Mẫu 01. Phân tích vở kịch Tôi và chúng ta chọn lọc hay nhất 

Vở kịch "Tôi và chúng ta" của Lưu Quang Vũ không chỉ là một tác phẩm văn học mà còn là một tác phẩm có tính thời sự, phản ánh một khía cạnh quan trọng của xã hội hiện đại. Với bút pháp nhạy bén và sắc sảo, tác giả đã thể hiện tư duy thời cuộc của mình thông qua câu chuyện về cuộc xung đột quan điểm trong một xí nghiệp nhà nước có tên là Thắng Lợi.

Đoạn trích "Tôi và chúng ta" là cảnh thứ ba trong vở kịch, đánh dấu cuộc đối đầu quan điểm đầu tiên giữa hai phe phái trong xí nghiệp. Một bên là tư tưởng bảo thủ, lạc hậu, mù quáng, ủng hộ những quy định cứng nhắc không cần suy nghĩ về tính khả thi hay phù hợp. Đại diện cho phe này là Nguyễn Chính (Phó giám đốc) và Trương (Quản đốc phân xưởng), họ ỷ lại sức mạnh của "hậu thuẫn" từ Trần Khắc (đại diện Thanh tra Bộ), và thường ngang nhiên phản đối mệnh lệnh từ cấp trên, thậm chí coi thường những lời khuyên từ giám đốc Hoàng Việt.

Phía đối diện, là những người đại diện cho tư tưởng cải tổ, đổi mới toàn diện. Họ nhận thức được những hạn chế, quy định cứng nhắc đang làm chậm lại sự phát triển của doanh nghiệp, gây áp lực lên cuộc sống của công nhân. Đại diện cho phe này là Hoàng Việt (giám đốc), Lê Sơn (Kỹ sư), Thanh (kíp trưởng phân xưởng 1) và nhiều công nhân khác.

Cuộc đối đầu này không chỉ là cuộc tranh luận giữa hai quan điểm, mà còn là cuộc đấu tranh giữa quyền lợi cá nhân và lợi ích cộng đồng. Tác phẩm đã thể hiện rõ sự phân chia trong xã hội, giữa những người muốn thay đổi và những người bảo thủ, qua đó phản ánh một phần của quá trình phát triển xã hội hiện đại.

Cuộc họp mở đầu đoạn trích là một bức tranh sống động về sự đấu đá giữa các quan điểm trong xí nghiệp, với giám đốc Hoàng Việt là người mở đầu và tạo điều kiện cho Lê Sơn - một người nhút nhát nhưng sáng tạo - để chia sẻ kế hoạch cải tổ.

Lê Sơn, một người giỏi làm nhưng không giỏi nói, đã dần vượt qua sự ấp úng dưới sự dẫn dắt của Hoàng Việt. Ông đã đưa ra một ý tưởng mới mẻ về việc tăng cường sản xuất, mở rộng mặt hàng và cần thêm công nhân. Điều này làm cho mọi người xung quanh ngạc nhiên và sửng sốt, vì các con số và ước tính của Lê Sơn là điều chưa từng được nghĩ tới.

Tuy nhiên, khi Trưởng phòng tổ chức lao động nhắc đến "chỉ tiêu biên chế" được cấp trên cho phép, và chỉ còn 15 chỉ tiêu như vậy, không thể thay đổi theo ý của Lê Sơn, Hoàng Việt đã nhanh chóng nhận ra sự phi logic và thiếu hợp lý của vấn đề này. Ông quyết định từ nay sẽ chủ động đặt ra kế hoạch cho chính xí nghiệp của mình.

Quyết định này đã gây ra nhiều tranh cãi và khó khăn. Đầu tiên là vấn đề "chỉ tiêu biên chế", mà Hoàng Việt đã thay đổi bằng cách tuyển thợ hợp đồng. Tiếp theo là vấn đề tiền lương cho công nhân, mà ông đã giải quyết bằng cách tạm dừng việc xây dựng nhà khách để ứng tiền trả lương trước. Tuy nhiên, vấn đề về tài vụ không chịu chi tiền và việc cách chức người phụ nữ không phải là dễ dàng. Hoàng Việt đã phải đứng ra chịu trách nhiệm và thực hiện những quyết định mạnh mẽ để đảm bảo sự tiến triển của xí nghiệp, mặc cho những khó khăn và sự ngăn trở từ phía những người cố ý làm trái nguyên tắc và quy định.

Cuộc họp tiếp tục với sự tham gia của Nguyễn Chính, đại diện cho tư tưởng bảo thủ và lạc hậu. Anh ta liên tục chất vấn Hoàng Việt bằng những câu hỏi khó, nhưng Hoàng Việt đã chuẩn bị sẵn những lời giải thích hợp lý cho mọi vấn đề mà Nguyễn Chính đặt ra. Hoàng Việt chỉ ra những tiêu cực của việc "người chăm và kẻ lười được đối xử như nhau", và kết luận bằng cách đặt ra một nguyên tắc rõ ràng: "ai làm nhiều, hưởng nhiều; ai làm ít, hưởng ít". Điều này đã làm phấn khích các công nhân, họ vỗ tay hoan hô rầm rộ. Bà Trưởng phòng tài vụ tiếp tục "nhai lại" nguyên tắc mà không biết chán, nhưng Hoàng Việt đã kết thúc cuộc họp bằng lời nói nhấn mạnh rằng nguyên tắc là do chính họ đặt ra, và bà ấy không nói thêm gì nữa.

Quản đốc Trương, một biểu tượng của sự bảo thủ, đã phản đối quyết định của Hoàng Việt về việc bỏ chức quản đốc, nhấn mạnh rằng chức vụ này rất quan trọng. Tuy nhiên, Hoàng Việt đã nhanh chóng chặn đứng ý kiến của Trương bằng một câu nói mạnh mẽ: "Không có chức vụ nào là quan trọng. Chỉ có hiệu quả công việc là quan trọng." Cuộc họp kết thúc chỉ có ông Quých và bà Bộng ở lại để ủng hộ Hoàng Việt, trong khi Nguyễn Chính rời đi với sự tức giận và thách thức.

Với tinh thần kiên định và sự tự tin, Hoàng Việt đã đối mặt và vượt qua những thách thức từ các phía đối lập. Anh không chỉ đứng vững trước sự phản đối, mà còn biết cách đối diện với họ một cách thông minh và quyết đoán. Cuộc đấu tranh tư tưởng này là một bước đầu tiên quan trọng trong việc thúc đẩy sự đổi mới và phát triển của xí nghiệp Thắng Lợi, và đồng thời mở ra những tình huống căng thẳng và gay go trong vở kịch này.

 

Mẫu 02. Phân tích vở kịch Tôi và chúng ta chọn lọc

Trong thập kỷ 1980 của thế kỷ XX, công chúng đã có cơ hội thưởng thức những vở kịch mang tính thời sự và nổi bật của nhà thơ, nhà soạn kịch tài năng Lưu Quang Vũ. Trên sân khấu, những vấn đề phức tạp của xã hội Việt Nam trong giai đoạn chuyển mình, đổi mới đã được phản ánh một cách sinh động và cụ thể trong vở kịch "Tôi và chúng ta" của ông.

Vở kịch này đã không chỉ đơn thuần là một tác phẩm nghệ thuật, mà còn là một công cụ mạnh mẽ để khơi gợi sự suy ngẫm về mối quan hệ giữa cá nhân và tập thể, giữa cái bảo thủ lạc hậu và tư tưởng đổi mới táo bạo. Với tinh thần khuyến khích và gợi mở, vở kịch đã thúc đẩy khán giả cổ vũ cho những con người sẵn lòng thay đổi, sẵn lòng đặt mình vào vị trí quyết định và thúc đẩy sự thay đổi trong cách làm việc và tư duy cũ, để góp phần vào quá trình xây dựng đất nước.

Xung đột trong vở kịch tập trung vào lề lối làm việc của một xí nghiệp nhà nước và phản ánh qua hai nhân vật chính: giám đốc Hoàng Việt và kĩ sư Lê Sơn đại diện cho những người ủng hộ đổi mới, cùng với phó giám đốc Nguyễn Chính và nhóm của ông, biểu hiện tư duy cũ mòn, lạc hậu và chỉ tập trung vào việc duy trì địa vị cá nhân. Cuộc đụng độ giữa hai phe trong cuộc họp xí nghiệp, khi Hoàng Việt và Lê Sơn ra mắt phương án mới, đã làm nổi lên sự căng thẳng và mâu thuẫn giữa quan điểm cũ và mới. Đây không chỉ là cuộc đấu tranh giữa hai cá nhân, mà còn là một cuộc chiến giữa hai triết lý, hai tư duy trái ngược nhau về con đường phát triển của doanh nghiệp và đất nước.

Thông qua tình huống kịch tính này, tác giả Lưu Quang Vũ đã đưa ra những quan điểm táo bạo về mối quan hệ giữa cá nhân và tập thể trong xã hội, một góc nhìn khác biệt so với suy nghĩ truyền thống của nhiều người. Trong vở kịch "Tôi và chúng ta", tác giả đã thể hiện rằng mối quan hệ giữa "Tôi" và "chúng ta" thường có sự đối lập giữa quyền lợi cá nhân và trách nhiệm tập thể, đặc biệt là ở những người có quan điểm bảo thủ và thiên vị cá nhân.

Cuộc đấu tranh không chỉ diễn ra giữa các cá nhân mà còn giữa hai triết lý, hai tư duy trái ngược về cách làm việc và tiến bộ. Những kẻ bảo thủ thường tạo áp lực cho những người muốn đổi mới và thay đổi, thậm chí dùng lợi ích tập thể để bảo vệ lợi ích cá nhân.

Đoạn trích cảnh ba của vở kịch tập trung vào một cuộc họp, nơi giám đốc Hoàng Việt trình bày phương án mở rộng sản xuất và đổi mới của xí nghiệp. Sự kịch tính bắt đầu khi kĩ sư Lê Sơn, người trực tiếp soạn thảo phương án, cảm thấy ngần ngại với sự trì trệ của hệ thống và sự phụ thuộc vào cấp trên. Sự lo ngại của Lê Sơn phản ánh sự tiêu cực của những người muốn thay đổi và bị sự trì trệ từ phía bảo thủ phản đối.

Vì vậy, khi Lê Sơn trình bày phương án, sự bất bình của anh đã gây ra sự bất đồng trong nhóm công nhân, với một số người chỉ trích anh là nhát gan. Tuy nhiên, anh vẫn tiếp tục đấu tranh, đặt ra những vấn đề trực tiếp liên quan đến lợi ích của nhóm công nhân. Nút thắt ban đầu đã được mở, nhưng các mâu thuẫn chính bắt đầu bùng nổ sau đó, thông qua cuộc tranh luận giữa Hoàng Việt và hai nhân vật bảo thủ, Nguyễn Chính và bà Trưởng phòng Tài vụ.

Trong đoạn đối thoại này, những vấn đề thường gặp trong một xí nghiệp sản xuất như kế hoạch, nhân sự, tiền lương được đề cập, và thông qua đó, sự trái ngược quan điểm giữa hai phía đổi mới và bảo thủ đã được thể hiện rõ ràng. Giám đốc Hoàng Việt thể hiện bản lĩnh của một người lãnh đạo dám đứng mũi chịu sào vì lợi ích chung của tập thể. Anh không chỉ đặt ra mục tiêu tăng sản xuất một cách quyết định, mà còn phê phán sự vô lí của quy trình quản lý cũ, nơi quyền lực tập trung vào cấp trên cao hơn mà không quan tâm đến khả năng cơ sở và yêu cầu của thị trường.

Tuy nhiên, Nguyễn Chính và bà Trưởng phòng Tài vụ, là những biểu tượng của quan điểm bảo thủ, lại đề xuất kế hoạch thứ hai, thứ ba để giải quyết vấn đề, thậm chí còn tìm cách ngăn cản bằng các nguyên tắc tài chính cũ, bất chấp những yêu cầu cần thiết phải có ngân sách để nâng cao năng lực sản xuất.

Cuối cùng, Hoàng Việt đã thể hiện tinh thần đổi mới triệt để, không ngần ngại đối mặt với những tiêu cực và ngăn cản từ phía bảo thủ. Anh đã tỏ ra linh hoạt và dân chủ trong việc đưa ra quyết định và xử lí vấn đề đời sống công nhân một cách có lí có tình. Từ đó, Hoàng Việt không chỉ là một người lãnh đạo dũng cảm, mà còn là một biểu tượng cho tinh thần đổi mới và sự dẫn dắt đúng đắn trong xí nghiệp sản xuất. Sự tỉnh táo và sáng suốt của anh đã giúp vượt qua mọi trở ngại và giành được sự tín nhiệm từ quần chúng tiến bộ.

Trong vở kịch, triết lí không chỉ dừng lại ở sự đối chọi giữa cá nhân và tập thể, mà còn đi sâu vào xung đột giữa tiến bộ và lạc hậu, đổi mới và bảo thủ, cũng như cách xử lí mối quan hệ giữa cá nhân và tập thể, từ đó đem lại một cách hiểu đúng đắn về tôi và chúng ta.

Nguyễn Chính, đại diện cho quan điểm bảo thủ, thể hiện sự ngụy biện thông qua việc khen ngợi cơ chế quản lí cũ kĩ, lạc hậu và nêu ra lý do về tầm quan trọng của nó trong xã hội hiện tại. Tuy nhiên, Hoàng Việt, bằng bản lĩnh và quyết tâm của mình, không chấp nhận sự ngụy biện này. Anh lập tức phản bác bằng cách nhấn mạnh rằng sự thay đổi là không thể tránh khỏi và cần phải được chấp nhận để tiến lên phát triển. Anh không chỉ đại diện cho cá nhân, mà còn thể hiện ý chí của tập thể muốn thúc đẩy tiến bộ và phát triển.

Trong bối cảnh nền kinh tế và xã hội của Việt Nam trong những năm 80 của thế kỉ XX, những suy nghĩ này thật sự táo bạo. Tuy nhiên, Hoàng Việt không đứng một mình. Anh được ủng hộ bởi những người như bà Bộng, ông Quých và thậm chí cả Lê Sơn, người ban đầu có lẽ do dự trước nhưng cuối cùng cũng đứng về phía anh, hiện thị sự đồng lòng và ủng hộ.

Nhìn chung, vở kịch không chỉ tôn vinh một cá nhân như Hoàng Việt, mà còn cổ vũ cho tinh thần đoàn kết và sự quyết tâm của một tập thể trong cuộc chiến chống lại sự lạc hậu và bảo thủ. Nó truyền động lực và khích lệ cho những người dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung của xã hội, cũng như cả nước nhà. Điều này càng trở nên quan trọng hơn trong bối cảnh phát triển hiện nay của đất nước, khi mục tiêu của chủ nghĩa xã hội vẫn cần sự đóng góp và nỗ lực của mỗi cá nhân và tập thể.

 

Mẫu 03. Phân tích vở kịch Tôi và chúng ta hay nhất 

Lưu Quang Vũ (1948 - 1988) không chỉ là một nhà thơ, nhà văn, mà còn là một nhà viết kịch tài năng. Bài thơ Tiếng Việt của ông đã được nhiều người biết đến và yêu thích. Đặc biệt, ông để lại một di sản vô cùng ấn tượng với khoảng 50 vở kịch, phần lớn đã được dàn dựng, thể hiện một bút pháp nghệ thuật sắc sảo, nhạy bén, và đặc biệt là đề cập đến hàng loạt vấn đề nóng bỏng của thời kỳ đổi mới những năm 80 của thế kỷ trước tại Việt Nam.

Vở kịch của Lưu Quang Vũ không chỉ là nơi thể hiện tài năng văn chương mà còn là nền tảng để thể hiện quan điểm, tư tưởng và suy nghĩ sâu sắc về xã hội và con người. Những tác phẩm của ông thường mang đậm tinh thần tiến bộ, phản ánh những vấn đề mới mẻ và xung đột dữ dội trong xã hội. Các tình huống kịch tình cảm, lôi cuốn và lời thoại sắc sảo của ông là những nét đặc trưng đem lại cho khán giả những trải nghiệm sâu sắc.

Một trong những ví dụ điển hình là vở kịch "Tôi và Chúng Ta". Trong vở kịch này, Lưu Quang Vũ đã phản ánh một cách sống động cuộc đấu tranh giữa hai phe mới và cũ tại xí nghiệp Thắng Lợi. Cuộc xung đột giữa Hoàng Việt - Giám đốc và Nguyễn Chính - Phó Giám đốc là một điển hình của cuộc chiến tranh giữa tiến bộ và bảo thủ.

Hoàng Việt đại diện cho quan điểm tiến bộ, ông đề xuất các biện pháp cải tổ mạnh mẽ như tăng sản xuất, tăng lương, cải thiện điều kiện làm việc, và tôn trọng công bằng. Trong khi đó, Nguyễn Chính và phe bảo thủ đề cao việc tuân thủ cơ chế cũ, lạc hậu, và không chấp nhận những thay đổi đột phá.

Bằng những tình huống kịch tính, vô cùng sâu sắc, Lưu Quang Vũ đã thể hiện rõ những quan điểm tiến bộ và cũng không quên phản ánh những thách thức và khó khăn trong quá trình đổi mới của xã hội. Tác phẩm của ông là một hình ảnh chân thực, sống động về cuộc đấu tranh không ngừng nghỉ giữa sự tiến bộ và sự bảo thủ trong xã hội Việt Nam.

Về sau, qua thời gian, vở kịch của Lưu Quang Vũ vẫn giữ lại giá trị và ý nghĩa sâu sắc, là nguồn cảm hứng cho thế hệ sau và là một phần không thể tách rời của văn hóa nghệ thuật Việt Nam.

Quý khách xem thêm bài viết sau: 

- Phân tích bài thơ Mùa xuân nho nhỏ - Thanh Hải chọn lọc hay nhất

- Phân tích bài thơ Đây mùa thu tới của Xuân Diệu chọn lọc hay nhất