Kính chào công ty Luật Minh Khuê. Hiện nay khi xem youtube tôi luôn bắt gặp các quảng cáo về mỹ phẩm hoặc thực phẩm chức năng. Tôi nghe bạn bè nói đó là những sản phẩm không có hiệu quả như trong quảng cáo. Vậy xin luật sư cho hỏi quảng cáo như vậy có vi phạm pháp luật hay không? Rất mong nhận được tư vấn từ luật sư. Xin chân thành cảm ơn!
Người gửi: Nguyễn Mạnh - Bắc Ninh
Câu hỏi được biên tập từ chuyên mục tư vấn luật Dân sự của Công ty luật Minh Khuê
>> Luật sư tư vấn pháp luật Dân sự, gọi: 1900 6162
Trả lời:
Chào bạn, cảm ơn bạn đã tin tưởng và gửi câu hỏi đề nghị tư vấn luật đến Bộ phận luật sư tư vấn pháp luật của Công ty Luật Minh Khuê. Nội dung câu hỏi của bạn đã được đội ngũ luật sư của Chúng tôi nghiên cứu và tư vấn cụ thể như sau:
Cơ sở pháp lý:
- Nghị định số 1818/2013/NĐ-CP hướng dẫn luật quảng cáo
- Nghị định số 158/2013/NĐ-CP
1. Quảng cáo là gì?
Quảng cáo là việc sử dụng các phương tiện nhằm giới thiệu đến công chúng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ có mục đích sinh lợi; sản phẩm, dịch vụ không có mục đích sinh lợi; tổ chức, cá nhân kinh doanh sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ được giới thiệu, trừ tin thời sự; chính sách xã hội; thông tin cá nhân.
2. Quy định pháp luật về hoạt động quảng cáo
Quảng cáo là việc sử dụng các phương tiện nhằm giới thiệu đến công chúng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ có mục đích sinh lợi. Đây cũng là một ngành kinh tế quan trọng, bởi khi hoạt động quảng cáo phát triển sẽ góp phần thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế của đất nước. Tuy nhiên, trước sự phát triển chóng mặt như hiện nay, quảng cáo đang trở thành vấn đề làm “đau đầu” không chỉ người dân mà còn các cơ quan quản lý.
Quảng cáo ngày nay không còn là hoạt động xa lạ đối với hầu hết người dân, nhờ sự toàn cầu hóa của Internet, hoạt động này ngày càng đa dạng hóa dưới nhiều loại hình, sản phẩm quảng cáo trên nhiều nền tảng khác nhau để thỏa mãn nhu cầu của người quảng cáo và người tiếp nhận nó.
Ta không phủ nhận vai trò quan trọng của quảng cáo trong việc giới thiệu tới công chúng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ cũng như nâng cao độ phủ sóng của công ty cung cấp. Tuy nhiên, trước sự phát triển chóng mặt như hiện nay, quảng cáo ngày càng trở thành vấn đề làm “đau đầu” không chỉ người dân mà còn các cơ quan quản lý.
2.1. Sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ nào cấm quảng cáo?
Tại Điều 7 Luật Quảng cáo 2012 đã quy định về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ cấm quảng cáo như sau:
Điều 7. Sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ cấm quảng cáo
1. Hàng hóa, dịch vụ cấm kinh doanh theo quy định của pháp luật.
2. Thuốc lá.
3. Rượu có nồng độ cồn từ 15 độ trở lên.
4. Sản phẩm sữa thay thế sữa mẹ dùng cho trẻ dưới 24 tháng tuổi, sản phẩm dinh dưỡng bổ sung dùng cho trẻ dưới 06 tháng tuổi; bình bú và vú ngậm nhân tạo.
5. Thuốc kê đơn; thuốc không kê đơn nhưng được cơ quan nhà nước có thẩm quyền khuyến cáo hạn chế sử dụng hoặc sử dụng có sự giám sát của thầy thuốc.
6. Các loại sản phẩm, hàng hóa có tính chất kích dục.
7. Súng săn và đạn súng săn, vũ khí thể thao và các loại sản phẩm, hàng hóa có tính chất kích động bạo lực.
8. Các sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ cấm quảng cáo khác do Chính phủ quy định khi có phát sinh trên thực tế.
Hiện nay, không khó để bắt gặp các đoạn quảng cáo thuộc đối tượng bị cấm như đánh bạc online trái phép (188BET, dafabet,...) hay các loại sản phẩm, hàng hóa có tính chất kích dục, kích động bạo lực,… trên hầu hết các nền tảng của Internet. Điều này không chỉ phổ biến đối với những hàng hóa, dịch vụ nguy hại tới an toàn xã hội mà còn để lại tác động xấu đối với người tiếp nhận quảng cáo, đặc biệt là đối tượng không phù hợp như trẻ dưới 18 tuổi.
2.2. Những vi phạm thường gặp trong hoạt động quảng cáo
Có lẽ chúng ta vẫn còn nhớ vụ “sảy chân” đi vào huyền thoại của nhãn hàng xa xỉ Dolce & Gabbana tại thị trường Trung Quốc - thị trường hàng hóa xa xỉ, màu mỡ nhất thế giới chỉ với video quảng cáo mang tính phân biệt chủng tộc, hậu quả không chỉ là sự phẫn nộ của người dân Trung Quốc mà còn là sự bốc hơi của trăm triệu USD hàng năm của hãng này.
Hay như việc quảng cáo của nhãn hàng Sắc Ngọc Khang thuộc Công ty Dược phẩm Hoa Thiên Phú đã sử dụng hình ảnh của Hoa hậu Diễm Hương mà không có sự đồng ý của cô. Hành vi này xâm phạm tới quyền nhân thân đối với hình ảnh của cá nhân theo quy định tại khoản 1 Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015.
Điều 32. Quyền của cá nhân đối với hình ảnh
1. Cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình.
Việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý.
Việc sử dụng hình ảnh của người khác vì mục đích thương mại thì phải trả thù lao cho người có hình ảnh, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.
Bên cạnh đó, tại khoản 8 Điều 8 Luật quảng cáo năm 2012 quy định đó là hành vi cấm trong hoạt động quảng cáo:
8. Quảng cáo có sử dụng hình ảnh, lời nói, chữ viết của cá nhân khi chưa được cá nhân đó đồng ý, trừ trường hợp được pháp luật cho phép.
Đối với vi phạm trên có thể bị xử phạt vi phạm hành chính từ 20 - 30 triệu đồng theo khoản 3 Điều 51 Nghị định 158/2013/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực văn hóa, thể thao, du lịch và quảng cáo về mức phạt tiền đối với những vi phạm quy định về hành vi cấm trong hoạt động quảng cáo.
“3. Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây:
a) Quảng cáo sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ vi phạm quyền sở hữu trí tuệ theo quy định;
b) Quảng cáo có sử dụng hình ảnh, lời nói, chữ viết của cá nhân khi chưa được cá nhân đó đồng ý, trừ trường hợp được pháp luật cho phép.”
Bên cạnh đó, việc truyền tải thông tin chính xác trong quảng cáo cũng là một vấn đề cần quan tâm, xem xét. Gần đây rầm rộ lên một trào lưu “chốt đơn” mà mở màn là lĩnh vực bán kem “trộn” với lời mời gọi “trắng tự nhiên sau một lần bôi”, “trắng, trắng nữa, trắng mãi” hay “bảo hành trắng trọn đời” nghe thật bùi tai không chỉ đối với các chị em mà còn với cả đấng mày râu. Nhưng thực tế, có tồn tại chất làm trắng “bạch tạng” sau một lần sử dụng như thế này không thì không ai dám đảm bảo nhưng hoạt động quảng cáo này chắc chắn đã vi phạm quy định về quảng cáo mỹ phẩm theo Điều 4 Nghị định 181/2013/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Quảng cáo do không đáp ứng điều kiện về nội dung quảng cáo như tên, địa chỉ của tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm đưa sản phẩm ra thị trường,…
Điều 4. Quảng cáo mỹ phẩm
1. Nội dung quảng cáo mỹ phẩm phải phù hợp với các tài liệu sau đây:
a) Phiếu công bố sản phẩm mỹ phẩm theo quy định của pháp luật về dược;
b) Tài liệu chứng minh tính an toàn, hiệu quả của mỹ phẩm và tuân thủ theo hướng dẫn về công bố tính năng sản phẩm mỹ phẩm của hiệp hội quốc tế (nếu có).
2. Quảng cáo mỹ phẩm phải có các nội dung sau đây:
a) Tên mỹ phẩm;
b) Tính năng, công dụng của mỹ phẩm;
c) Tên, địa chỉ của tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm đưa sản phẩm ra thị trường;
d) Các cảnh báo theo quy định của các hiệp định quốc tế .
3. Không được quảng cáo mỹ phẩm gây hiểu nhầm sản phẩm đó là thuốc.
4. Quảng cáo mỹ phẩm trên báo nói, báo hình phải đọc rõ ràng nội dung quy định tại các điểm a, b và d Khoản 2 Điều này.
Không biết là do quá nhiều vụ việc hay các cơ quan có thẩm quyền chưa đáp ứng được việc kiểm duyệt mà trên thực tế các quảng cáo như vậy vẫn ngày ngày tràn lan trên các trang mạng làm hoang mang tâm lý người tiêu dùng. Và biết đâu trong số đó, có nhiều người tin vào các lời chào mời phản khoa học như vậy sẽ dẫn đến hậu quả về sức khỏe khôn lường.
2.3. Hành vi cấm trong hoạt động quảng cáo
Để hạn chế hậu quả tương tự và bảo vệ quyền lợi của các đối tượng trong quan hệ quảng cáo, pháp luật Việt Nam đã quy định các hành vi cấm trong quảng cáo tại Điều 8 Luật Quảng cáo 2012 cũng như cụ thể hóa trong các văn bản pháp luật liên quan.
Điều 8 Luật Quảng cáo 2012 quy định những hành vi cấm trong hoạt động quảng cáo như sau:
1. Quảng cáo những sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ quy định tại Điều 7 của Luật này.
2. Quảng cáo làm tiết lộ bí mật nhà nước, phương hại đến độc lập, chủ quyền quốc gia, an ninh, quốc phòng.
3. Quảng cáo thiếu thẩm mỹ, trái với truyền thống lịch sử, văn hóa, đạo đức, thuần phong mỹ tục Việt Nam.
4. Quảng cáo làm ảnh hưởng đến mỹ quan đô thị, trật tự an toàn giao thông, an toàn xã hội.
5. Quảng cáo gây ảnh hưởng xấu đến sự tôn nghiêm đối với Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca, Đảng kỳ, anh hùng dân tộc, danh nhân văn hóa, lãnh tụ, lãnh đạo Đảng, Nhà nước.
6. Quảng cáo có tính chất kỳ thị dân tộc, phân biệt chủng tộc, xâm phạm tự do tín ngưỡng, tôn giáo, định kiến về giới, về người khuyết tật.
7. Quảng cáo xúc phạm uy tín, danh dự, nhân phẩm của tổ chức, cá nhân.
8. Quảng cáo có sử dụng hình ảnh, lời nói, chữ viết của cá nhân khi chưa được cá nhân đó đồng ý, trừ trường hợp được pháp luật cho phép.
9. Quảng cáo không đúng hoặc gây nhầm lẫn về khả năng kinh doanh, khả năng cung cấp sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ của tổ chức, cá nhân kinh doanh sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ; về số lượng, chất lượng, giá, công dụng, kiểu dáng, bao bì, nhãn hiệu, xuất xứ, chủng loại, phương thức phục vụ, thời hạn bảo hành của sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ đã đăng ký hoặc đã được công bố.
10. Quảng cáo bằng việc sử dụng phương pháp so sánh trực tiếp về giá cả, chất lượng, hiệu quả sử dụng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ của mình với giá cả, chất lượng, hiệu quả sử dụng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ cùng loại của tổ chức, cá nhân khác.
11. Quảng cáo có sử dụng các từ ngữ “nhất”, “duy nhất”, “tốt nhất”, “số một” hoặc từ ngữ có ý nghĩa tương tự mà không có tài liệu hợp pháp chứng minh theo quy định của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.
12. Quảng cáo có nội dung cạnh tranh không lành mạnh theo quy định của pháp luật về cạnh tranh.
13. Quảng cáo vi phạm pháp luật về sở hữu trí tuệ.
14. Quảng cáo tạo cho trẻ em có suy nghĩ, lời nói, hành động trái với đạo đức, thuần phong mỹ tục; gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe, an toàn hoặc sự phát triển bình thường của trẻ em.
15. Ép buộc cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện quảng cáo hoặc tiếp nhận quảng cáo trái ý muốn.
16. Treo, đặt, dán, vẽ các sản phẩm quảng cáo trên cột điện, trụ điện, cột tín hiệu giao thông và cây xanh nơi công cộng.
Ngoài ra, các vấn đề an toàn, bảo mật đối với người sử dụng không gian mạng mỗi khi nhấp vào các quảng cáo cũng được đề ra.
Mọi người, đặc biệt là các bạn xem phim, tin tức, video chắc đã không ít lần cảm thấy phiền với quá nhiều quảng cáo xen giữa làm gián đoạn, đặc biệt đến khi tắt đi thì lại tự động dẫn sang các trang web đen hay nguy hiểm hơn là vô tình kết nối với link độc dẫn tới mất thông tin cá nhân, dữ liệu và ngay chính thiết bị truy cập cũng bị nhiễm virus độc hại.
Như vậy, bên cạnh lợi ích to lớn thúc đẩy sản xuất, kinh doanh, mở rộng thị trường lao động thì quảng cáo là môi trường tiềm ẩn nhiều nguy hiểm không chỉ với mỗi cá nhân mà còn cả xã hội. Với mức độ ảnh hưởng trải rộng trên nhiều lĩnh vực khiến việc quản lý, điều chỉnh các vấn đề liên quan tới quảng cáo cũng gặp nhiều khó khăn, đặc biệt với bộ máy hoạt động còn có nhiều chồng chéo về thẩm quyền như hiện nay thì rất cần sự phối hợp của nhiều cơ quan, ban ngành để giải quyết triệt để tình trạng này.
Trên đây là tư vấn của chúng tôi. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại số: 1900 6162 để được giải đáp.
Rất mong nhận được sự hợp tác!
Trân trọng./.
Luật Minh Khuê - Sưu tầm & biên tập
