1. Đôi nét về bài thơ Rằm tháng Giêng
Hồ Chí Minh là lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam, mang một trí tuệ lớn, nhân cách lớn, tâm hồn lớn. Người không chỉ lalf một vị lãnh tụ vĩ đại, nhà hoạt động cách mạng lỗi lạc, mà còn là một nhà văn, nhà thơ với những dấu ấn nghệ thuật sâu sắc. Người coi văn học là vũ khí chiến đấu lợi hại phụng sự cho sự nghiệp cách mạng. Nhà văn cũng phải có tinh thần xung phong như chiến sĩ ngoài mặt trận. Bên cạnh đó, Người luôn chú trọng đến tính chân thật và tính dân tộc trong văn học. Từ những thập niên đầu thế kỉ XX, các bài văn chính luận mang bút danh Nguyễn Ái Quốc viết bằng tiếng Pháp đăng trên các tờ báo: Người cùng khổ, Nhân đạo, Đời sống thợ thuyền… thể hiện tính chiến đấu mạnh mẽ. Từ đó về sau, các tác phẩm của Người được ra đời đều đặn, với phong cách nghệ thuật độc đáo, đa dang, song luôn thống nhất cho một mục tiêu duy nhất: thể hiện lòng yêu Tổ quốc và làm vũ khí đấu tranh cho cách mạng.
Ra đời đã hơn nửa thế kỷ, bài thơ "Rằm tháng Giêng" (Nguyên tiêu) của nhà thơ lớn Hồ Chí Minh vẫn không ngừng được các nhà thơ, nhà nghiên cứu văn học và người yêu thơ tìm hiểu. Giống như "ngọc càng soi càng tỏ", qua thử thách thời gian, "Rằm tháng Giêng" càng lồng lộng trăng soi. Nhất là từ năm 2002, Hội Nhà văn Việt Nam lấy ngày Rằm tháng Giêng âm lịch hàng năm làm Ngày Thơ Việt Nam thì người yêu thơ càng có dịp hiểu thêm về bài thơ nổi tiếng của Bác Hồ viết đúng tiết rằm tháng giêng năm Mậu Tý - 1948, cách đây 74 xuân. Mỗi lần đọc lại bài thơ là một lần ta bồi hồi xúc cảm. Trong bài viết này, Luật Minh Khuê sẽ cùng bạn giãi bày những xúc cảm ấy lên trang giấy.
2. Phát biểu cảm nghĩ về bài thơ Rằm tháng Giêng
Hồ Chí Minh là nhà lãnh tụ vĩ đại, người cha già kính yêu của dân tộc Việt Nam. Ta biết đến người với trí tuệ lớn, lòng bác ái, tình yêu thương với toàn nhân loại. Ngoài ra, với tâm hồn đầy nhạy cảm, tài năng nghệ thuật độc đáo, ta còn biết đến Người như một nhà văn, nhà thơ lớn của nền văn học Việt Nam. Hồ Chí Minh đã có rất nhiều những sáng tác có giá trị cao cả về nội dung cũng như hình thức nghệ thuật, giá trị thẩm mĩ. Nếu theo dõi toàn bộ sự nghiệp văn chương của Người, ta có thể thấy ánh trăng xuất hiện khá nhiều trong các trang thơ của Bác. Hay nói cách khác, hình ảnh ánh trăng gợi cho Bác nhiều nguồn cảm hứng nghệ thuật và để lại dấu tích trong các áng thơ văn của Người với nhiều sắc thái khác nhau, để thể hiện những nguồn cảm hứng, tư tưởng riêng của Người. Và bài thơ Rằm tháng giêng là một bài thơ như thế.
Bài thơ viết bằng chữ Hán, có bốn câu, nhưng có thể nói mỗi câu là một nét khắc hoạ tinh tế cảnh sắc thiên nhiên và cảm xúc của con người trước thiên nhiên kỳ vĩ. Trong cái khung cảnh đêm thanh vắng, nhà thơ Hồ Chí Minh cùng những người đồng sự ngồi thuyền trên dòng sông để họp bàn về công tác kháng chiến. Hơn nữa, đêm trăng ấy lại là trăng rằm, và trăng rằm, mười sáu bao giờ cũng được coi là đêm trăng đẹp nhất trong tháng. Cũng lại hơn thế, tháng ấy không phải là tháng bình thường, mà là tháng Giêng, mở đầu mười hai tháng trong năm. Tháng Giêng cũng có nghĩa là mùa xuân, một mùa đẹp nhất trong bốn mùa, mùa của vạn vật xanh tươi, cây cối đâm chồi, sinh sôi và phát triển. Một đêm trăng đẹp nhất trong tháng, một tháng đẹp nhất trong năm, và có lẽ cuộc họp ấy cũng là cuộc họp đầu tiên trong năm mới Mậu Tý - 1948 của Bác Hồ bàn về công tác quân sự, nên được chọn trong đêm rằm đầu tiên của năm mới, mà theo tập quán người Việt Nam thì Rằm tháng Giêng linh thiêng không kém Tết Nguyên đán, "cúng cả năm không bằng rằm tháng giêng" là câu cửa miệng cha ông vẫn nhắc cháu con. Ra đời trong hoàn cảnh ấy, Rằm tháng giêng là bài thơ lấy cảm hứng từ ánh trăng rằm, qua bài thơ Hồ Chí Minh khắc hoạ thành công bức tranh thiên nhiên tuyệt mĩ dưới ánh trăng đêm, đồng thời qua đó lồng ghép những xúc cảm thẩm mĩ của mình một cách khéo léo. Điều đặc biệt, dưới ánh trăng Rằm ấy, hình ảnh của Hồ Chí Minh hiện lên không chỉ với tư cách của một người thi sĩ yêu đời, dạt dào cảm xúc, mà còn hiện lên với tư cách của một người chiến sĩ cách mạng nhiệt huyết, trung thành hết mực với sự nghiệp cách mạng của nhân dân, của đất nước:
Rằm xuân lồng lộng trăng soi
Sông xuân nước lẫn màu trời thêm xuân
Mở đầu bài thơ, Hồ Chí Minh đã mở ra một không gian tuyệt mĩ, khoảnh khắc tươi đẹp của một đêm rằm mùa xuân. Không gian như được trải dài ra bát ngát, mênh mông theo không gian rộng lớn của đất trời: “Rằm xuân lồng lộng trăng soi”. Mùa xuân là mùa tươi đẹp nhất trong năm, mùa của trăm hoa, vạn vật đua nở. Không chỉ khoảnh khắc ban ngày mới gợi lên những nguồn cảm hứng dạt dào, mà ngay cả khi đêm xuống, khi ánh trăng bao trùm lấy không gian thì cảnh sắc của đất trời cũng vẫn mang dáng vẻ diễm lệ, hiện lên mới một hình dáng độc đáo, tươi đẹp hoàn toàn mới lạ. “Rằm” là khoảng thời gian trăng tròn nhất, sáng nhất trong một tháng. Ở đây hình ảnh ánh trăng mùa xuân hiện lên đầy sức gợi cảm, bởi nó gợi ra cho người đọc những liên tưởng về mặt thị giác vô cùng tinh tế. Từ láy “Lồng lộng” gợi ra diện không gian rộng lớn mà ánh trăng bao phủ, đồng thời cũng gợi ra cái thăng hoa về cảm xúc của người thi nhân. Dưới ánh trăng Rằm đêm xuân, từng tia sáng chiếu xuống mặt đất đều tạo ra sự rung động, giao hoà với mọi vật.
Trong đêm Nguyên Tiêu, Bác đã khắc họa hình ảnh vầng trăng tròn đầy, với ánh sáng lan tỏa ra khắp cánh rừng già. Sông xuân nước biếc, cảnh rừng như đang từng thức giấc, một bầu trời xuân, một dòng sông xanh, cánh rừng không còn mang một màu u ám, mà ngược lại, cảnh sắc mùa xuân đã tô điểm thêm cho màu trời, tạo nên một mối quan hệ làm nao nức lòng người giữa con người và cảnh vật thiên nhiên nơi đây, đây không chỉ là sự tương tác giữa người với thiên nhiên mà bây giờ, con người với thiên nhiên đang hòa làm một.
“Sông xuân nước lẫn màu trời thêm xuân”, nếu như ở câu thơ đầu có sự giao hoà giữa ánh sáng và bầu trời thì đến câu thơ này, sự giao hoà ấy được mở rộng, nhân rộng hơn. Dòng sông mùa xuân vốn trong xanh, tươi đẹp, nhưng dưới sự phản chiếu của ánh sáng trăng Rằm thì vẻ đẹp vốn có ấy được đẩy lên mức tuyệt mĩ. Dưới ngòi bút miêu tả của Hồ Chí Minh, dường như dòng nước với ánh trăng đã hoà quyện làm một, chúng giao thoa với nhau hài hoà, tinh tế. Do đó mà dòng sông xuân vốn tươi đẹp nay lại hoà thêm sắc trời xuân càng rực rỡ, độc đáo hơn. Đặc biệt, mối quan hệ của dòng sông và bầu trời là mối quan hệ hai chiều. Không chỉ ánh trăng làm cho mặt nước thêm đẹp mà chính mặt nước cũng tôn lên vẻ đẹp của ngày xuân. Điệp từ xuân đã được Người nhấn mạnh để có thể làm nổi bật lên dụng ý của tác giả. Nhưng dù cảnh có đẹp đến đâu, thì Bác vẫn không thể nào quên được việc nước, việc quân - đó là sự nghiệp của toàn Đảng, toàn Dân:
Giữa dòng bàn bạc việc quân,
Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền.
Qua hai câu thơ này, ta có thể hiểu được vì sao Hồ Chí Minh lại có thể quan sát và cảm nhận tinh tế đến vậy vẻ đẹp của đêm trăng Rằm, bởi vị trí thưởng ngoạn của Bác là ở giữa dòng, vị trí chính giữa của dòng sông, nơi có điều kiện quan sát toàn vẹn cảnh vật trên bầu trời cũng như dưới dòng sông xanh thẳm. Nhưng Bác ngồi thuyền trên sông không đơn thuần chỉ là ngắm cảnh mà “bàn việc quân”. Với địa vị là một người lãnh đạo, một vị lãnh tụ của phong trào cách mạng ta có thể hiểu địa điểm bàn bạc đặc biệt này. Vì là việc Cách mạng, việc của dân của nước nên không thể có bất kể sự sơ sót nào, bàn bạc trên sông là đảm bảo tính bí mật, thể hiện tính hệ trọng của việc nước. Chỉ trên một con thuyền nhỏ, nhưng lại chứa nhiều việc lớn, Bác cùng với Chính phủ và Trung ương Đảng đã bàn luận việc nước, việc quân, dù còn nhiều khó khăn, gian khổ nhưng những con người ngồi trên chiếc thuyền nhỏ, đơn sơ ấy vẫn đang giữ vừng niềm tin, niềm tin vào một con đường, một lý tưởng cách mạng cao đẹp.
Không khí bàn bạc việc nước vốn có vẻ trang nghiêm, nhưng dưới ngòi bút của Bác thì công việc ấy dường như mang theo ý thơ lãng mạn. Khi việc bàn xong thì trời cũng đã khuya, đưa Bác và các cán bộ trở về là con thuyền "bát ngát trăng ngân". Ý thơ ấy khiến cho ánh trăng dường như có linh hồn, sinh động hơn bao giờ hết. Câu thơ thể hiện được sự giao hoà giữa lòng người và vũ trụ, như một sự đồng cảm, cổ vũ của thiên nhiên với con người, mang niềm tin vào vận nước nhất định sẽ thành công, sẽ thắng lợi.
Toàn bài thơ là những hình ảnh tuyệt đẹp của mùa xuân, hòa trong ánh trăng soi, tạo nên một bức tranh thiên nhiên vừa hoang sơ, song lại đầy thi vị, đồng thời mang âm hưởng tươi mới. Đọc bài "Rằm tháng Giêng", một lần nữa chúng ta thấy tình yêu thiên nhiên, đất nước ở Bác Hồ thật mênh mông, sâu nặng. Nhất là khi đọc tới câu: "Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền", gợi người đọc bao sự liên tưởng về ánh trăng ngân, hay chính lòng người cũng ngân lên, reo lên niềm sướng vui, tin tưởng trước thiên nhiên tươi đẹp nhường kia, trước thắng lợi của cuộc kháng chiến trường kỳ đang chuyển nhanh sang giai đoạn mới.
Luật Minh Khuê vừa chia sẻ đến bạn bài viết Phát biểu cảm nghĩ về bài thơ Rằm tháng Giêng chọn lọc hay nhất. Hy vọng bài viết đã cung cấp đến bạn những thông tin hữu ích. Luật Minh Khuê xin trân trọng cảm ơn.
