Quy trình xử phạt vi phạm giao thông đường bộ năm 2026

1. Thẩm quyền xử phạt vi phạm giao thông theo quy định mới

Cơ chế phân cấp thẩm quyền xử phạt tiếp tục được duy trì và cụ thể hóa thông qua Nghị định 189/2025/NĐ-CP. Phạm vi thẩm quyền của Cảnh sát giao thông được quy định như sau: Lực lượng CSGT là nòng cốt trong việc xử lý vi phạm. Chiến sĩ Công an nhân dân đang thi hành công vụ có thẩm quyền áp dụng các hình thức xử phạt cơ bản. Cụ thể:

Theo Nghị định 189/2025/NĐ-CP, chiến sĩ được quyền: phạt cảnh cáo; phạt tiền với mức tối đa là 10% mức tiền phạt tối đa đối với lĩnh vực tương ứng quy định tại Luật Xử lý vi phạm hành chính; và Tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm có giá trị không vượt quá 02 lần mức tiền phạt được phép xử lý của mình.

Các cấp quản lý cao hơn của CSGT (Đội trưởng, Trưởng phòng nghiệp vụ Công an nhân dân, v.v.) có thẩm quyền xử phạt tiền và áp dụng các biện pháp bổ sung ở mức cao hơn. Thanh tra giao thông tiếp tục thực hiện xử phạt các vi phạm thuộc phạm vi chuyên môn như vận tải, tải trọng, và kích thước giới hạn phương tiện. Chủ tịch UBND các cấp (xã, huyện, tỉnh) cũng có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông, đặc biệt đối với các vụ việc liên quan đến trật tự công cộng hoặc khi hồ sơ vi phạm được chuyển giao từ cảnh sát giao thông/thanh tra giao thông.

2. Quy trình xử phạt vi phạm giao thông trực tiếp (phạt tại chỗ)

Quy trình xử phạt trực tiếp được thực hiện theo các bước chuẩn hóa, đảm bảo tính pháp lý và minh bạch:

• Bước 1: Dừng phương tiện, kiểm tra hành chính và xác định lỗi vi phạm. lực lượng CSGT yêu cầu người điều khiển dừng xe, tiến hành kiểm tra giấy tờ hành chính bắt buộc, bao gồm GPLX (bản chính hoặc tích hợp VNeID cấp 2), đăng ký xe, giấy chứng nhận kiểm định và hảo hiểm trách nhiệm dân sự. Cán bộ sau đó xác định lỗi vi phạm căn cứ theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP.  
• Bước 2: Lập biên bản vi phạm hành chính tại hiện trường. Biên bản được lập chi tiết, ghi rõ hành vi vi phạm, thời gian, địa điểm, căn cứ pháp lý (Điều, Khoản NĐ 168), và mức phạt áp dụng.
• Bước 3: Ra quyết định xử phạt và thu tiền phạt tại chỗ (nếu có). Đối với các lỗi vi phạm nhẹ, có mức phạt tiền cụ thể và người vi phạm tự nguyện nộp phạt, cán bộ có thể thu tiền phạt và giao biên lai tại chỗ theo quy định.
• Bước 4: Cập nhật dữ liệu vi phạm vào hệ thống. Dữ liệu về vi phạm và quyết định xử phạt phải được cập nhật kịp thời vào cơ sở dữ liệu quốc gia về xử phạt vi phạm hành chính, liên thông với hệ thống quản lý điểm GPLX.  

3. Quy trình "phạt nguội" phương tiện vi phạm giao thông (theo Thông tư 73/2024/TT-BCA)

Thông tư 73/2024/TT-BCA có hiệu lực từ 01/01/2025, đã chuẩn hóa quy trình "phạt nguội" nhằm tăng cường hiệu quả quản lý bằng công nghệ và đảm bảo tính minh bạch. Quy trình phạt nguội được tiến hành qua các bước sau:

• Bước 1: Hệ thống kỹ thuật ghi nhận và xác lập hồ sơ vi phạm. Thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ (camera, thiết bị đo tốc độ, v.v.) ghi nhận bằng chứng vi phạm. Bằng chứng này được kiểm tra, xác định tính hợp lệ và được lưu trữ trong hệ thống.
• Bước 2: Xác minh thông tin chủ phương tiện và thông tin vi phạm. Trong thời hạn 10 ngày kể từ khi phát hiện vi phạm, cơ quan Công an có thẩm quyền phải xác minh thông tin chủ phương tiện và các cá nhân/tổ chức liên quan thông qua cơ sở đăng ký xe, Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.  
• Bước 3: Gửi thông báo vi phạm đến địa chỉ chủ phương tiện hoặc người vi phạm. Thông báo được gửi bằng văn bản hoặc thông qua phương thức điện tử (VNeTraffic, VNeID). Nếu người vi phạm không cư trú tại địa bàn, hồ sơ sẽ được chuyển giao cho Công an xã, phường, thị trấn nơi người vi phạm cư trú để yêu cầu giải quyết. Thông tin vi phạm đồng thời được công bố trên Trang thông tin điện tử của Cục Cảnh sát giao thông để chủ phương tiện tra cứu.  
• Bước 4: Người vi phạm đến cơ quan chức năng để giải quyết. Người vi phạm phải đến giải quyết vụ việc tại trụ sở cơ quan Công an nơi phát hiện vi phạm hoặc tại trụ sở Công an địa phương gần nhất trong thời hạn 20 ngày kể từ ngày nhận thông báo. Việc nộp phạt có thể được thực hiện trực tuyến thông qua cổng thông tin điện tử.  
• Bước 5: Cập nhật trạng thái đã xử lý và cảnh báo phương tiện. Sau khi hoàn tất xử lý (bao gồm nộp phạt và trừ điểm GPLX nếu có), cơ quan Công an có trách nhiệm cập nhật trạng thái giải quyết. Nếu quá thời hạn 20 ngày mà người vi phạm không đến giải quyết, cơ quan Công an sẽ áp dụng biện pháp cảnh báo phương tiện giao thông vi phạm bằng cách gửi thông báo đến cơ quan đăng kiểm (đối với xe phải kiểm định) hoặc Công an xã, phường, thị trấn (đối với mô tô, xe máy).  

Quy định về việc cảnh báo phương tiện vi phạm chưa được xử lý lên cơ quan đăng kiểm thiết lập một cơ chế ràng buộc trách nhiệm mạnh mẽ. Cơ chế này tạo ra một vòng lặp quản lý chặt chẽ giữa xử phạt, cơ sở dữ liệu quốc gia, và thủ tục hành chính liên quan đến phương tiện (như đăng kiểm an toàn kỹ thuật), khiến việc né tránh nghĩa vụ xử phạt "phạt nguội" gần như không thể thực hiện được, qua đó tăng cường đáng kể hiệu quả thực thi pháp luật trên diện rộng. 

4. Mức phạt đối với người điều khiển xe ô tô 

Nghị định 168/2024/NĐ-CP đã tăng cường mức xử phạt tiền đối với nhiều hành vi, đặc biệt là các hành vi gây nguy hiểm cao hoặc thể hiện sự cố ý vi phạm nghiêm trọng.

Đối với hành vi vi phạm tốc độ: vượt quá tốc độ cho phép từ 10 km/h đến 20 km/h phạt tiền từ 800.000 đồng đến 1.000.000 đồng nhưng không bị trừ điểm GPLX; vượt quá tốc độ trên 35 km/h phạt tiền từ 12.000.000 đồng đến 14.000.000 đồng và áp dụng hình thức xử phạt bổ sung là trừ 6 điểm GPLX; chạy quá tốc độ gây tai nạn giao thông: Mức phạt tăng lên 20.000.000 đồng đến 22.000.000 đồng và trừ 10 điểm GPLX.

Đối với hành vi vi phạm nồng độ cồn thì mức phạt cho ô tô được giữ ở mức răn đe rất cao, đặc biệt ở Mức 2 và Mức 3: Vượt quá 0,25 mg đến 0,4 mg/L khí thở phạt tiền từ 18.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng, trừ 10 điểm GPLX; vượt quá 0,4 mg/L khí thở phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng, người vi phạm bị tước quyền sử dụng GPLX từ 22 đến 24 tháng.

Lỗi vượt đèn đỏ hoặc đèn vàng: Mức phạt đối với người điều khiển ô tô tăng mạnh so với Nghị định 100, lên tới 18.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng (tăng gần 4 lần).

Đối với các hành vi nguy hiểm khác như điều khiển xe đi ngược chiều/lùi xe trên đường cao tốc phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng; lạng lách, đánh võng, chạy quá tốc độ đuổi nhau gây tai nạn giao thông: Phạt kịch khung từ 50.000.000 đồng đến 70.000.000 đồng; không chấp hành yêu cầu kiểm tra nồng độ cồn hoặc chất ma túy của người thi hành công vụ phạt tiền 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng.  

5. Mức phạt đối với người điều khiển xe mô tô, xe máy 

Nghị định 168/2024/NĐ-CP đã quy định nhiều mức phạt tăng nặng và bổ sung hình thức trừ điểm giấy phép lái xe (GPLX) đối với người điều khiển xe mô tô, xe máy.

Người có hành vi vi phạm tốc độ, chạy quá tốc độ trên 20 km/h có mức phạt tăng gấp đôi so với trước đây.

Đối với vi phạm nồng độ cồn (NĐC), các mức phạt được phân chia rõ ràng và tăng mạnh: Mức 1 (chưa vượt quá 0,25 mg/L khí thở) phạt từ 2.000.000 đến 3.000.000 đồng và bị trừ 4 điểm GPLX; Mức 2 (từ 0,25 mg đến 0,4 mg/L khí thở) phạt từ 6.000.000 đến 8.000.000 đồng và bị trừ 10 điểm GPLX; còn Mức 3 (vượt quá 0,4 mg/L khí thở) phạt từ 8.000.000 đến 10.000.000 đồng và bị tước quyền sử dụng GPLX từ 22 đến 24 tháng.

Ngoài ra, lỗi vượt đèn đỏ/đèn vàng (vi phạm về tín hiệu giao thông) cũng tăng mức phạt lên từ 600.000 đến 1.000.000 đồng.

Cuối cùng, hành vi điều khiển xe mà không có GPLX sẽ bị phạt từ 800.000 đến 1.200.000 đồng, kèm theo hình phạt tạm giữ phương tiện 7 ngày.

6. Các lỗi vi phạm giao thông nghiêm trọng bị tước quyền sử dụng GPLX

Tước quyền sử dụng Giấy phép lái xe (GPLX) là một hình phạt bổ sung nghiêm khắc, được áp dụng nhằm loại bỏ những người điều khiển phương tiện nguy hiểm ra khỏi hệ thống giao thông trong một khoảng thời gian dài, góp phần đảm bảo an toàn chung. Hình phạt này được áp dụng cho nhiều lỗi vi phạm giao thông nghiêm trọng.

Nổi bật nhất là các trường hợp Vi phạm nồng độ cồn ở mức cao nhất (Mức 3), khi vượt quá 0,4 mg/L khí thở hoặc 80 mg/100 ml máu, người vi phạm sẽ bị tước GPLX kịch khung từ 22 đến 24 tháng đối với tất cả các loại phương tiện. Bên cạnh đó, các hành vi gây mất trật tự và nguy hiểm cao như lạng lách, đánh võng trên đường bộ hoặc đua xe trái phép cũng chịu hình phạt này. Đặc biệt, việc không chấp hành hiệu lệnh của CSGT, nhất là cố tình không tuân thủ yêu cầu kiểm tra về nồng độ cồn hoặc ma túy, sẽ bị xử lý nghiêm.

Cuối cùng, những lỗi gây tai nạn giao thông nghiêm trọng khi vi phạm các quy tắc giao thông cơ bản (như chạy quá tốc độ, đi ngược chiều, hoặc không giữ khoảng cách an toàn) cũng sẽ bị tước GPLX. Dưới đây là bảng chi tiết mức phạt và trừ điểm nồng độ cồn (Ô tô và Xe máy) theo NĐ 168/2024/NĐ-CP (Áp dụng từ 2025):

7. Cơ chế hoạt động của hệ thống trừ điểm GPLX

Hệ thống trừ điểm GPLX là một cơ chế quản lý hành vi lái xe tiên tiến, lần đầu tiên được áp dụng tại Việt Nam thông qua Nghị định 168/2024/NĐ-CP với các quy định như sau:

Về nguyên tắc trừ điểm: Mỗi GPLX được gán 12 điểm trong một năm dương lịch. Khi người lái xe thực hiện các hành vi vi phạm trật tự ATGT đường bộ, điểm sẽ bị trừ tùy thuộc vào tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi. Dữ liệu trừ điểm được cập nhật trên hệ thống điện tử liên thông giữa các cơ quan chức năng.  

Về phân loại mức trừ điểm: Hành vi vi phạm được phân loại với các mức trừ điểm khác nhau, bao gồm 1, 2, 5, 6, và 10 điểm. Ví dụ, hành vi không chấp hành tín hiệu giao thông (như vượt đèn đỏ) sẽ bị phạt tiền và đồng thời bị trừ điểm GPLX. Mức trừ điểm cao nhất là 10 điểm, áp dụng cho các hành vi cực kỳ nguy hiểm như vi phạm nồng độ cồn Mức 2 hoặc gây tai nạn giao thông nghiêm trọng do vi phạm quy tắc.  

Cơ chế trừ điểm hoạt động như một công cụ cảnh báo và tái lập trách nhiệm, tập trung vào việc quản lý hành vi lặp lại của người lái xe. Thay vì loại bỏ hoàn toàn người vi phạm (như tước GPLX), hệ thống này buộc họ phải điều chỉnh hành vi của mình. Việc thu hồi GPLX chỉ xảy ra khi người lái xe mất hết 12 điểm trong vòng 12 tháng, chứng tỏ sự thiếu ý thức cố hữu và không thể chấp nhận được trong việc tuân thủ pháp luật giao thông. Dưới đây là bảng phân loại hành vi và mức trừ điểm GPLX tiêu biểu theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP:

8. Mối quan hệ giữa hệ thống điểm và tước quyền sử dụng GPLX

Nhiều ý kiến băn khoăn về việc liệu hệ thống trừ điểm có thay thế hoàn toàn hình thức tước GPLX hay không. Phân tích cho thấy Hệ thống trừ điểm là một biện pháp bổ sung, không thay thế hoàn toàn hình thức tước quyền sử dụng GPLX.  

Hình thức tước quyền sử dụng GPLX vẫn được áp dụng độc lập đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng nhất, nhằm loại bỏ ngay lập tức người lái xe có nguy cơ cao gây TNGT ra khỏi hệ thống giao thông. Ví dụ điển hình là vi phạm NĐC mức 3 (22-24 tháng tước quyền) hoặc tham gia đua xe trái phép. Đối với những hành vi này, Nghị định 168 thường không áp dụng hình thức trừ điểm, bởi vì hình phạt tước quyền sử dụng đã mang tính răn đe tuyệt đối. Khi GPLX bị trừ hết 12 điểm trong 12 tháng, người điều khiển xe sẽ bị thu hồi GPLX. Người bị thu hồi buộc phải học và thi sát hạch lại sau thời gian cấm nhất định. Cơ chế này đảm bảo rằng chỉ những người có ý thức tuân thủ pháp luật và thể hiện sự hối cải mới được phép tiếp tục tham gia giao thông.

9. Chính sách thưởng cho người tố cáo vi phạm giao thông (Nghị định 176/2024/NĐ-CP)

Nghị định 176/2024/NĐ-CP là cơ sở pháp lý cho việc hỗ trợ tài chính nhằm khuyến khích cá nhân và tổ chức tham gia cung cấp thông tin, phản ánh hành vi vi phạm hành chính về trật tự ATGT. Đây là một động thái quan trọng nhằm huy động xã hội tham gia vào công tác giám sát ATGT. Dưới đây là các quy định của Nghị định 176/2024/NĐ-CP:

Về mức thưởng và nguồn chi trả: Mức chi hỗ trợ cá nhân, tổ chức cung cấp thông tin phản ánh hành vi vi phạm hành chính của 01 vụ, việc không quá 10% số tiền xử phạt vi phạm hành chính, và tối đa là 5.000.000 đồng/01 vụ, việc. Khoản hỗ trợ này được trích từ nguồn ngân sách chi cho công tác đảm bảo trật tự ATGT.  

Về thách thức thực thi: Mặc dù chính sách đã được ban hành, tại thời điểm đầu năm 2025, việc chi trả tiền thưởng đang chờ hướng dẫn cụ thể từ Bộ Công an để thiết lập quy trình xác minh bằng chứng, bảo vệ người tố cáo và chi trả một cách minh bạch, tránh các rủi ro về lợi dụng hoặc mâu thuẫn cá nhân.  

Việc chi thưởng cho người tố cáo là một cơ chế hiệu quả để tăng cường giám sát. Tuy nhiên, để đảm bảo tính công bằng và tránh dẫn đến các mâu thuẫn xã hội tiềm ẩn, cần có quy định chặt chẽ về việc kiểm soát chất lượng bằng chứng, đảm bảo tính khách quan và tính ẩn danh (nếu cần). Thành công của chính sách này phụ thuộc vào khả năng kiểm soát để ngăn chặn việc lợi dụng trục lợi hoặc giải quyết mâu thuẫn cá nhân, qua đó giảm thiểu rủi ro bất ổn xã hội.

10. Trách nhiệm giải quyết vi phạm "phạt nguội" đối với phương tiện không chính chủ

Nghị định 168/2024/NĐ-CP đã làm rõ các quy định và trách nhiệm liên quan đến phương tiện "không chính chủ" (chưa làm thủ tục đăng ký sang tên xe). Theo đó, lỗi "xe không chính chủ" (không sang tên) chỉ áp dụng xử phạt đối với chủ phương tiện đứng tên trên giấy tờ trong ba trường hợp cụ thể: khi điều tra tai nạn giao thông, thông qua công tác đăng ký xe, hoặc khi xử lý vi phạm hành chính tại trụ sở (ví dụ: giải quyết phạt nguội). Mức phạt cho lỗi không sang tên xe máy là từ 800.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với cá nhân, và từ 1.600.000 đồng đến 2.000.000 đồng đối với tổ chức.

Đặc biệt, Nghị định này thắt chặt trách nhiệm của chủ phương tiện trong trường hợp "phạt nguội". Khi có thông báo vi phạm, cơ quan chức năng sẽ gửi đến chủ phương tiện đang đứng tên trên giấy đăng ký. Chủ phương tiện có trách nhiệm cung cấp thông tin về người đã điều khiển xe vi phạm tại thời điểm xảy ra lỗi. Nếu chủ phương tiện cố tình không cung cấp thông tin hoặc cung cấp thông tin không trung thực, họ sẽ bị phạt tiền theo quy định của Nghị định 168, với mức phạt cho cá nhân là từ 2.000.000 đến 3.000.000 đồng nếu không cung cấp thông tin.

Đối với trường hợp đã bán xe nhưng chưa sang tên, chủ phương tiện đứng tên trên giấy tờ vẫn là người nhận thông báo vi phạm, và họ cần cung cấp bằng chứng (như hợp đồng mua bán) hoặc thông tin người mua xe mới để chuyển giao trách nhiệm xử phạt (trừ lỗi không sang tên). Quy định này nhằm nâng cao trách nhiệm của chủ sở hữu phương tiện đối với các hành vi vi phạm giao thông.

11. Đánh giá tác động chính sách và thách thức thực thi 

Việc ban hành Nghị định 168/2024/NĐ-CP được coi là một nỗ lực nhằm cải thiện tình hình an toàn giao thông thông qua biện pháp răn đe tài chính và quản lý hành vi. Mức phạt đối với nhiều lỗi vi phạm nguy hiểm đã tăng mạnh so với Nghị định 100/2019/NĐ-CP. Chẳng hạn vượt đèn đỏ đối với ô tô tăng gần 4 lần; đi ngược chiều đối với xe máy tăng hơn 3 lần. Hiệu ứng tích cực đã được ghi nhận ngay từ những ngày đầu áp dụng NĐ 168/2024/NĐ-CP khi ý thức chấp hành luật giao thông của người dân, đặc biệt tại các tuyến đường trọng điểm, đã có chuyển biến tích cực, tuân thủ nghiêm tín hiệu giao thông. Điều này khẳng định mức xử phạt mới là cần thiết để xóa bỏ vấn nạn cố tình vi phạm luật. Dưới đây là bảng so sánh mức phạt tiền tối đa cho hành vi vi phạm nghiêm trọng (NĐ 100/2019/NĐ-CP và NĐ 168/2024/NĐ-CP):

Mặc dù Nghị định 168/2024/NĐ-CP được ban hành với mục tiêu tăng cường trật tự an toàn giao thông, việc áp dụng các quy định mới vẫn tiềm ẩn một số rủi ro và thách thức cần được quản lý.

Đầu tiên là áp lực tài chính: các mức phạt tăng rất cao, đặc biệt là đối với vi phạm nồng độ cồn và tốc độ, có thể tạo ra gánh nặng đáng kể cho người dân có thu nhập thấp. Điều này đòi hỏi quá trình thực thi pháp luật phải đảm bảo sự tuyệt đối công bằng và minh bạch để tránh gây bức xúc và phản ứng tiêu cực từ xã hội.

Thách thức thứ hai liên quan đến công nghệ và thực thi. Hiệu quả của quy trình "phạt nguội" và hệ thống trừ điểm GPLX phụ thuộc hoàn toàn vào tốc độ và độ chính xác của việc đồng bộ hóa dữ liệu giữa các cơ quan chức năng (Công an, Đăng kiểm) và người dân qua các ứng dụng như VNeID hay VNeTraffic. Bất kỳ sự chậm trễ nào trong việc thông báo vi phạm hoặc gỡ cảnh báo đều có thể gây khó khăn và phiền toái lớn cho người dân.

Cuối cùng, nguy cơ xuyên tạc thông tin là một mối lo ngại khác; mức phạt tăng cao là cơ hội để các thế lực thù địch lợi dụng, bóp méo sự thật về Nghị định 168 nhằm gây hoang mang trong dư luận. Do đó, công tác tuyên truyền và phổ biến pháp luật cần được thực hiện một cách rộng rãi, kịp thời, và minh bạch để người dân hiểu rõ ý nghĩa và sự cần thiết của các quy định mới.

Kết luận

Nghị định 168/2024/NĐ-CP đã thiết lập một quy trình xử phạt vi phạm giao thông nghiêm khắc và toàn diện hơn kể từ năm 2025. Chính sách này tăng mạnh mức phạt đối với các hành vi nguy hiểm (như vượt đèn đỏ, vi phạm nồng độ cồn), đồng thời lần đầu áp dụng hệ thống trừ điểm GPLX (12 điểm/năm) để quản lý hành vi lái xe lặp lại. Việc chuẩn hóa quy trình "phạt nguội" và liên thông dữ liệu với đăng kiểm giúp thắt chặt trách nhiệm của chủ phương tiện, giảm thiểu khả năng né tránh nghĩa vụ xử phạt. Mặc dù chính sách này có thể tạo ra thách thức về thích ứng, nhưng nó đã phát huy hiệu quả răn đe ngay từ những ngày đầu áp dụng, góp phần xây dựng văn hóa giao thông an toàn hơn. Thành công lâu dài của Nghị định 168/2024/NĐ-CP phụ thuộc vào sự minh bạch trong thực thi của cơ quan chức năng và ý thức tự giác chấp hành luật pháp của mỗi người dân.