Mục lục bài viết

1. Khái quát về Cương lĩnh chính trị tháng 2/1930 và Luận cương chính trị tháng 10/1930

Năm 1930 đánh dấu bước ngoặt đặc biệt quan trọng trong lịch sử dân tộc Việt Nam khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, mở ra một thời kỳ mới của cách mạng giải phóng dân tộc dưới sự lãnh đạo thống nhất của một chính đảng cách mạng. Trong năm đầu tiên ấy, hai văn kiện có ý nghĩa chiến lược được ban hành là Cương lĩnh chính trị đầu tiên (tháng 2/1930) và Luận cương chính trị (tháng 10/1930). Mỗi văn kiện ra đời trong một bối cảnh khác nhau, phản ánh quá trình tìm tòi, bổ sung và phát triển nhận thức lý luận của Đảng về con đường cách mạng Việt Nam.

Cương lĩnh chính trị đầu tiên được thông qua tại Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản diễn ra ở Hương Cảng (Trung Quốc) đầu năm 1930 dưới sự chủ trì của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc. Đây là văn kiện nền tảng gồm các tài liệu như Chính cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt, Chương trình tóm tắt và Điều lệ vắn tắt của Đảng.

Điểm nổi bật của Cương lĩnh là xác định đúng yêu cầu bức thiết nhất của dân tộc Việt Nam lúc bấy giờ: giành độc lập dân tộc, đánh đổ ách thống trị của thực dân Pháp và phong kiến tay sai, đồng thời từng bước tiến lên chủ nghĩa xã hội. Tư tưởng xuyên suốt của văn kiện là kết hợp nhuần nhuyễn chủ nghĩa yêu nước với chủ nghĩa Mác – Lênin, đặt lợi ích dân tộc lên hàng đầu, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân trên nền tảng liên minh công nhân và nông dân.

Đến tháng 10/1930, Hội nghị lần thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương lâm thời của Đảng họp tại Hương Cảng đã thông qua Luận cương chính trị do đồng chí Trần Phú khởi thảo. Hội nghị cũng quyết định đổi tên Đảng Cộng sản Việt Nam thành Đảng Cộng sản Đông Dương nhằm phù hợp với phạm vi hoạt động theo chỉ đạo của Quốc tế Cộng sản.

Luận cương chính trị tiếp tục khẳng định con đường cách mạng vô sản và mục tiêu tiến lên chủ nghĩa xã hội, đồng thời hệ thống hóa nhiều vấn đề lý luận về tính chất, nhiệm vụ, động lực và phương pháp cách mạng. Tuy nhiên, văn kiện chịu ảnh hưởng khá rõ của quan điểm đấu tranh giai cấp trong phong trào cộng sản quốc tế lúc bấy giờ nên nhấn mạnh nhiệm vụ cách mạng ruộng đất và đấu tranh giai cấp nhiều hơn so với yêu cầu giải phóng dân tộc.

Hai văn kiện đều có vị trí đặc biệt trong lịch sử Đảng. Nếu Cương lĩnh tháng 2/1930 được xem là nền móng tư tưởng ban đầu cho đường lối cách mạng Việt Nam thì Luận cương tháng 10/1930 thể hiện nỗ lực hệ thống hóa lý luận trong giai đoạn đầu xây dựng Đảng. Việc nghiên cứu cả hai văn kiện giúp hiểu rõ quá trình hình thành, bổ sung và hoàn thiện đường lối cách mạng của Đảng qua thực tiễn đấu tranh.

 

2. Điểm giống nhau cơ bản giữa Cương lĩnh tháng 2 và Luận cương tháng 10

Mặc dù được xây dựng bởi hai tác giả khác nhau và trong những bối cảnh lịch sử có nhiều biến động, Cương lĩnh chính trị tháng 2/1930 và Luận cương chính trị tháng 10/1930 vẫn có nhiều điểm thống nhất về quan điểm nền tảng.

Trước hết, cả hai văn kiện đều khẳng định cách mạng Việt Nam phải đi theo con đường cách mạng vô sản dưới ánh sáng của chủ nghĩa Mác – Lênin. Đây là bước chuyển mang tính lịch sử, chấm dứt sự khủng hoảng về đường lối cứu nước kéo dài nhiều thập kỷ và xác lập vai trò lãnh đạo của Đảng đối với phong trào cách mạng.

Cả hai đều xác định mục tiêu lâu dài là xây dựng xã hội xã hội chủ nghĩa và tiến tới chủ nghĩa cộng sản. Để đạt được mục tiêu đó, cách mạng phải trải qua giai đoạn cách mạng tư sản dân quyền kết hợp với cách mạng thổ địa trước khi chuyển sang giai đoạn phát triển cao hơn.

Về nhiệm vụ cách mạng, hai văn kiện đều xác định phải đồng thời đấu tranh chống chủ nghĩa đế quốc và chế độ phong kiến. Đây là hai lực lượng áp bức chủ yếu đang kìm hãm sự phát triển của đất nước và gây đau khổ cho nhân dân.

Về lực lượng lãnh đạo, cả Cương lĩnh và Luận cương đều khẳng định giai cấp công nhân là lực lượng lãnh đạo cách mạng thông qua đội tiên phong là Đảng Cộng sản. Đồng thời, liên minh công nhân – nông dân được xác định là nền tảng của phong trào cách mạng.

Về phương pháp đấu tranh, cả hai văn kiện đều chủ trương sử dụng sức mạnh cách mạng của quần chúng để giành chính quyền, không đi theo con đường cải lương hay thỏa hiệp với thực dân.

Một điểm thống nhất quan trọng khác là đều đặt cách mạng Việt Nam trong mối quan hệ gắn bó với phong trào cách mạng thế giới. Điều này thể hiện tinh thần đoàn kết quốc tế của phong trào cộng sản và nhận thức rằng thắng lợi của cách mạng Việt Nam góp phần vào sự nghiệp giải phóng các dân tộc bị áp bức.

Có thể thấy, những điểm giống nhau này phản ánh sự thống nhất về mục tiêu chiến lược và nền tảng tư tưởng của Đảng trong buổi đầu thành lập.

 

3. Sự khác nhau giữa Cương lĩnh chính trị 2/1930 và Luận cương chính trị 10/1930

Mặc dù có nhiều điểm thống nhất, hai văn kiện vẫn tồn tại những khác biệt quan trọng về tư duy chiến lược và cách xác định nhiệm vụ cách mạng.

Tiêu chí CƯƠNG LĨNH CHÍNH TRỊ LUẬN CƯƠNG CHÍNH TRỊ
Phạm vi Cương lĩnh chính trị xây dựng đường lối của cách mạng Việt Nam Luận cương chính trị xây dựng đường lối cách mạng cho Việt Nam nói riêng và các nước Đông Dương nói chung.
Tính chất xã hội

Xã hội Việt Nam là xã hội thuộc địa nửa phong kiến, bao gồm hai mâu thuẫn:

- Mâu thuẫn giữa toàn thể dân tộc Việt Nam với đế quốc Pháp (mâu thuẫn cơ bản nhất, gay gắt nhất).

- Mâu thuẫn giữa nhân dân lao động (chủ yếu là nông dân) với địa chủ phong kiến.

 Xã hội Đông Dương gồm hai mâu thuẫn dân tộc và giai cấp, trong đó mâu thuẫn giai cấp là cơ bản nhất.
Tính chất cách mạng

Cách mạng trải qua hai giai đoạn: Cách mạng tư sản dân quyền và Cách mạng thổ địa để tiến lên chủ nghĩa cộng sản.

 Cách mạng Đông Dương lúc đầu là cách mạng tư sản dân quyền, sau khi thắng lợi tiến lên XHCN không qua giai đoạn phát triển TBCN.
Xác định kẻ thù và nhiệm vụ, mục tiêu cách mạng

Cương lĩnh chính trị xác định kẻ thù, nhiệm vụ của cách mạng là đánh đổ giặc Pháp sau đó mới đánh đổ phong kiến và tay sai phản cách mạng.

Luận cương chính trị xác định kẻ thù là Đế quốc và phong kiến.
Nhiệm vụ cách mạng Mục tiêu của cương lĩnh: Làm cho Việt Nam hoàn toàn độc lập, nhân dân được tự do, dân chủ, bình đẳng, tích thu ruộng đất của bọn đế quốc Việt gian chia cho dân cày nghèo, thành lập chính phủ công nông binh và tổ chức cho quân đội công nông, thì hành chính sách tự do dân chủ bình đẳng phổ thông giáo dục theo hướng công nông hoá. Luận cương chính trị xác định phải tranh đấu để đánh đổ các di tích phong kiến, đánh đổ các cách bóc lột theo lối tiền tư bản và để thực hành thổ địa cách mạng cho triệt để; đánh đổ đế quốc chủ nghĩa Pháp, làm cho Đông Dương hoàn toàn độc lập.
Vai trò lãnh đạo Giai cấp công nhân thông qua đội tiên phong là Đảng Cộng sản Việt Nam Giai cấp vô sản với đội tiên phong là Đảng Cộng sản Đông Dương
Lực lượng cách mạng Cương lĩnh chính trị xác định lực lượng cách mạng là giai cấp công nhân và nông dân nhưng bên cạnh đó cũng phải liên minh đoàn kết với tiểu tư sản, lợi dụng hoặc trung lập phú nông, trung nông, tiểu địa chủ. Luận cương chính trị xác định giai cấp vô sản và nông dân là hai động lực chính của cách mạng tư sản dân quyền, trong đó giai cấp vô sản là động lực chính và mạnh, là giai cấp lãnh đạo cách mạng, nông dân có số lượng đông đảo nhất, là một động lực mạnh của cách mạng.

Điểm khác biệt quan trọng nhất giữa hai văn kiện là cách xác định mâu thuẫn chủ yếu của xã hội.

Cương lĩnh tháng 2/1930 nhìn nhận đúng đặc điểm của một nước thuộc địa, trong đó mâu thuẫn dân tộc giữa toàn thể nhân dân Việt Nam với thực dân xâm lược là mâu thuẫn nổi bật nhất. Vì vậy, giải phóng dân tộc phải được đặt lên trước hết.

Trong khi đó, Luận cương tháng 10/1930 lại nhấn mạnh nhiều hơn đến đấu tranh giai cấp và vấn đề ruộng đất. Cách tiếp cận này chưa đánh giá đầy đủ vai trò quyết định của nhiệm vụ giải phóng dân tộc trong điều kiện Việt Nam lúc bấy giờ.

Sự khác biệt còn thể hiện ở sách lược tập hợp lực lượng. Nguyễn Ái Quốc chủ trương xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc rộng rãi, tranh thủ mọi lực lượng yêu nước, kể cả những tầng lớp chưa hoàn toàn đứng về phía cách mạng nhưng có thể tham gia chống thực dân. Trong khi đó, Luận cương có xu hướng thu hẹp lực lượng cách mạng, chủ yếu dựa vào liên minh công nhân và nông dân.

Thực tiễn lịch sử sau này cho thấy tư tưởng đại đoàn kết dân tộc của Cương lĩnh tháng 2/1930 phù hợp hơn với điều kiện Việt Nam và được Đảng kế thừa, phát triển trong các giai đoạn cách mạng tiếp theo.

 

4. Nguyên nhân dẫn đến sự khác biệt trong nội dung Cương lĩnh và Luận cương

Sự khác nhau giữa hai văn kiện xuất phát từ nhiều nguyên nhân cả về khách quan và chủ quan.

Thứ nhất, sự khác biệt về trải nghiệm thực tiễn của người khởi thảo.

Nguyễn Ái Quốc đã nhiều năm hoạt động ở nhiều quốc gia, trực tiếp nghiên cứu phong trào đấu tranh của các dân tộc thuộc địa và hiểu sâu sắc hoàn cảnh Việt Nam. Người nhận thấy rằng trong xã hội thuộc địa, mâu thuẫn dân tộc nổi lên gay gắt hơn mâu thuẫn giai cấp. Chính vì vậy, Cương lĩnh đặt nhiệm vụ giành độc lập dân tộc lên trước hết.

Trong khi đó, đồng chí Trần Phú được đào tạo bài bản về lý luận tại Liên Xô và chịu ảnh hưởng sâu sắc của tư duy đấu tranh giai cấp đang phổ biến trong phong trào cộng sản quốc tế. Điều này khiến Luận cương thiên về phân tích giai cấp và chưa phản ánh đầy đủ đặc điểm riêng của xã hội thuộc địa Việt Nam.

Thứ hai, sự tác động của Quốc tế Cộng sản.

Cuối những năm 1920, Quốc tế Cộng sản chủ trương nhấn mạnh đấu tranh giai cấp, phê phán xu hướng liên minh rộng rãi với các giai cấp ngoài công nhân và nông dân. Luận cương tháng 10/1930 được xây dựng trong bối cảnh đó nên chịu ảnh hưởng đáng kể từ quan điểm chỉ đạo chung của phong trào cộng sản quốc tế.

Thứ ba, điều kiện lịch sử của phong trào cách mạng.

Đầu năm 1930, yêu cầu cấp bách nhất là thống nhất các tổ chức cộng sản và xác định con đường cứu nước đúng đắn. Đến cuối năm 1930, phong trào cách mạng, đặc biệt là phong trào Xô viết Nghệ – Tĩnh, phát triển mạnh, tạo điều kiện để Đảng tiếp tục bổ sung, hệ thống hóa nhận thức lý luận.

Từ những nguyên nhân trên có thể thấy, sự khác biệt giữa hai văn kiện phản ánh quá trình tìm tòi, phát triển và hoàn thiện đường lối cách mạng của Đảng trong những năm đầu thành lập.

 

5. Ý nghĩa lịch sử của sự vận dụng sáng tạo trong Cương lĩnh chính trị đầu tiên

Trong lịch sử cách mạng Việt Nam, Cương lĩnh chính trị tháng 2/1930 được đánh giá là một văn kiện có giá trị lý luận và thực tiễn to lớn. Điều đặc biệt quan trọng là Cương lĩnh đã vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin vào điều kiện cụ thể của Việt Nam, không rập khuôn máy móc mô hình cách mạng ở các nước khác.

Giá trị lớn nhất của Cương lĩnh là xác định đúng mâu thuẫn chủ yếu của xã hội thuộc địa và đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu. Quan điểm này đã đáp ứng khát vọng cháy bỏng của nhân dân Việt Nam, tạo nên sự đồng thuận rộng lớn trong toàn xã hội.

Tư tưởng đại đoàn kết dân tộc của Nguyễn Ái Quốc cũng thể hiện tầm nhìn chiến lược sâu sắc. Thay vì chỉ dựa vào một số giai cấp nhất định, Cương lĩnh chủ trương đoàn kết mọi lực lượng yêu nước, tạo nên sức mạnh tổng hợp của cả dân tộc trong cuộc đấu tranh chống thực dân.

Thực tiễn lịch sử đã chứng minh tính đúng đắn của tư tưởng đó. Từ Hội nghị Trung ương lần thứ sáu (1939), Hội nghị Trung ương lần thứ bảy (1940) đến Hội nghị Trung ương lần thứ tám (1941), Đảng từng bước điều chỉnh đường lối, đưa nhiệm vụ giải phóng dân tộc trở lại vị trí trung tâm, thành lập Mặt trận Việt Minh và phát huy sức mạnh đoàn kết toàn dân.

Đường lối ấy đã trực tiếp dẫn tới thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, mở ra kỷ nguyên độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội.

Đến ngày nay, nhiều bài học từ Cương lĩnh chính trị đầu tiên vẫn còn nguyên giá trị, đặc biệt là bài học về tư duy độc lập, tự chủ, biết xuất phát từ thực tiễn đất nước, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc và kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh của thời đại. Đây là những kinh nghiệm quý báu tiếp tục được vận dụng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

 

6. Câu hỏi thường gặp về Cương lĩnh và Luận cương chính trị

Cương lĩnh chính trị tháng 2/1930 do ai khởi thảo?

Cương lĩnh chính trị đầu tiên do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc khởi thảo và được thông qua tại Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản đầu năm 1930 ở Hương Cảng (Trung Quốc). Đây là văn kiện đặt nền móng cho đường lối cách mạng Việt Nam.

Luận cương chính trị tháng 10/1930 do ai soạn thảo?

Luận cương chính trị tháng 10/1930 do đồng chí Trần Phú khởi thảo và được thông qua tại Hội nghị lần thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương lâm thời của Đảng.

Điểm khác nhau quan trọng nhất giữa hai văn kiện là gì?

Điểm khác nhau nổi bật nhất là cách xác định nhiệm vụ trọng tâm của cách mạng. Cương lĩnh tháng 2/1930 đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu, còn Luận cương tháng 10/1930 nhấn mạnh nhiều hơn đến đấu tranh giai cấp và cách mạng ruộng đất.

Vì sao Cương lĩnh chính trị tháng 2/1930 được đánh giá cao hơn về tính thực tiễn?

Bởi Cương lĩnh xuất phát từ đặc điểm cụ thể của xã hội thuộc địa Việt Nam, xác định đúng mâu thuẫn chủ yếu là mâu thuẫn dân tộc và đề ra sách lược đại đoàn kết toàn dân. Thực tiễn cách mạng sau này đã chứng minh tính đúng đắn và sức sống lâu bền của đường lối đó.

Luận cương chính trị tháng 10/1930 có ý nghĩa gì?

Mặc dù còn một số hạn chế về nhận thức đối với vấn đề dân tộc và lực lượng cách mạng, Luận cương vẫn có ý nghĩa quan trọng trong việc hệ thống hóa những vấn đề lý luận về cách mạng vô sản, khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng và góp phần định hướng phong trào cách mạng trong giai đoạn đầu.

Bài học lớn nhất từ việc nghiên cứu hai văn kiện là gì?

Bài học quan trọng nhất là phải luôn xuất phát từ thực tiễn đất nước để vận dụng sáng tạo lý luận, đặt lợi ích của dân tộc lên trên hết, đồng thời phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân. Chính tư duy độc lập, sáng tạo ấy đã giúp cách mạng Việt Nam vượt qua nhiều thử thách và giành được những thắng lợi có ý nghĩa lịch sử trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước và xây dựng Tổ quốc.

Ngoài ra, quý bạn đọc cũng có thể tham khảo thêm một số nội dung liên quan đến cương lĩnh chính trị và luận cương chính trị khác như: