Quy trình và chẩn đoán tiền đái tháo đường thực hiện thế nào?

1. Tiền đái tháo đường được hiểu như thế nào?

Theo quy định tại Quyết định 3087/QĐ-BYT năm 2020 thì tiền đái tháo đường (ĐTĐ) là một trạng thái bệnh lý phức tạp, nồng độ glucose trong máu vượt quá mức bình thường, nhưng vẫn chưa đạt đến ngưỡng cần thiết để đưa ra chẩn đoán chính thức về ĐTĐ. Điều này có thể bao gồm những người trải qua rối loạn glucose máu khi đang đói, hoặc gặp phải sự cản trở trong quá trình dung nạp glucose (RLDNG), cũng như những trường hợp xuất hiện tăng cao của chỉ số HbA1c, đây đều là những biểu hiện và yếu tố đa dạng của sự không ổn định trong cơ địa liên quan đến ĐTĐ.

Giai đoạn tiền Đái tháo đường (ĐTĐ) đại diện cho một giai đoạn quan trọng trong quá trình chuyển động từ trạng thái sức khỏe bình thường đến ĐTĐ loại 2. Điều đặc biệt là, khoảng 5-10% những người đang trải qua giai đoạn tiền ĐTĐ sẽ trải qua sự chuyển đổi này mỗi năm, tạo ra một hành trình sức khỏe đầy thách thức và đôi khi khó lường. Đặc biệt đáng lưu ý là, tỷ lệ này nói lên rằng tổng cộng 70% người có lịch sử ở giai đoạn tiền ĐTĐ sẽ chứng kiến sự phát triển thành ĐTĐ thực sự, đặt ra những vấn đề quan trọng về sự theo dõi chặt chẽ và quản lý sức khỏe hiệu quả ngay từ giai đoạn này. Điều này làm nổi bật tầm quan trọng của việc đề cao ý thức về lối sống và theo dõi định kỳ sức khỏe để ngăn chặn sự tiến triển của ĐTĐ từ giai đoạn tiền ĐTĐ.

Bên cạnh đó, cần nhấn mạnh thêm rằng giai đoạn tiền Đái tháo đường (ĐTĐ) không chỉ là một trạng thái trung gian đơn thuần, mà còn là mạng lưới các yếu tố nguy cơ liên quan đặc biệt đến bệnh ĐTĐ. Những yếu tố như thừa cân, béo phì, rối loạn lipid máu, tăng huyết áp và thiếu hoạt động thể lực đều góp phần làm tăng nguy cơ chuyển đổi từ tiền ĐTĐ sang ĐTĐ thực sự. Với những thông điệp này, là cực kỳ quan trọng để nhấn mạnh sự cần thiết của việc chú ý đến lối sống lành mạnh, bao gồm chế độ ăn uống cân đối và đặc biệt là việc duy trì hoạt động thể chất đều đặn. Bằng cách này, không chỉ có thể ngăn chặn tiến triển của ĐTĐ mà còn thúc đẩy sức khỏe toàn diện và giảm nguy cơ mắc các vấn đề sức khỏe liên quan.

2. Chẩn đoán tiền đái tháo đường ra sao

Cũng tại Quyết định 3087/QĐ-BYT năm 2020 thì để đưa ra chẩn đoán về giai đoạn tiền Đái tháo đường (ĐTĐ), các rối loạn sau có thể được xác nhận:

- Chẩn đoán rối loạn Glucose máu lúc đói (IFG): Trong việc xác định giai đoạn tiền Đái tháo đường (ĐTĐ), một phần quan trọng của quá trình chẩn đoán đó là rối loạn glucose máu lúc đói (IFG). Điều này được xác định khi nồng độ glucose huyết tương lúc đói nằm trong khoảng 100 - 125 mg/dL (5,6 - 6,9 mmol/L). Thông tin này thu được sau ít nhất 8 giờ kể từ bữa ăn cuối cùng, tạo nên một cửa sổ quan trọng để đánh giá sự không ổn định trong kiểm soát đường huyết.

- Chẩn đoán rối loạn dung nạp Glucose (IGT): Một yếu tố quan trọng khác để xác định tiền ĐTĐ là rối loạn dung nạp glucose (IGT). Điều này được phát hiện khi glucose huyết tương sau 2 giờ trong quá trình kiểm tra dung nạp glucose (NPDNG) với 75 g glucose uống nằm trong khoảng 140 - 199 mg/dL (7,8 – 11,0 mmol/L). Quá trình kiểm tra này không chỉ tạo ra một cơ hội để đánh giá khả năng của cơ thể trong việc xử lý glucose mà còn cung cấp thông tin chi tiết về sự không ổn định trong hệ thống này.

- Chẩn đoán HbA1c: Đối với một góc nhìn chiều sâu và bền vững hơn về kiểm soát đường huyết, giá trị HbA1c là một chỉ số quan trọng. Được đánh giá trong khoảng 5,7 – 6,4%, xét nghiệm HbA1c cung cấp thông tin về mức độ glucose kiểm soát trong thời gian dài, đặc biệt là trong 2-3 tháng gần đây. Sự tăng giảm của HbA1c không chỉ là biểu hiện của sự biến động ngắn hạn mà còn là dấu hiệu của khả năng kiểm soát glucose từ lâu trong tương lai.

Những chỉ số này không chỉ giúp xác định tiền ĐTĐ mà còn đặt ra nhu cầu cần giám sát và can thiệp sớm để duy trì sức khỏe tốt và ngăn chặn sự tiến triển sang ĐTĐ thực sự. Để xác định giai đoạn tiền Đái tháo đường (ĐTĐ), tiêu chí chẩn đoán không chỉ là một bộ ba con số, mà là bức tranh chi tiết về sức khỏe đường huyết. Điều này bao gồm:

- Glucose huyết tương khi đói: Nồng độ glucose huyết tương lúc đói dao động từ 5,6 – 6,9 mmol/L (100 – 125 mg/dL). Sự đo lường này là một cửa sổ mở ra về khả năng kiểm soát glucose trong điều kiện đói, mang đến thông tin cơ bản về sự ổn định của hệ thống đường huyết khi cơ thể không nhận được dưỡng chất từ thức ăn.

- Glucose huyết tương sau 2 giờ khi làm NPDNG 75g: Nồng độ glucose huyết tương sau 2 giờ trong quá trình kiểm tra dung nạp glucose (NPDNG) với 75 g glucose uống nằm trong khoảng 7,8 – 11,0 mmol/L (140 – 199 mg/dL). Đây là một cách để đánh giá khả năng cơ thể xử lý glucose sau khi tiêu thụ một lượng đường lớn, tạo ra một hình ảnh toàn diện về sự không ổn định trong quá trình này.

- HbA1c (Định Lượng Theo Phương Pháp Chuẩn): Giá trị HbA1c nằm trong khoảng 5,7 – 6,4%. Xét nghiệm này không chỉ là một con số, mà là một cách để nhìn vào khả năng kiểm soát glucose trong khoảng thời gian dài, đặc biệt trong 2-3 tháng gần đây. Nó là một cái nhìn châm biếm nhưng chi tiết vào sự ổn định của sự kiểm soát glucose từ lâu và có thể giúp dự đoán xu hướng phát triển của ĐTĐ.

Tuy HbA1c là một công cụ quan trọng để đánh giá kiểm soát glucose, nhưng cần lưu ý rằng nó không thích hợp cho mục đích chẩn đoán và theo dõi trong các tình huống sau:

- Bệnh tế bào hình liềm: Trong trường hợp tế bào hình liềm, giá trị HbA1c có thể không phản ánh chính xác mức kiểm soát glucose do sự biến động trong chu kỳ sống của các tế bào.

- Thai kỳ: Trong giai đoạn 3 tháng giữa và 3 tháng cuối thai kỳ, cũng như giai đoạn hậu sản. Sự biến động hormone và tình trạng thai nghén có thể ảnh hưởng đáng kể đến giá trị HbA1c.

- Thiếu Glucose-6-Phosphate Dehydrogenase: Các tình trạng thiếu enzyme này có thể gây biến động trong chuyển đổi HbA1c, làm mất tính chính xác của kết quả.

- Nhiễm HIV: Nhiễm HIV và các điều trị liên quan có thể ảnh hưởng đến sản xuất và tuần hoàn của erythrocyte, gây nên sai lệch trong giá trị HbA1c.

- Lọc máu: Quá trình lọc máu có thể tác động đến sự tuần hoàn erythrocyte và do đó, ảnh hưởng đến giá trị HbA1c.

- Mất máu hoặc truyền máu mới: Sự mất máu đột ngột hoặc quá trình truyền máu có thể làm biến động giá trị HbA1c.

- Đang điều trị với Erythropoietin: Erythropoietin, khi được sử dụng trong điều trị, có thể tác động đến sản xuất erythrocyte và do đó, giá trị HbA1c.

3. Quy trình tiền đái tháo đường thực hiện thế nào?

Quyết định 3087/QĐ-BYT năm 2020 quy định về người trưởng thành, bất kỳ độ tuổi nào, mang trên mình gánh nặng thừa cân hoặc béo phì (BMI ≥ 23 kg/m2) và có ít nhất một trong những yếu tố nguy cơ sau đây, đang đối diện với một thách thức sức khỏe đặc biệt:

- Người thân gia đình bị đái tháo đường (ĐTĐ): Sự kế thừa có thể làm tăng nguy cơ phát triển ĐTĐ, đặt ra cảnh báo đặc biệt đối với những người có người thân đời thứ nhất (bố, mẹ, anh chị em, con).

- Tiền sử bệnh tim mạch do xơ vữa động mạch: Sự liên quan giữa thừa cân và bệnh tim mạch, đặc biệt là xơ vữa động mạch, đưa ra một đèn đỏ về cần thiết phải chú ý đến sự quản lý cân nặng.

- Tăng huyết áp: HA ≥ 140/90 mmHg hoặc đang điều trị THA. Việc kiểm soát áp huyết trọng yếu tố này là chìa khóa quan trọng trong việc giảm nguy cơ ĐTĐ và các vấn đề sức khỏe khác.

- Chỉ số Cholesterol HDL < 35 mg/dL và/hoặc Triglyceride > 250 mg/dL: Cholesterol HDL thấp và triglyceride cao đều là mối liên kết với tình trạng đường huyết không ổn định và đặt ra mối nguy cơ cao hơn.

- Hội chứng buồng trứng đa nang ở phụ nữ: Các vấn đề nội tiết tố ở phụ nữ có thể góp phần vào tình trạng insulin không hiệu quả và tăng nguy cơ ĐTĐ.

- Hoạt động thể lực ít: Sự thiếu hụt hoạt động thể lực là một yếu tố quyết định tăng nguy cơ ĐTĐ và cần được chú ý để thúc đẩy lối sống lành mạnh.

- Các tình trạng lâm sàng khác liên quan đến kháng Insulin: Béo phì nặng và dấu gai đen (acanthosis nigricans) là các dấu hiệu nổi bật của sự không ổn định trong hệ thống insulin, yếu tố quan trọng liên quan đến ĐTĐ và yêu cầu sự quan tâm và theo dõi đặc biệt.

Vì nội dung bài viết khá dài, khách hàng vui lòng xem đầy đủ tại: Quy trình và chẩn đoán tiền đái tháo đường thực hiện thế nào? Ngoài ra, có thể tham khảo: Quy định về tiêu chí chẩn đoán đái tháo đường.

Còn khúc măc, liên hệ 1900.6162 hoặc gửi email tới: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ. Xin cảm ơn.