành cơ bản về tuyển dụng công chức. Nêu tình huống cụ thể, bình luận về những vi phạm có thể xảy ra khi tuyển dụng công chức.

I. Cơ sở lý luận về tuyển dụng công chức hiện hành

1. Khái quát về công chức:

a. Khái niệm công chức:

    Khái niệm về công chức nước ta có lịch sự phát triển khá phong phú. Với văn bản đầu tiên của nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa quy định về công chức – ngày 20/5/1950 Chủ tịch Hồ Chí Minh đã kí Sắc lệnh số 76/SL. Hiện nay đã có nhiều thay đổi.

- Theo Khoản 2 Điều 4 Luật cán bộ, công chức 2008 đưua ra khái niệm về công chức: “ Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội (sau đây gọi chung là đơn vị sự nghiệp công lập), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật.”

Ví dụ: Công chức trong Văn phòng Chủ tịch nước, công chức trong bộ máy lãnh

b. Phân loại công chức: Điều 34 Luật cán bộ, công chức 2008.

1. Căn cứ vào ngạch được bổ nhiệm, công chức được phân loại như sau:

a) Loại A gồm những người được bổ nhiệm vào ngạch chuyên viên cao cấp hoặc tương đương;

b) Loại B gồm những người được bổ nhiệm vào ngạch chuyên viên chính hoặc tương đương;

c) Loại C gồm những người được bổ nhiệm vào ngạch chuyên viên hoặc tương đương;

d) Loại D gồm những người được bổ nhiệm vào ngạch cán sự hoặc tương đương và ngạch nhân viên.

2. Căn cứ vào vị trí công tác, công chức được phân loại như sau:

a) Công chức giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý;

b) Công chức không giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý.

2. Tuyển dụng công chức:

   Luật cán bộ, công chức đã xây dựng được các khái niệm riêng về cán bộ và về công chức, tạo cơ sở pháp lí để các cơ quan có thẩm quyền ban hành các quy định cụ thể về quản lí và sử dụng cán bộ, công chức và các vấn đề khác liên quan đến cán bộ, công chức.

a) Điều kiện đăng ký dự tuyển công chức:

   Việc tuyển dụng công chức do cơ quan có thẩm quyền tiến hành căn cứ vào yêu cầu nhiệm vụ, vị trí việc làm và chỉ tiêu biên chế. Người đăng kí dự tuyển công chức phải đáp ứng các điều kiện: có quốc tịch là quốc tịch Việt Nam; đủ 18 tuổi trở lên; có đơn dự tuyển; có lý lịch rõ ràng; có văn bằng, chứng chỉ phù hợp; có phẩm chất chính trị, đạo đức tốt; đủ sức khỏe để thực hiện nhiệm vụ; đáp ứng các điều kiện khác theo yêu cầu dự tuyển (các điều kiện của vị trí việc làm cụ thể).

Bên cạnh đó tại Nghị định 161/2018/NĐ-CP về tuyển dụng công chức, viên chức, nâng ngạch công chức. Sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 24/2010/NĐ-CP ngày 15 tháng 3 năm 2010.

b, Hình thức tuyển dụng:

- Được tuyển dụng, bầu chọn, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong biên chế.

Các quy định pháp luật ban hành ở nước ta có hai hình thức tuyển dụng cơ bản:

Thứ nhất, hình thức bầu. Là hình thức được áp dụng cho một số chức danh công chức, hoạt động với tư cách nhà chính trị, công chức thực thi công vụ, tổ chức chính trị- xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện. Ví dụ: Chủ tịch, phó chủ tịch UBND tỉnh, huyện…

Thứ hai, hình thức thi tuyển:

Theo Điều 37 Luật cán bộ, công chức 2008

1. Việc tuyển dụng công chức được thực hiện thông qua thi tuyển, trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều này. Hình thức, nội dung thi tuyển công chức phải phù hợp với ngành, nghề, bảo đảm lựa chọn được những người có phẩm chất, trình độ và năng lực đáp ứng yêu cầu tuyển dụng.

2. Người có đủ điều kiện quy định tại khoản 1 Điều 36 của Luật này cam kết tình nguyện làm việc từ 05 năm trở lên ở miền núi, biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn thì được tuyển dụng thông qua xét tuyển.

3. Chính phủ quy định cụ thể việc thi tuyển, xét tuyển công chức.

       Người được tuyển dụng phải thực hiện chế độ tập sự để làm quen với môi trường công tác, tập làm những công việc của vị trí việc làm được tuyển dụng. Thời gian tập sự được quy định từ 6 đến 12 tháng tùy theo loại công chức. Hết thời gian tập sự, người đứng đầu cơ quan, đơn vị sử dụng công chức đánh giá phẩm chất chính trị, đạo đức và kết quả công việc của người đó; nếu đạt yêu cầu của ngạch công chức đang tập sự thì đề nghị cơ quan có thẩm quyền quản lí công chức quyết định bổ nhiệm và xếp lương cho công chức được tuyển dụng. Trường hợp người tập sự không hoàn thành nhiệm vụ hoặc bị xử lí kỉ luật trong thời gian tập sự thì quyết định tuyển dụng bị hủy bỏ.

Bên cạnh đó, ngày 1/7/2019 Thông tư 03/2019/TT-BNV sửa đổi quy định về tuyển dụng công chức, nâng ngạch công chức được áp dụng. Có một số nội dung của Thông tư này mọi công chức cần lưu ý như:

- Hướng dẫn mới xếp ngạch, bậc lương với người đã có thời gian công tác có đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc trước khi được tuyển dụng;

- Hướng dẫn mới về các trường hợp đặc biệt công chức được tuyển dụng không qua thi tuyển;

- Nội quy thi tuyển công chức mới…

     Công chức có thể được bổ nhiệm giữ chức vụ lãnh đạom quản lí trong thời hạn 5 năm căn cứ vào nhu cầu, nhiệm vụ của cơ quan, đơn vị và tiêu chuẩn, điều kiện của chức vụ lãnh đạo, quản lí, Những tiêu chuẩn, điều kiện để được bổ nhiệm giữ chức vụ lãnh đạo, quản lí là: đạt tiêu chuẩn, điều kiện của chức vụ, chức danh được bổ nhiệm theo quy định của cơ quan có tthẩm quyền xác minh rõ ràng, có bản kê khai tài sản, trong độ tuổi bổ nhiệm; có đủ sức khỏe; không thuộc các trường hợp bị cấm đảm nhiệm chức vụ theo quy định của pháp luật.

II. Những vi phạm pháp luật có thể xảy ra khi tuyển dụng công chức.

 Việc tuyển dụng công chức được tiến hành trên cơ sở các nguyên tắc sau:

- Bảo đảm công khai, minh bạch, khách quan và đúng pháp luật;

- Bảo đảm tính cạnh tranh;

- Tuyển chọn đúng người đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ và vị trí việc làm;

- Ưu tiên tuyển chọn người có tài năng, người có công với nước, người dân tộc thiểu số.

        Với các quy định cơ bản tuyển dụng công chức như trên với vai trò quản lý của mình, đội ngũ công chức phải tự xác định được nhiệm vụ, nâng cao tri thức để đảm nhận công việc phục vụ sự nghiệp các mang, quản lý Nhà nước và phục vụ nhân dân. Tuyển dụng công chức là hoạt động quản lí hành chính nhà nước. Thông qua tuyển dụng để chọn được người phù hợp với khả năng, tiêu chuẩn và điều kiện đảm nhân công vụ. Trên thực tế việc tuyển chọn công chức vẫn còn nhiều bất cập, Đội ngũ cán bộ, công chức còn hạn chế về trình độ cũng như phẩm chất đạo đức. Số vụ án hình sự liên quan đến sự suy thoái về đạo đức của cán bộ, công chức trong nhưng năm qua có chiều hướng gia tăng. Như vậy khó tránh khỏi những sự việc thao túng trong công tác cán bộ, công chức; chạy chức; chạy quyền; chạy chỗ; chạy luân chuyển, chạy bằng cấp…

Ví dụ: vụ việc ở Tuyên Quang. Thanh tra nội vụ tháng 7 vừa rồi vừa công bố kết luận thanh tra việc thực hiện các quy định của pháp luật về tuyển dụng công chức; bổ nhiệm công chức lãnh đạo, quản lý… trong cơ quan hành chính nhà nước của UBND tỉnh Tuyên Quang giai đoạn từ đầu năm 2017 đến 28/2/2019. Kết quả cho thấy kiểm tra 33 hồ thì có 16/33 công chức chưa có chứng chỉ quản lý nhà nước ngạch chuyên viên. Các cơ quan còn bổ nhiệm 11 công chức giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý còn thiếu một số điều kiện, tiêu chuẩn. Cụ thể, tại thời điểm thanh tra, có 7 công chức thiếu chứng chỉ ngoại ngữ tương ứng với ngạch công chức, 2 công chức thiếu chính chỉ quản lý nhà nước dành cho lãnh đạo sở hoặc nghiệp vụ chuyên ngành. 1 công chức có bằng chuyên môn không phù hợp với vị trí việc làm và 1 trường hợp chưa có quyết định tuyển dụng công chức nhưng vẫn được bổ nhiệm giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý. Một số trình tự, thủ tục bổ nhiệm chưa được phản ánh bằng văn bản lưu trong hồ sơ bổ nhiệm chưa được phản ánh bằng văn bản trong hồ sơ bổ nhiệm; thời điểm làm quy trình, ban hành quyết định bổ nhiệm lại với một số trường hợp còn chậm so với quy định. Và có 1 cơ quan, tổ chức cử 2 đại biểu HĐND cấp huyện đi đào tạo, bồi dưỡng không đúng đối tượng.

Bên cạnh sự việc trên có thể thấy những vi phạm pháp luật có thể xảy ra trong tuyển dụng công chức

    Chính phủ đã ban hành rất nhiều văn bản quy phạm Luật Cán bộ, công chức 2008, Luật Viên chức 2010 và nghị định 24/2010/NĐ-CP ngày 15/3/2010 của Chính phủ về tuyển dụng, sử dụng và quản lý công chức. Tuy nhiên phạm vi điều chỉnh của Luật Cán bộ, công chức khá rộng (gồm đối tượng thuộc cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị- xã hội) được giao cho nhiều cơ quan có thẩm quyền khác nhau quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật nên chế độ, chính sách khác nhau có thể gây khó khăn trong việc thực hiện tuyển dụng, quản lý, đánh giá, bổ nhiệm công chức, không đảm bảo sự liên thông trong công tác tổ chức cán bộ trong hệ thống chính trị.

     Ở một số địa phương công chức cấp tỉnh, huyện như ở UBND cấp tỉnh như trên chưa được tuyển đủ, đi đào tạo, bồi dưỡng không đúng đối tượng. Bố trí cả người không đủ trình độ chuyên môn, nghiệp vụ đảm nhiệm chức danh của công chức, dẫn đến tình trạng không đạt chuẩn về chất lượng. Chế độ thi tuyển và nâng ngạch nhằm chọn được người có đức có tài, đảm bảo nâng cao trình độ công chức. Nhiều cơ quan, địa phương chưa thực sự đảm bảo tính dân chủ, công khai. Hình thức thi tuyển mang tính chất đánh đồng, nặng về bằng cấp, công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ còn hạn chế, tính quy hoạch chưa cao, đi học nhiều nhưng hiệu quả hạn chế, nội dung đào tạo nặng lý luận, thiếu thực tiễn, kĩ năng. Thực tế không đồng bộ với các nguyên tắc thi tuyển dụng dẫn đến công chức chưa ổn định, không tận tâm với công việc, đối phó với việc thi tuyển, thi nâng ngạch, đánh giá công chức. Cơ quan, địa phương ít thực hiện nghiêm túc, minh vạch dù có những quy định về tuyển dụng công chức chặt chẽ mà còn tạo điều kiện ưu tiên tuyển dụng con em trong ngành, những người có mối quan hệ… Việc tuyển dụng không có kế hoạch, chiến lược do đó chỉ có sự tăng biên chế mà không có cách nào giảm được. Nhiều tình trạng chạy chức, chạy quyền xảy ra nhưng có bị phát hiện và đưa ra trước pháp luật cũng không phải chịu trách nhiệm vì việc những người có quyền bổ nhiệm đã bổ nhiệm sai người.

    Chưa xây dụng được ngân hàng câu hỏi và ngân hàng đề thi môn nghiệp vụ nên đề thi tuyển dụng công chức không sát với yêu cầu của vị trí cần tuyển dụng. Nội dung thi tuyển không liên quan tới công việc nên không thể chọn ra những ứng cứ viên tốt nhất theo yêu cầu của công việc. Bên cạnh đó còn có xu hướng khuyến khích thuộc lòng và nhớ kiến thức một cách máy móc có thể dẫn đến sự trì trệ, không sử dụng kiến thức một cách sáng tạo, thiếu thực tiễn, kĩ năng. Cần nghiên cứu, đổi mới việc tổ chức thi cạnh tranh, phương thức thi, ra đề thi, đáp án chấm thi và việc tổ chức chấm thi để bảo đảm đánh giá đúng, khách quan, nâng cao chất lượng của các kỳ thi nâng ngạch công chức; đồng thời, ban hành hệ thống tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp viên chức để thực hiện việc tổ chức thi hoặc xét thăng hạng chức danh nghề nghiệp viên chức. Để tránh việc 1 công chức có bằng chuyên môn không phù hợp với việc làm, 7 công chức thiếu chứng chỉ ngoại ngữ tương ứng với ngạch công chức, không có trình độ về chuyên môn, chưa đáp ứng đủ điều kiện, tiêu chuẩn về lý luận chính trị, chứng chỉ quản lý nhà nước, ngoại ngữ, tin học như trên.

       Nhiều cơ quan, địa phương có thể chưa thực sự đảm bảo tính dân chủ, công khai, công bằng trong thi tuyển, thi nâng ngạch công chức, theo tiêu chuẩn, cơ cấu ngạch trong thực tế. Áp dụng một cách tràn lan đối với mọi đối tượng công chức mà chưa tính đến đặc điểm riêng của cơ cấu hành chính ở mỗi ngành, lĩnh vực. Một số quy định, chính sách về tuyển dụng công chức còn thiếu đồng bộ, chưa sát với tình hình thực tế ở địa phương. Sử dụng, bố trí nặng về chính sách với biểu hiện thiếu dân chủ, cục bộ, khép kín chưa bám sát quy hoạch và tiêu chuẩn công chức làm cho nhiều công chức tuyển chọn vào không có nguyên tắc, không xác định được trình độ chuyên môn.

       Việc tuyển dụng không có kế hoạch, chiến lược do đó chỉ có sự tăng biên chế mà không có cách nào giảm được. Nhiều tình trạng chạy chức, chạy quyền xảy ra nhưng có bị phát hiện và đưa ra trước pháp luật cũng không phải chịu trách nhiệm vì việc những người có quyền bổ nhiệm đã bổ nhiệm sai người.