Khách hàng: Kính thưa Luật sư Minh Khuê, cho tôi hỏi vấn đề liên quan tới chính sách xây dựng pháp luật gồm có những yếu tố nào tác động đến hiệu quả của nó? Khái niệm chính sách xây dựng pháp luật là gì?
Cảm ơn!
Trả lời:
1. Khái niệm chính sách xây dựng pháp luật
Chính sách xây dựng pháp luật là một hình thức, một loại của chính sách pháp luật, là một trong những vâh đề cơ bản, quan trọng của chính sách pháp luật, có ý nghĩa phương pháp luận, lý luận và thực tiễn quan trọng.
Thiết lập chính sách xây dựng pháp luật chất lượng, hiệu quả là một trong những yếu tố mang tính quyết định đối với sự phát triển của xã hội Việt Nam, bảo đảm và thực hiện quyền con người và quyền công dân được Hiến pháp quy định, xây dựng và phát triển nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có khả năng cạnh tranh và ổn định, hình thành xã hội pháp quyền Việt Nam.
Trong hệ thống các hình thức thực hiện chính sách pháp luật trong giai đoạn hiện nay, chính sách xây dựng pháp luật ngày càng trở nên cấp bách, có ý nghĩa quan trọng về lý luận và thực tiễn. Trong thời gian qua đã có một số công trình nghiên cứu về xây dựng pháp luật và chính sách xây dựng pháp luật.
Với khái niệm "chính sách xây dựng pháp luật", trong đó có khái niệm chính sách xây dựng luật chưa được nghiên cứu một cách tích cực, đúng tầm trong khoa học pháp lý và chưa được sử dụng với đầy đủ ý nghĩa của nó trong thực tiễn xây dựng pháp luật ở nước ta.
Chính khái niệm chính sách xây dựng pháp luật nói chung, trong đó có chính sách lập pháp không chỉ được sử dụng tích cực trong khoa học pháp lý mà còn được các cơ quan lập pháp thường xuyên sử dụng.
Bởi lẽ, chính sách xây dựng pháp luật được ban hành để bảo đảm cho việc thực hiện các định hướng cơ bản của chính sách đối nội và chính sách đối ngoại của nhà nước. Cũng cần phải lưu ý rằng, không thể nâng cao trách nhiệm của nhà nước về chất lượng của đạo luật và hiệu quả thực hiện của nó, nếu về mặt pháp luật chưa xác định được một trật tự xem xét và thông qua đạo luật mang tính khoa học, bảo đảm sự tham gia tích cực, có trách nhiệm của các chủ thê’ khác nhau trong xã hội vào quá trình đó. Thực hiện tốt những điều nói trên sẽ bảo đảm cho kết quả xây dựng pháp luật có hiệu quả và nâng chính sách xây dựng pháp luật của nhà nước lên trình độ chất lượng mói.
Xây dựng pháp luật là đối tượng mà chính sách xây dựng pháp luật hướng đến. Xây dựng pháp luật là giai đoạn kết thúc của sự hình thành pháp luật được thể hiện ở hoạt động xây dựng mới, sửa đổi, bổ sung và bãi bỏ các quy phạm pháp luật của các cơ quan có thẩm quyền nhằm mục đích điều chỉnh các quan hệ xã hội và hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật.
=> "Chính sách xây dựng pháp luật là một loại chính sách pháp luật đặc biệt, là hoạt động được lập luận khoa học, nhất quán và hệ thống của các cơ quan nhà nước và của các thiết chế phỉ nhà nước để xác định chiến lược và sách lược xây dựng pháp luật, xây dựng các điêu kiện cân thiết cho tổ chức và hoạt động xây dựng pháp luật có hiệu quả."
Có nhiều yếu tố tác động đến hiệu quả của chính sách xây dựng pháp luật, nhưng qua nghiên cứu lý luận và thực tiễn cho thấy có các yếu tố quan trọng sau đây:
Chính sách là một hệ thống nguyên tắc có chủ ý hướng dẫn các quyết định và đạt được các kết quả hợp lý; một công cụ quan trọng của quản lý nhà nước. Thông qua việc ban hành và thực thi chính sách, những mục tiêu của Nhà nước được hiện thực hóa. Chính sách có thể hỗ trợ cả việc đưa ra quyết định chủ quan và khách quan. Để có thể đi vào cuộc sống, chính sách được thể chế hóa thành các quy định pháp luật. Khi Việt Nam chuyển sang phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, việc ban hành các chính sách để tạo ra nhân tố, môi trường cho sự chuyển đổi trở thành cấp bách. Vì vậy, trong một thời gian khá dài, Nhà nước tập trung vào việc xây dựng và ban hành các thể chế, nhằm tạo hành lang pháp lý cho mọi lĩnh vực kinh tế, xã hội. Các chính sách hỗ trợ trong việc ra quyết định chủ quan thường hỗ trợ quản lý cấp cao với các quyết định phải dựa trên thành tích tương đối của một số yếu tố và do đó thường khó kiểm tra khách quan, ví dụ: chính sách cân bằng giữa công việc và cuộc sống. Các chính sách tương phản để hỗ trợ việc ra quyết định khách quan thường hoạt động trong tự nhiên và có thể được kiểm tra khách quan, ví dụ: chính sách mật khẩu
2. Yếu tố kinh tế
Yếu tố kinh tế bao gồm tổng thể các điều kiện, hoàn cảnh về kinh tế – xã hội, hệ thống các chính sách kinh tế, chính sách xã hội và việc triển khai thực hiện, áp dụng chúng trong thực tế xã hội. Nền kinh tế – xã hội phát triển năng động, bền vững sẽ là điều kiện thuận lợi cho chính sách xây dựng pháp luật, tác động tích cực tới việc nâng cao hiểu biết pháp luật, ý thức pháp luật của các tầng lớp xã hội. Ngược lại, nền kinh tế – xã hội chậm phát triển, kém năng động và hiệu quả sẽ có thể ảnh hưởng tiêu cực tới chính sách xây dựng pháp luật của các chủ thể pháp luật. Yếu tố kinh tế là nền tảng của sự nhận thức, hiểu biết pháp luật và thực hiện pháp luật nên có tác động mạnh mẽ tới chính sách xây dựng pháp luật của các chủ thể pháp luật.
Yếu tố kinh tế thể hiện ở chỗ mức độ hiệu quả của chính sách xây dựng pháp luật tùy thuộc vào trình độ phát triển kinh tế của xã hội, tính ổn định của chế độ kinh tế, sự phát triển sản xuất và tiêu dùng của cải, hàng hóa, sự phồn vinh về vật chất của dân cư, các đặc điểm kinh tế khác của đời sống xã hội.
3. Yếu tố chính trị
Yếu tố chính trị là toàn bộ yếu tố tạo nên đời sống chính trị của xã hội ở từng giai đoạn lịch sử nhất định, bao gồm môi trường chính trị, hệ thống các chuẩn mực chính trị, chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và quá trình tổ chức, thực hiện chúng; các quan hệ chính trị và ý thức chính trị, hoạt động của hệ thống chính trị. Cùng với đó là nền dân chủ xã hội và bầu không khí chính trị – xã hội.
Yếu tố chính trị được thể hiện trong sự tác động của các lợi ích và các sự kiện chính trị đến quá trình thông qua các quyết định xây dựng pháp luật. Các phương tiện pháp luật không thể có hiệu quả nếu không có môi trường chính trị tương ứng để bảo đảm cho sự đoàn kết, thống nhất các lực lượng chính trị, chính trị - xã hội trong việc nhận thức về các cơ sở, nền tảng của chính sách xây dựng pháp luật của Nhà nước. Đê’ bảo đảm sự tiến bộ pháp luật hiện thực của xã hội, để tiến hành chính sách xây dựng pháp luật văn minh cần phải có ý chí chính trị thống nhất chung của xã hội và bộ máy nhà nước hiệu quả.
4. Các quá trình tự tổ chức xã hội và tự quản lý
Các yếu tố văn hóa – đời sống bao giờ cũng thuộc về một môi trường văn hóa xã hội nhất định gắn liền với một phạm vi không gian xã hội nhất định, nơi các cá nhân và cộng đồng người tổ chức các hoạt động sống, sinh hoạt, cùng nhau tạo dựng, thừa nhận và chia sẻ các giá trị văn hóa, lối sống, phong tục tập quán, lễ nghi… Với những mặt, những khía cạnh biểu hiện của mình, các yếu tố văn hóa có ảnh hưởng mạnh mẽ đến chính sách xây dựng pháp luật.
Các quá trình này gắn liền với sự tác động của các cơ quan tự quản địa phương, các tổ chức chính trị - xã hội, các tổ chức xã hội nghề nghiệp, các tổ chức xã hội, các tổ chức phi chính phủ, các doanh nghiệp, các cơ cấu xã hội khác, các phương tiện thông tín đại chúng, các công dân đến chính sách xây dựng pháp luật. Các chủ thê’ nói trên tham gia hình thành chính sách xây dựng pháp luật thông qua các kênh chính thức và các thiết chế quyền lực nhà nước. Khi thực hiện một cách tích cực các quyền và lợi ích hợp pháp của mình, các chủ thể đó nâng cao hiệu quả của cơ chế thực hiện chính sách xây dựng pháp luật.
5. Yếu tố tổ chức - kỹ thuật
Yếu tố này thể hiện ở sự phụ thuộc mức độ hiệu quả của chính sách xây dựng pháp luật vào chất lượng của việc giải quyết những vấn đề tổ chức và kỹ thuật đa dạng xuất hiện trong quá trình hoạt động xây dựng pháp luật.
6. Yếu tố thông tin
Yếu tố này được thể hiện ở sự ảnh hưởng của trình độ thông tin chung và thông tin pháp lý của các chủ thể của thông tin đó đến chính sách xây dựng pháp luật. Các phưong tiện cơ bản, quan trọng bảo đảm việc truyền bá, phổ biến thông tin pháp luật cần thiết trong xã hội là: các phương tiện thông tin đại chúng, khoa học pháp lý, giáo dục và đào tạo pháp luật.
7. Yếu tố văn hóa - đạo đức
Yếu tố này biêù hiện ở sự tác động của môi trường văn hóa - đạo đức của xã hội, của các phẩm chất, nguyên tắc, phương châm, mục tiêu và các giá trị đạo đức thuộc về các chủ thể của chính sách xây dựng pháp luật, các đặc điểm trong tâm thức của họ, tâm lý, các đặc điểm truyền thống văn hóa đã được hình thành trong xã hội đến chính sách xây dựng pháp luật.
8. Yếu tố pháp luật quôc tế (yếu tố toàn cầu hóa)
Yếu tố này được thể hiện trước hết ở chỗ, nhà làm luật không chỉ giải quyết những vấn đề mang tính quốc gia mà còn giải quyết những vấn đề liên quan chặt chẽ với các quan hệ quốc tế, khu vực, ví dụ như: vấn đề môi trường, khủng bố và những vấn đề khác đòi hỏi phải có những nỗ lực chung của những tổ chức và quốc gia quan tâm. Đồng thời, chính sách xây dựng pháp luật ở từng quốc gia - dân tộc cần phải được luận chứng đầy đủ, có cơ sở khoa học bởi các lợi ích quốc gia - dân tộc, cần phải được phần lớn công dân hiểu biết, được xã hội tiếp nhận.
Trên đây là nội dung Luật Minh Khuê sưu tầm và biên soạn. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại số: 1900.6162 để được giải đáp.
Rất mong nhận được sự hợp tác!
Trân trọng./.
Luật Minh Khuê (Sưu tầm và Biên soạn).
