Mục lục bài viết

1.Nguyên tắc chung về tài sản thế chấp

1. Không được dùng tài sản hình thành từ khoản vay được Chính phủ bảo lãnh để bảo đảm thực hiện các nghĩa vụ dân sự khác.

2. Danh mục và giá trị tài sản thế chấp được Công ty kiểm toán độc lập xác nhận hàng năm.

3. Đối với các tài sản hình thành từ nguồn vốn được Chính phủ bảo lãnh và các nguồn vốn khác, trường hợp Bên thế chấp có nhu cầu thế chấp một phần tài sản theo tỷ trọng vốn hình thành nên tài sản đó cho bên thứ ba:

a) Chỉ được thế chấp phần giá trị vượt quá dư nợ khoản vay được Chính phủ bảo lãnh, đồng thời vẫn đảm bảo thực hiện đầy đủ nghĩa vụ trả nợ và phải có ý kiến của Bộ Tài chính trước khi thực hiện.

b) Các bên thực hiện các nghiệp vụ liên quan đến tài sản thế chấp theo quy định của pháp luật.

4. Bên thế chấp chỉ được thay thế tài sản đang thế chấp bằng tài sản khác có giá trị tương đương nếu được Bên nhận thế chấp cho phép bằng văn bản.

5. Việc chuyển nhượng, chuyển giao tài sản thế chấp gắn liền với việc chuyển nhượng, chuyển giao Dự án hoặc bán, trao đổi tài sản thế chấp của Bên thế chấp phải có sự đồng ý trước bằng văn bản của Bộ Tài chính. Người nhận chuyển nhượng, người nhận chuyển giao kế thừa toàn bộ nghĩa vụ, trách nhiệm của Bên thế chấp về tài sản thế chấp tương ứng với phạm vi chuyển nhượng và có trách nhiệm thực hiện các thủ tục có liên quan tới điều chỉnh Hợp đồng thế chấp tài sản, đăng ký bổ sung giao dịch bảo đảm cùng thời điểm ký hợp đồng chuyển nhượng hoặc chuyển giao.

2.Quy định một số trường hợp không được thế chấp quyền sử dụng đất 

Luật Đất đai năm 2013 quy định một số trường hợp không được thế chấp quyền sử dụng đất (chỉ được thế chấp tài sản thuộc sở hữu của mình gắn liền với đất) như sau:

Đất thuê tại cảng hàng không, sân bay;

Đất rừng phòng hộ; đất rừng đặc dụng; đất xây dựng trụ sở cơ quan, xây dựng công trình sự nghiệp; đất sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh; đất giao thông, thủy lợi; đất xây dựng các công trình văn hoá, y tế, giáo dục và đào tạo, thể dục thể thao và các công trình công cộng khác không nhằm mục đích kinh doanh; đất làm nghĩa trang, nghĩa địa;

Quy định về đất của tổ chức được Nhà nước giao đất không thu tiền sử dụng đất;

Các quy định về đất của tổ chức kinh tế (gồm các công ty 100% vốn Nhà nước; các tổ chức kinh tế do Nhà nước quyết định thành lập là các đơn vị sự nghiệp công lập nhưng không  phải là doanh nghiệp và các tổ chức kinh tế không do Nhà nước quyết định thành lập là các cơ sở cung ứng dịch vụ ngoài công lập nhưng không phải là doanh nghiệp) được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất, nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất, mà tiền sử dụng đất đã trả có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước như sau:

Doanh nghiệp, tổ chức kinh tế được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất, đồng thời được ngân sách nhà nước cấp để nộp tiền sử dụng đất, trả tiền nhận quyền sử dụng đất thay cho doanh nghiệp, tổ chức kinh tế mà khoản tiền này doanh nghiệp, tổ chức kinh tế không phải ghi nhận vốh Nhà nước hoặc không phải ghi nhận nợ với Nhà nước;

Nhà nước giao đất không thu tiền sử dụng đất đối với tổ chức kinh tế; đồng thời doanh nghiệp, tổ chức kinh tế này không phải ghi nhận vốn Nhà nước hoặc nợ phải trả cho ngân sách nhà nước;

Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất cho doanh nghiệp, tổ chức kinh tế nhưng cho miễn tiền sử dụng đất;

Công ty nhà nước, công ty thành viên hạch toán độc lập, công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ sử dụng quỹ phát triển sản xuất, để nộp tiền sử dụng đất, trả tiền nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất;

Đất của tổ chức kinh tế, tổ chức sự nghiệp công lập được Nhà nước cho thuê đất thu tiền thuê đất hằng năm1;

Đất của hộ gia đình, cá nhân thuê đất của Nhà nước hoặc thuê lại trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu chế xuất trả tiền thuê đất hằng năm;

 Đất của các cơ sở tôn giáo, cộng đồng dân cư;

Các loại đất do người Việt Nam định cư ở nước ngoài, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài thuê của Nhà nước (gồm cả thuê đất để xây dựng công trình ngầm) hoặc thuê lại đất trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu kinh tế, trả tiền thuê đất hằng năm;

Đất không đủ điều kiện để thế chấp (chỉ được thế chấp tài sản trên đất) như: quyền sử dụng đất chưa có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; đất đang có tranh chấp; quyền sử dụng đất đang bị kê biên để bảo đảm thi hành án; quá thời hạn sử dụng đất1; chưa thực hiện xong nghĩa vụ tài chính đối với nhà nước; đất của tổ chức được Nhà nước giao đất không thu tiền sử dụng đất; đất thuê trả tiền hằng năm; đất giao, đất thuê mà tiền đất có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước.

3.Quy định một số trường hợp không được thế chấp

Quy định về cộng đồng dân cư được giao rừng tín ngưỡng, rừng phòng hộ và rừng sản xuất không được thế chấp bằng giá trị quyền sử dụng rừng;

Quy định về đơn vị vũ trang được Nhà nước giao rừng đặc dụng là khu bảo vệ cảnh quan, rừng phòng hộ, rừng sản xuất không được thế chấp giá trị quyền sử dụng rừng;

Quy định về tổ chức khoa học và công nghệ, đào tạo, giáo dục nghề nghiệp về lâm nghiệp được Nhà nước giao khu rừng nghiên cứu, thực nghiệm khoa học; vườn thực vật quốc gia; rừng giống quốc gia không được thế chấp bằng giá trị quyền sử dụng rừng.

Cấm việc thế chấp bằng giá trị quyền sử dụng rừng, quyền sở hữu rừng sản xuất là rừng trồng trái quy định của pháp luật

4.Đơn vị sự nghiệp công lập không được sử dụng tài sản công để thế chấp 

Đơn vị sự nghiệp công lập không được sử dụng tài sản công để thế chấp hoặc thực hiện biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự khác trong các trường hợp sau đây:

Đối với tài sản công do Nhà nước giao;

Đới với tài sản công được đầu tư xây dựng, mua sắm từ ngân sách nhà nước;

Về quyền sử dụng đất, trừ trường hợp quyền sử dụng đất được sử dụng vào mục đích kinh doanh, cho thuê, liên doanh, liên kết mà tiền thuê đất đã trả một lần cho cả thời gian thuê không có nguồn gốc từ ngân sách nhà nưổc sau khi được Bộ trưỏng, Thủ trưỏng cơ quan trung ương cho phép đối với đơn vị sự nghiệp công lập thuộc trung ương quản lý, Chủ tịch ủy ban nhân dân cấp tỉnh cho phép đối với đơn vị sự nghiệp công lập thuộc địa phương quản lý.

Về quyền sử dụng đất, trừ trường hợp quyền sử dụng đất được sử dụng vào mục đích kinh doanh, cho thuê, liên doanh, liên kết mà tiền thuê đất đã trả một lần cho cả thời gian thuê không có nguồn gốc từ ngân sách nhà nưổc sau khi được Bộ trưỏng, Thủ trưỏng cơ quan trung ương cho phép đối với đơn vị sự nghiệp công lập thuộc trung ương quản lý, Chủ tịch ủy ban nhân dân cấp tỉnh cho phép đối với đơn vị sự nghiệp công lập thuộc địa phương quản lý.

5.Pháp luật cũng quy định một số tài sản và trường hợp sau đây không được cầm , thế chấp

Đối với tài sản là trang thiết bị do Nhà nưốc giao cho doanh nghiệp công nghiệp để hoàn chỉnh dây chuyền sản xuất, sửa chữa trang bị cho quân đội;

Tài sản là phương tiện thủy nội địa đi thuê (người thuê không được sử dụng phương tiện thuê làm tài sản thế chấp- quy định này thực ra là không cần thiết, vì là điều đương nhiên);

Tài sản mà pháp luật cấm sản xuất, kinh doanh, sử dụng tại Việt Nam như hàng giả, hàng nhập lậu;

Bên canh đó tài sản là trang thiết bị và tài sản do Nhà nước giao cho cơ sở công nghiệp quốc phòng;

Đới với tài sản là cổ phiếu của chính tổ chức tín dụng hoặc công ty con của tổ chức tín dụng (để làm cơ sở cho vay, bảo lãnh và cấp tín dụng khác); tài sản bảo đảm là cổ phiếu của chính tổ chức tín dụng nhận vốn góp (để cho vay góp vốn vào một tổ chức tín dụng khác); tài sản bảo đảm của các thành viên và cha, mẹ, vợ, chồng, con của người quản lý và kiểm soát của tổ chức tín dụng (để tổ chức tín dụng cho vay, bảo lãnh và cấp tín dụng khác);

Đối với tài sản bị cấm thực hiện các biện pháp bảo đảm do thuộc 8 ngành, nghề bị cấm đầu tư kinh doanh theo Luật Đầu tư năm 2020, bao gồm: các chất ma túy; một số loại hóa chất, khoáng vật; mẫu vật các loại thực vật, động vật hoang dã, nguy cấp, quý hiếm, pháo nổ và dịch vụ đòi nợ;

Đới với tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã sau khi có quyết định mở thủ tục phá sản để thực hiện việc chuyển khoản nợ không có bảo đảm thành nợ có bảo đảm hoặc có bảo đảm một phần (nếu thực hiện thì sẽ vô hiệu)

Thẻ tiết kiệm hoặc tiền kinh phí bảo trì nhà chung cư do chủ đầu tư (hoặc Ban quản trị) gửi tại tài khoản tiền gửi tiết kiệm mỏ tại tổ chức tín dụng để quản lý kinh phí bảo trì nhà chung cư (không được mang cầm cố hoặc thực hiện giao dịch bảo đảm khác). Vì kinh phí bảo trì chung cư chỉ được sử dụng để bảo trì các phần sở hữu chung của nhà chung cư, không được sử dụng cho việc quản lý vận hành nhà chung cư và các mục đích khác;

Tài sản là tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán được thực hiện trong thời gian 6 tháng (hoặc 18 tháng được thực hiện với những người liên quan) trước ngày Toà án nhân dân ra quyết định mỗ thủ tục phá sản để chuyển khoản nợ không có bảo đảm thành nợ có bảo đảm hoặc có bảo đảm một phần bằng tài sản; để thực hiện giao dịch ngoài mục đích hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, hợp tác xã; giao dịch khác với mục đích tẩu tán tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã (bị coi là vô hiệu);

Tài sản thuộc sở hữu của bên bán, nhưng bên mua được dùng thử vật mua trong một thời hạn theo thỏa thuận;

Tài sản mua của người khác, mà bên bán thỏa thuận với bên mua về quyền chuộc lại tài sản đã bán sau một thời hạn (trong thời hạn không quá 1 năm đối với động sản và không quá 5 năm đối với bất động sản, bên bán có quyền chuộc lại bất cứ lúc nào) do quy định “trong thời hạn chuộc lại, bên mua không được xác lập giao dịch chuyển quyền sở hữu tài sản cho chủ thể khác”

Không được dùng tài sản hình thành từ khoản vay được Chính phủ bảo lãnh để bảo đảm thực hiện các nghĩa vụ dân sự khác.

Cầm cố vũ khí, vật liệu nổ, tiền chất thuốc nổ, công cụ hỗ trợ hoặc chi tiết, cụm chi tiết để lắp ráp vũ khí, công cụ hỗ trợ; cầm cố phế liệu, phế phẩm vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ; cầm cố các loại giấy phép, giấy xác nhận, giấy chứng nhận, chứng chỉ về vũ khí, vật liệu nổ, tiền chất thuốc nổ, công cụ hỗ trợ ;

Tài sản bị cơ quan thi hành án hình sự yêu cầu cơ quan có thẩm quyền cấm cầm cố, thế chấp1;

Tài sản khác không được giao dịch bảo đảm theo quy đỉnh của pháp luật.

Một số loại giấy tờ chứng minh quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản, xét về mặt vật chất cũng là một loại tài sản, nhưng không phải là loại tài sản giấy tờ có giá theo quy định của Bộ luật Dân sự, nên không phải là tài sản được phép cầm cổ, thế chấp.