1. Khái niệm và phân loại thuốc kháng sinh

Thuốc kháng sinh là một loại thuốc có nguồn gốc từ các chủng vi sinh vật như nấm, Actinomycetes và vi khuẩn. Chúng được sử dụng để ức chế và tiêu diệt các loại vi khuẩn gây bệnh hoặc trong điều trị một số bệnh khác.

Có nhiều loại thuốc kháng sinh, chúng có thể có dạng viên nén hoặc dạng lỏng để truyền hoặc tiêm trực tiếp vào cơ thể người bệnh. Lựa chọn loại thuốc kháng sinh phù hợp phụ thuộc vào từng trường hợp cụ thể và nhu cầu của mỗi người.

Thuốc kháng sinh có thể được phân loại dựa trên phạm vi tác dụng của chúng. Do mỗi loại thuốc kháng sinh có cơ chế tác động đặc hiệu lên từng loại vi khuẩn cụ thể, nên người ta thường chia thành hai nhóm chính:

  • Thuốc kháng sinh phổ hẹp (kháng sinh có chọn lọc): Đây là loại thuốc kháng sinh tác động tốt trên một hoặc một số loại vi khuẩn cụ thể. Thường được sử dụng khi xác định rõ loại vi khuẩn gây bệnh. Ví dụ, thuốc kháng sinh Penicillin chỉ tác động lên nhóm vi khuẩn gram dương mà không có tác dụng đối với vi khuẩn gram âm.
  • Thuốc kháng sinh phổ rộng: Loại này có tác dụng đa dạng trên nhiều loại vi khuẩn, bao gồm cả vi khuẩn gram dương và gram âm. Thuốc kháng sinh phổ rộng thường được sử dụng trong trường hợp không rõ chính xác loại vi khuẩn gây bệnh hoặc nghi ngờ có nhiều nhóm vi khuẩn gây bệnh. Một số ví dụ về thuốc kháng sinh phổ rộng bao gồm cephalosporin, thiamphenicol và cloramphenicol.

 

2. Công dụng và tác dụng phụ của thuốc kháng sinh

2.1. Công dụng của thuốc kháng sinh

Trong cơ thể người, đa số vi khuẩn không gây hại cho sức khỏe. Thậm chí, một số trong số chúng có ích, bởi chúng tham gia vào các quá trình chuyển hóa và có vai trò bảo vệ cơ thể khỏi sự xâm nhập của các loại vi khuẩn gây bệnh khác.

Khi nhiễm trùng xảy ra, thuốc kháng sinh được sử dụng để đối phó. Cách hoạt động của thuốc kháng sinh chống lại nhiễm trùng là bằng cách tiêu diệt vi khuẩn hoặc ngăn chặn sự phát triển và sinh sản của chúng trong cơ thể. Thuốc kháng sinh được nạp vào cơ thể sẽ tấn công cấu trúc bảo vệ của vi khuẩn, ngăn chặn khả năng sinh trưởng và sản xuất protein của chúng.

Các bác sĩ thường kê đơn và chỉ định việc sử dụng thuốc kháng sinh trong trường hợp điều trị các bệnh nhiễm trùng, bao gồm:

  • Nhiễm khuẩn đường hô hấp, như viêm mũi dị ứng, viêm xoang;
  • Viêm phổi do vi khuẩn gây ra;
  • Viêm màng não;
  • Nhiễm trùng đường tiết niệu;
  • Bệnh ho gà, viêm họng liên cầu;
  • Nhiễm trùng bàng quang và thận.

 

2.2. Tác dụng phụ của thuốc kháng sinh

Thuốc kháng sinh được sử dụng để điều trị và ngăn ngừa một loạt các bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn gây ra bằng cách tiêu diệt vi khuẩn hoặc ngăn chúng phát triển và lây lan. Tuy nhiên, sử dụng thuốc kháng sinh mà không có đơn thuốc và không tuân thủ liều lượng có thể dẫn đến một số tác dụng phụ và có thể tạo ra tình trạng kháng thuốc kháng sinh.

Có một loạt các tác dụng phụ có thể xuất hiện khi sử dụng thuốc kháng sinh, bao gồm:

  • Cảm giác buồn nôn, nôn mửa mất kiểm soát, đầy bụng, khó tiêu, và tiêu chảy. Thường thì những tác dụng phụ này thường ở mức độ nhẹ và thường tự giảm đi khi quá trình điều trị kết thúc.
  • Một số tác dụng phụ nghiêm trọng và không mong muốn có thể xảy ra khi sử dụng thuốc kháng sinh, như khó thở, mề đay, sưng lưỡi, sưng vòm họng. Có thể xuất hiện hội chứng Stevens-Johnson khi sử dụng thuốc kháng sinh sulfamethoxazole.

Một số loại thuốc kháng sinh có thể ảnh hưởng đến sự thay đổi trong hệ thống máu của bạn, ví dụ như giảm số lượng bạch cầu hoặc tiểu cầu, dẫn đến tình trạng chảy máu và bầm tím, cũng như làm chậm quá trình đông máu.

Dưới đây là một số lưu ý quan trọng khi sử dụng thuốc kháng sinh:

  • Không tự ý sử dụng thuốc kháng sinh nếu bạn không có sự chỉ dẫn của bác sĩ.
  • Để đảm bảo hiệu quả tối ưu, hãy tuân thủ đúng liều lượng và hướng dẫn của bác sĩ.
  • Tránh sử dụng chung thuốc kháng sinh với người khác, vì mỗi người có tình trạng sức khỏe và cơ địa khác nhau. Việc sử dụng chung thuốc có thể không đem lại hiệu quả tốt nhất cho cả hai, thậm chí có thể gây ra tình trạng xấu hơn.
  • Nếu bạn gặp các triệu chứng bất thường khi sử dụng thuốc kháng sinh, hãy ngừng sử dụng ngay lập tức và tìm đến cơ sở y tế gần nhất để được xử lý.
  • Tuân theo nguyên tắc chung: không tự ý sử dụng thuốc kháng sinh, sử dụng đúng liều lượng và tuân theo hướng dẫn của bác sĩ kê đơn.

 

3. Nguyên tắc của Bộ Y tế về việc bán và sử dụng kháng sinh 

3.1. Quy định về bán thuốc kháng sinh 

Từ năm 2020, việc mua sắm thuốc kháng sinh chỉ có thể thực hiện dựa trên đơn thuốc, và điều này đã được nêu rõ trong Quyết định số 4041/QĐ-BYT thực hiện "Đề án tăng cường kiểm soát và cấp thuốc kê đơn giai đoạn 2017-2020".

Mục tiêu quan trọng của đề án nêu rõ rằng đến năm 2020, mọi cửa hàng thuốc và nhà thuốc sẽ phải kê đơn khi bán thuốc kháng sinh, và tỷ lệ này phải đạt tới 100%.

Hơn nữa, các cơ sở điều trị ngoại trú cũng cần thực hiện việc tuân thủ đúng quy định về việc kê đơn thuốc theo quy định của pháp luật trong quá trình điều trị đến năm 2020 với các mục tiêu cụ thể sau:

  • Tỉ lệ kê đơn phải đạt 100% tại các cơ sở khám, chữa bệnh công lập và bệnh viện tư nhân theo quy định của Bộ Y tế, và 80% đối với các cơ sở khám, chữa bệnh tư nhân khác.
  • Các đơn thuốc phải tuân theo hướng dẫn của Bộ Y tế về quản lý và sử dụng thuốc kháng sinh trong điều trị bệnh lý nhiễm trùng, và tỷ lệ tuân thủ này phải đạt tới 90% đối với các cơ sở khám, chữa bệnh công lập và bệnh viện tư nhân, và 70% đối với các cơ sở khám, chữa bệnh tư nhân khác.

 

3.2. Hướng dẫn sử dụng kháng sinh Bộ Y tế tại bệnh viện 

Vào ngày 31/12/2020, Bộ trưởng Bộ Y tế đã chính thức ban hành Quyết định số 5631/QĐ-BYT về "Hướng dẫn thực hiện quản lý việc sử dụng kháng sinh trong bệnh viện."

Mục tiêu của việc ban hành Quyết định này là nhiều:

  1. Nâng cao hiệu quả điều trị cho các trường hợp bị nhiễm trùng.
  2. Đảm bảo an toàn cho bệnh nhân và giảm thiểu những tình huống không lợi đối với họ.
  3. Giảm thiểu việc phát triển kháng sinh từ vi khuẩn gây bệnh.
  4. Tiết kiệm chi phí trong điều trị bệnh mà không làm ảnh hưởng đến chất lượng của nó.
  5. Thúc đẩy việc sử dụng kháng sinh một cách hợp lý và an toàn thông qua các chương trình thích hợp.

Theo hướng dẫn này, Bộ Y tế yêu cầu các bệnh viện thực hiện các điều sau:

  1. Thành lập một Ban quản lý việc sử dụng kháng sinh để xác định rõ vai trò, nhiệm vụ và chức năng của từng thành viên trong Ban.
  2. Xây dựng các kế hoạch hoạt động định kỳ và thực hiện các hoạt động liên quan đến việc sử dụng kháng sinh trong bệnh viện theo kế hoạch đã được thiết lập.
  3. Thực hiện theo dõi và kiểm tra các hoạt động cần can thiệp.
  4. Tổng hợp, đánh giá và báo cáo kết quả của việc sử dụng kháng sinh cũng như mức độ kháng của vi khuẩn gây bệnh tại từng đơn vị.

Bên cạnh đó, Bộ Y tế cũng đề xuất một số nội dung cụ thể cho việc xây dựng hướng dẫn sử dụng kháng sinh, bao gồm:

  • Sự nặng và vị trí của nhiễm khuẩn của bệnh nhân.
  • Tính đặc thù và mức độ đề kháng của vi khuẩn gây bệnh.
  • Phân loại người bệnh theo nhiễm khuẩn, bao gồm người bệnh cao tuổi, phụ nữ mang thai hoặc cho con bú, trẻ em, và người bệnh có suy giảm chức năng gan, thận hoặc dị ứng với kháng sinh.
  • Cân nhắc khả năng thay thế khi không có sẵn thuốc kháng sinh và sự phù hợp của kháng sinh với người bệnh.
  • Điều tra vi khuẩn gây bệnh và lập kế hoạch sử dụng kháng sinh phù hợp với tình trạng của bệnh nhân.
  • Điều chỉnh liều lượng kháng sinh dựa trên kết quả sau khi đã sử dụng kháng sinh trong điều trị bệnh.
  • Xem xét việc kết hợp sử dụng các loại kháng sinh để mở rộng phạm vi tác động đối với các nhóm vi khuẩn gây bệnh, giảm thiểu sự xuất hiện của các biến đổi không mong muốn trong quá trình điều trị bằng kháng sinh.

Trong cảnh bài viết này, bạn đã có cái nhìn tổng quan về kháng sinh và cách quản lý việc sử dụng chúng tại các bệnh viện. Điều quan trọng là để sử dụng kháng sinh một cách hiệu quả, người bệnh cần phải tới cơ sở y tế để được tư vấn và được bác sĩ kê đơn kháng sinh phù hợp với tình trạng của họ.

Công ty Luật Minh Khuê luôn tận tâm và sẵn sàng hỗ trợ quý khách hàng trong mọi vấn đề liên quan đến pháp lý. Chúng tôi hi vọng có thể cung cấp thông tin tư vấn hữu ích và giải quyết mọi thắc mắc của quý khách hàng về các vấn đề pháp lý. Nếu quý khách hàng đang đối diện với bất kỳ vấn đề pháp lý nào hoặc có bất kỳ câu hỏi nào cần được giải đáp, xin hãy liên hệ với chúng tôi thông qua Tổng đài tư vấn pháp luật trực tuyến qua số hotline 1900.6162. Ngoài ra, quý khách hàng cũng có thể gửi yêu cầu chi tiết qua địa chỉ email: lienhe@luatminhkhue.vn. Chúng tôi cam kết sẽ phản hồi và hỗ trợ quý khách hàng một cách nhanh chóng và chuyên nghiệp. Chân thành cảm ơn sự hợp tác và sự tin tưởng của quý khách hàng!