1. Khái niệm về mối quan hệ pháp lý
Mối quan hệ pháp lý là mối quan hệ xã hội được pháp luật điều chỉnh, thể hiện qua các quyền và nghĩa vụ của các chủ thể tham gia.
- Đặc điểm của mối quan hệ pháp lý:
+ Mang tính chất xã hội: Phát sinh từ hoạt động xã hội của con người.
+ Mang tính chất pháp lý: Được pháp luật điều chỉnh, có sự bảo hộ của pháp luật.
+ Mang tính chất ý thức: Các chủ thể tham gia ý thức được quyền và nghĩa vụ của mình.
+ Mang tính chất cụ thể: Xác định rõ chủ thể, nội dung quyền và nghĩa vụ, hình thức pháp lý.
* Các yếu tố cấu thành mối quan hệ pháp lý
- Chủ thể pháp luật:
+ Là cá nhân, tổ chức có năng lực pháp luật tham gia vào mối quan hệ pháp lý.
+ Có thể là một hoặc nhiều chủ thể.
+ Phân loại:
-> Chủ thể pháp luật cá nhân: Cá nhân có đầy đủ năng lực hành vi dân sự.
-> Chủ thể pháp luật tập thể: Tổ chức được Nhà nước công nhận tư cách pháp nhân.
- Nội dung quyền và nghĩa vụ:
+ Quyền: Khả năng pháp lý của chủ thể được pháp luật cho phép thực hiện.
+ Nghĩa vụ: Trách nhiệm pháp lý của chủ thể mà pháp luật buộc phải thực hiện.
+ Quyền và nghĩa vụ phải có sự tương ứng với nhau.
- Hình thức pháp lý:
+ Là cách thức thể hiện quyền và nghĩa vụ của các chủ thể tham gia.
+ Có thể là: Hợp đồng; Giấy tờ chứng nhận; Quyết định hành chính; Phán quyết của tòa án,...
- Mối quan hệ pháp luật được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau, như:
+ Ngành luật: Mối quan hệ pháp luật dân sự, hành chính, hình sự,...
+ Đối tượng: Mối quan hệ pháp luật về tài sản, nhân thân,...
+ Hình thức: Mối quan hệ pháp luật hợp đồng, ngoài hợp đồng,...
- Vai trò của mối quan hệ pháp lý
+ Góp phần điều chỉnh trật tự xã hội, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các chủ thể.
+ Thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội.
+ Tăng cường ý thức chấp hành pháp luật của công dân.
2. Phân tích mối quan hệ giữa Hiệp hội, Hội công chứng viên với cơ quan quản lý nhà nước về công chứng
Theo Điều 39 Điều lệ Hiệp hội công chứng viên Việt Nam phê duyệt kèm theo Quyết định 1178/QĐ-BTP năm 2023, Hiệp hội và Hội công chứng viên có mối quan hệ chặt chẽ với cơ quan quản lý nhà nước về công chứng, được thể hiện qua các khía cạnh sau:
* Về mặt pháp lý:
- Hiệp hội công chứng viên Việt Nam:
Là tổ chức xã hội - nghề nghiệp do các công chứng viên tự nguyện thành lập và gia nhập theo quy định của pháp luật.
+ Có tư cách pháp nhân, đại diện cho quyền, lợi ích hợp pháp của các hội viên.
+ Hoạt động theo Điều lệ Hiệp hội và pháp luật có liên quan.
+ Chịu sự quản lý nhà nước của Bộ Tư pháp, Bộ Nội vụ và các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền khác theo quy định của pháp luật.
- Hội công chứng viên:
+ Là tổ chức chính trị - xã hội do các công chứng viên tự nguyện thành lập và gia nhập theo quy định của pháp luật.
+ Hoạt động theo Điều lệ Hội và pháp luật có liên quan.
+ Chịu sự quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cơ quan nhà nước có thẩm quyền nơi Hội công chứng viên được thành lập, do Sở Tư pháp trực tiếp tham mưu, phối hợp với các sở, ngành liên quan theo quy định của pháp luật.
* Về mặt nội dung:
- Hiệp hội công chứng viên Việt Nam:
+ Có trách nhiệm:
-> Đề xuất với cơ quan quản lý nhà nước về công chứng những vấn đề liên quan đến hoạt động công chứng.
-> Phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước về công chứng trong việc phổ biến, tuyên truyền pháp luật về công chứng; tổ chức tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ cho công chứng viên.
-> Giúp đỡ các hội viên trong việc thực hiện nhiệm vụ.
-> Bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các hội viên.
+ Được hưởng các quyền:
-> Tham gia vào việc xây dựng pháp luật về công chứng.
-> Đề xuất với cơ quan quản lý nhà nước về công chứng những vấn đề liên quan đến hoạt động công chứng.
-> Phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước về công chứng trong việc giải quyết các khiếu nại, tố cáo liên quan đến hoạt động công chứng.
-> Đại diện cho các hội viên trong việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các hội viên.
- Hội công chứng viên:
+ Có trách nhiệm:
-> Phổ biến, tuyên truyền pháp luật về công chứng trong phạm vi hoạt động của Hội.
-> Tổ chức tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ cho công chứng viên.
-> Giúp đỡ các công chứng viên trong việc thực hiện nhiệm vụ.
-> Bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các công chứng viên.
+ Được hưởng các quyền:
-> Tham gia vào việc xây dựng pháp luật về công chứng trong phạm vi hoạt động của Hội.
-> Đề xuất với cơ quan quản lý nhà nước về công chứng những vấn đề liên quan đến hoạt động công chứng trong phạm vi hoạt động của Hội.
-> Phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước về công chứng trong việc giải quyết các khiếu nại, tố cáo liên quan đến hoạt động công chứng trong phạm vi hoạt động của Hội.
-> Đại diện cho các công chứng viên trong việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các công chứng viên trong phạm vi hoạt động của Hội.
* Về mặt hình thức:
- Hiệp hội công chứng viên Việt Nam: Quan hệ với cơ quan quản lý nhà nước về công chứng được thực hiện thông qua các hình thức như:
+ Báo cáo, thông tin về hoạt động của Hiệp hội.
+ Phối hợp tổ chức các hội nghị, tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ.
+ Giải quyết các khiếu nại, tố cáo liên quan đến hoạt động công chứng.
- Hội công chứng viên: Quan hệ với cơ quan quản lý nhà nước về công chứng được thực hiện thông qua các hình thức như:
+ Báo cáo, thông tin về hoạt động của Hội.
+ Phối hợp tổ chức các hội nghị, tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ.
+ Giải quyết các khiếu nại, tố cáo có liên quan
* Mối quan hệ giữa Hiệp hội, Hội công chứng viên với cơ quan quản lý nhà nước về công chứng được xây dựng và phát triển trên các nguyên tắc sau:
- Tuân theo Hiến pháp và pháp luật: Mọi hoạt động của Hiệp hội, Hội công chứng viên và cơ quan quản lý nhà nước về công chứng đều phải tuân theo Hiến pháp và pháp luật.
- Tự quản kết hợp với quản lý nhà nước: Hiệp hội và Hội công chứng viên tự quản theo Điều lệ và pháp luật có liên quan, đồng thời chịu sự quản lý nhà nước của cơ quan quản lý nhà nước về công chứng.
- Công khai, minh bạch: Mọi hoạt động của Hiệp hội, Hội công chứng viên và cơ quan quản lý nhà nước về công chứng đều phải được thực hiện công khai, minh bạch.
- Hợp tác, phối hợp: Hiệp hội, Hội công chứng viên và cơ quan quản lý nhà nước về công chứng phải thường xuyên hợp tác, phối hợp trong việc thực hiện nhiệm vụ và giải quyết các vấn đề chung.
- Lợi ích chung: Mọi hoạt động của Hiệp hội, Hội công chứng viên và cơ quan quản lý nhà nước về công chứng đều phải hướng tới mục tiêu chung là bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các hội viên, công chứng viên và phục vụ tốt hơn nhu cầu của xã hội về công tác công chứng.
* Mối quan hệ chặt chẽ giữa Hiệp hội, Hội công chứng viên với cơ quan quản lý nhà nước về công chứng có ý nghĩa quan trọng sau:
- Góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của Hiệp hội, Hội công chứng viên và cơ quan quản lý nhà nước về công chứng.
- Góp phần thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ được giao của Hiệp hội, Hội công chứng viên và cơ quan quản lý nhà nước về công chứng.
- Bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các hội viên, công chứng viên.
- Phục vụ tốt hơn nhu cầu của xã hội về công tác công chứng.
Mối quan hệ giữa Hiệp hội, Hội công chứng viên với cơ quan quản lý nhà nước về công chứng là mối quan hệ quan trọng, có vai trò to lớn trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động của Hiệp hội, Hội công chứng viên và cơ quan quản lý nhà nước về công chứng, góp phần bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các hội viên, công chứng viên và phục vụ tốt hơn nhu cầu của xã hội về công tác công chứng.
3. Phân biệt mối quan hệ giữa Hiệp hội, Hội công chứng viên với cơ quan quản lý nhà nước về công chứng
Dựa trên khía cạnh chủ thể và nội dung, có thể phân biệt mối quan hệ giữa Hiệp hội, Hội công chứng viên với cơ quan quản lý nhà nước về công chứng như sau:
* Về chủ thể:
- Hiệp hội công chứng viên Việt Nam:
+ Là tổ chức xã hội - nghề nghiệp toàn quốc của các công chứng viên Việt Nam.
+ Thành viên: Gồm các Hội công chứng viên thành viên.
+ Chịu sự quản lý nhà nước của: Bộ Tư pháp, Bộ Nội vụ và các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền khác theo quy định của pháp luật.
- Hội công chứng viên:
+ Là tổ chức xã hội - nghề nghiệp cấp tỉnh của các công chứng viên trong phạm vi địa bàn tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.
+ Thành viên: Gồm các công chứng viên trong phạm vi địa bàn tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.
+ Chịu sự quản lý nhà nước của: Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cơ quan nhà nước có thẩm quyền nơi Hội công chứng viên được thành lập, do Sở Tư pháp trực tiếp tham mưu, phối hợp với các sở, ngành liên quan theo quy định của pháp luật.
- Cơ quan quản lý nhà nước về công chứng:
+ Bao gồm: Bộ Tư pháp, Bộ Nội vụ, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Sở Tư pháp.
+ Có thẩm quyền: Ban hành văn bản pháp luật, chính sách về hoạt động công chứng; hướng dẫn, kiểm tra, giám sát hoạt động của Hiệp hội, Hội công chứng viên và công chứng viên.
* Về nội dung:
- Hiệp hội công chứng viên Việt Nam:
+ Nhiệm vụ:
-> Đại diện, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các Hội công chứng viên thành viên, các công chứng viên.
-> Duy trì các chuẩn mực đạo đức hành nghề công chứng.
-> Tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tự quản, công khai, minh bạch, phi lợi nhuận.
-> Đề xuất với cơ quan quản lý nhà nước về công chứng những vấn đề liên quan đến hoạt động công chứng.
-> Phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước về công chứng trong việc phổ biến, tuyên truyền pháp luật về công chứng; tổ chức tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ cho công chứng viên.
-> Giúp đỡ các hội viên trong việc thực hiện nhiệm vụ.
+ Quyền hạn:
-> Tham gia vào việc xây dựng pháp luật về công chứng.
-> Đề xuất với cơ quan quản lý nhà nước về công chứng những vấn đề liên quan đến hoạt động công chứng.
-> Phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước về công chứng trong việc giải quyết các khiếu nại, tố cáo liên quan đến hoạt động công chứng.
-> Đại diện cho các hội viên trong việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các hội viên.
- Hội công chứng viên:
+ Nhiệm vụ:
-> Đại diện, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các công chứng viên là thành viên của Hội.
-> Thực hiện chế độ tự quản của tổ chức hành nghề công chứng trong phạm vi cả nước.
-> Phổ biến, tuyên truyền pháp luật về công chứng trong phạm vi hoạt động của Hội.
-> Tổ chức tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ cho công chứng viên.
-> Giúp đỡ các công chứng viên trong việc thực hiện nhiệm vụ.
+ Quyền hạn:
-> Tham gia vào việc xây dựng pháp luật về công chứng trong phạm vi hoạt động của Hội.
-> Đề xuất với cơ quan quản lý nhà nước về công chứng những vấn đề liên quan đến hoạt động công chứng trong phạm vi hoạt động của Hội.
-> Phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước về công chứng trong việc giải quyết các khiếu nại, tố cáo liên quan đến hoạt động công chứng trong phạm vi hoạt động của Hội.
-> Đại diện cho các công chứng viên trong việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các công chứng viên trong phạm vi hoạt động của Hội.
- Theo quy định của pháp luật, cơ quan quản lý nhà nước về công chứng có những nhiệm vụ chính sau:
+ Ban hành văn bản pháp luật, chính sách về hoạt động công chứng:
-> Ban hành Luật Công chứng, các Nghị định, Thông tư hướng dẫn thi hành Luật Công chứng và các văn bản pháp luật khác liên quan đến hoạt động công chứng.-
> Ban hành các chính sách về phát triển hoạt động công chứng, nâng cao chất lượng hoạt động công chứng.
+ Hướng dẫn, kiểm tra, giám sát hoạt động của Hiệp hội, Hội công chứng viên và công chứng viên:
-> Hướng dẫn Hiệp hội, Hội công chứng viên hoạt động theo đúng quy định của pháp luật.
-> Kiểm tra hoạt động của Hiệp hội, Hội công chứng viên và công chứng viên, xử lý vi phạm theo quy định của pháp luật.
-> Giám sát việc thực hiện pháp luật về công chứng trong phạm vi quản lý.
+ Cấp, thẩm định, thu hồi giấy chứng nhận hành nghề công chứng:
-> Cấp giấy chứng nhận hành nghề công chứng cho những người đủ điều kiện theo quy định của pháp luật.
-> Thẩm định hồ sơ cấp giấy chứng nhận hành nghề công chứng.
-> Thu hồi giấy chứng nhận hành nghề công chứng đối với những người vi phạm pháp luật về công chứng.
+ Tổ chức thi tuyển công chứng viên:
-> Xây dựng và tổ chức kỳ thi tuyển công chứng viên theo quy định của pháp luật.
-> Chấm điểm bài thi, xét kết quả thi và cấp giấy chứng nhận hành nghề công chứng cho những người đạt kết quả thi theo quy định.
+ Giải quyết khiếu nại, tố cáo liên quan đến hoạt động công chứng:
-> Tiếp nhận và giải quyết khiếu nại, tố cáo của tổ chức, cá nhân liên quan đến hoạt động công chứng.
-> Xử lý vi phạm pháp luật về công chứng theo quy định.
+ Công bố thông tin về hoạt động công chứng:
-> Công bố danh sách các tổ chức hành nghề công chứng, công chứng viên trên trang web của cơ quan quản lý nhà nước về công chứng.
-> Công bố thông tin về các vi phạm pháp luật về công chứng.
+ Phối hợp với các cơ quan, tổ chức liên quan trong hoạt động công chứng:
-> Phối hợp với các cơ quan chức năng trong việc giải quyết các vụ việc liên quan đến hoạt động công chứng.
-> Phối hợp với các tổ chức xã hội - nghề nghiệp trong lĩnh vực công chứng để nâng cao chất lượng hoạt động công chứng.
Ngoài ra, có thể tham khảo: Trường hợp điều lệ Hiệp hội công chứng viên Việt Nam bị từ chối theo quy định. Còn khúc mắc, liên hệ 1900.6162 hoặc gửi email tới: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ. Xin cảm ơn.
