Soạn bài Cách làm bài văn nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ

1. Nghị luận về một đoạn thơ bài thơ là gì?

Nghị luận về một đoạn thơ hoặc một bài thơ là quá trình chúng ta thể hiện ý kiến, đánh giá cá nhân về cả nội dung và nghệ thuật của tác phẩm thơ đó. Trong quá trình này, chúng ta sử dụng các kỹ thuật làm văn để phân tích và làm rõ tư tưởng, phong cách nghệ thuật mà tác phẩm thơ đã áp dụng để tác động đến cảm xúc thẩm mĩ, tư duy nghệ thuật, và tạo ra những liên tưởng sâu sắc cho tác giả. Để viết một bài văn nghị luận về một đoạn thơ hoặc bài thơ, cần phải có một bố cục cụ thể, rõ ràng, và lời văn sẽ phản ánh sự rung động chân thành của người viết trước tác phẩm thơ đó.

Có một số đặc điểm cơ bản của loại bài văn nghị luận này. Hình thức chính của nó thường là phân tích hoặc bình giảng. Đề bài có thể được cấu tạo theo hai loại: một loại có các từ ngữ hướng dẫn cụ thể về cách tiến hành bài làm như "phân tích," "cảm nhận và suy nghĩ," "cảm nhận," hoặc "gợi cho em những suy nghĩ gì," trong khi loại khác không có hướng dẫn cụ thể.

Đề bài của dạng bài văn nghị luận này có thể được xác định dưới các dạng cụ thể sau: phân tích toàn bộ bài thơ, phân tích một đoạn thơ, phân tích một khía cạnh cụ thể trong đoạn thơ hoặc bài thơ, phân tích một hình ảnh hoặc chi tiết cụ thể trong tác phẩm, so sánh giữa hai bài thơ hoặc hai đoạn thơ, hoặc nghị luận về ý kiến cá nhân về tác phẩm thơ hoặc đoạn thơ đó.

2. Cách làm bài văn nghị luận về một đoạn thơ bài thơ

2.1. Kỹ năng phân tích đề

Tùy thuộc vào yêu cầu của đề bài, chúng ta nên thực hiện theo hướng dẫn cụ thể có trong đó. Nếu đề bài yêu cầu một loại phản ứng cụ thể như việc đưa ra mệnh lệnh hoặc thực hiện một quy trình nghị luận, chúng ta cần tuân thủ chặt chẽ theo những hướng dẫn đó.

Các từ ngữ trong đề bài như "phân tích," "cảm nhận," và "suy nghĩ" đề cập đến các yêu cầu định hướng cách tiến hành bài làm:

- Khi đề bài yêu cầu "phân tích," chúng ta phải tiến sâu vào đoạn thơ hoặc bài thơ, tách ra thành các thành phần nhỏ hơn để tìm ra những điểm đáng chú ý và nhận định cần thiết.

- Khi đề bài yêu cầu "cảm nhận," chúng ta cần chú ý đến ấn tượng và cảm nhận riêng của mình đối với đoạn thơ hoặc bài thơ đó, tập trung vào yếu tố cảm nhận cá nhân.

- Khi đề bài yêu cầu "suy nghĩ," chúng ta nên nhấn mạnh đến suy nghĩ riêng của mình và kết luận dựa trên việc suy luận từ các yếu tố về nội dung và nghệ thuật trong tác phẩm, cũng như kết luận logic được rút ra từ đó.

Chúng ta cần hiểu rõ các từ ngữ này để thực hiện bài làm một cách chính xác và đáp ứng đúng yêu cầu của đề bài.

2.2. Các bước triển khai bài nghị luận về một đoạn thơ bài thơ

Bước 1: Xác định yêu cầu của đề bài

- Đầu tiên, chúng ta cần xác định rõ yêu cầu của đề bài, bao gồm:

+ Dạng đề bài cụ thể.

+ Yêu cầu về nội dung (đối tượng).

+ Yêu cầu về phương pháp phân tích hoặc nghị luận.

+ Yêu cầu về phạm vi tư liệu và dẫn chứng.

Bước 2: Lập dàn ý và sắp xếp ý

Như đã đề cập, việc nghị luận về bài thơ hoặc đoạn thơ có nhiều dạng khác nhau, nhưng chúng ta sẽ xây dựng dàn ý riêng cho từng loại để tham khảo. Dàn ý này bao gồm:

Nghị luận về một đoạn thơ hoặc bài thơ:

Mở bài

- Giới thiệu tác giả và tác phẩm một cách ngắn gọn.

- Chỉ ra vấn đề chính của bài nghị luận và trích dẫn cụ thể từ tác phẩm.

Thân bài

- Tổng quan về phong cách của tác giả, hoàn cảnh sáng tác, nội dung chính, và thể thơ.

- Phân tích các yếu tố ngôn từ, hình ảnh, giọng điệu và nội dung cảm xúc trong tác phẩm để làm rõ vấn đề nghị luận.

- Nếu tác phẩm theo cấu trúc cụ thể như thơ Đường luật hoặc thơ tứ tuyệt, chia thành phần tương ứng và phân tích.

- Có thể thực hiện phân tích theo hình tượng hoặc nội dung trải dài trong bài thơ.

Kết bài

- Đánh giá tổng quan và xác định giá trị riêng, đặc sắc của tác phẩm, đoạn thơ đã được nghị luận.

Điều quan trọng là tuân thủ yêu cầu cụ thể của đề bài và sắp xếp ý một cách logic để tạo nên một bài văn nghị luận mạch lạc và thuyết phục về tác phẩm thơ hoặc đoạn thơ đã chọn.

3. Soạn bài Cách làm bài văn nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ

3.1. Đề bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ

(trang 79 sgk Ngữ Văn 9 Tập 2): Đọc các đề bài ...

a. Các đề bài được phân chia thành hai loại:

- Loại đề bài có chứa từ ngữ định hướng cụ thể về cách thức thực hiện bài làm, như "phân tích," "cảm nhận," "suy nghĩ," "gợi cho em những suy nghĩ gì,"... (đề 1, 2, 3, 5, 6, 8).

- Loại đề bài không đưa ra yêu cầu hoặc mệnh lệnh cụ thể (Đề 4, 7).

b. Các yêu cầu "phân tích," "cảm nhận," và "suy nghĩ" được hiểu như sau:

- Phân tích: Đây là quá trình tách rời, phân tách đối tượng thành các phần nhỏ để xem xét từ nhiều góc độ, so sánh, và thực hiện các đối chiếu. Mục tiêu cuối cùng của quá trình phân tích là để đưa ra nhận định và luận điểm về đối tượng, thường là với mục đích nghiên cứu và nghị luận.

- Cảm nhận: Phần này nhấn mạnh vào việc diễn đạt cảm thụ và ấn tượng cá nhân về đối tượng. Điều này bao gồm việc chia sẻ những trải nghiệm cá nhân, cảm xúc, và quan điểm riêng về đối tượng.

- Suy nghĩ: Suy nghĩ đề cập đến việc đưa ra nhận định và đánh giá về đối tượng. Nó thường liên quan đến việc thực hiện đánh giá, phân tích sâu hơn về mặt nghệ thuật hoặc nội dung của đối tượng được đề cập.

Với các đề bài không đưa ra hướng dẫn cụ thể, người làm bài cần tự lựa chọn các phương pháp và thao tác cần thiết để làm rõ và chứng minh ý kiến của họ về đối tượng được nêu ra trong đề bài.

3.2. Cách làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ

Câu 1 (trang 80 sgk Ngữ Văn 9 Tập 2):

Hướng dẫn cách thực hiện bài văn nghị luận về một đoạn thơ hoặc bài thơ.

Câu 2 (trang 81 sgk Ngữ Văn 9 Tập 2):

Tổ chức và triển khai luận điểm trong văn bản

a. Trong phần Thân bài của văn bản, tác giả tập trung vào việc nêu rõ: "Nhà thơ đã viết về ... thành thực của Tế Hanh." Sau đó, người viết của văn bản tiến hành nhận xét về phần Thân bài, cảm nhận về cảm xúc nồng nàn, mạnh mẽ, và sâu sắc của Tế Hanh. Những suy nghĩ và ý kiến này được trình bày theo từng luận điểm, từ khía cạnh tổng quát đến chi tiết, và qua các hình ảnh nổi bật. Mối liên kết giữa các phần Mở bài, Thân bài và Kết bài được thể hiện sự chặt chẽ cả về nội dung và hình thức. Phần Thân bài phân tích để làm rõ các nhận định đã được đưa ra trong phần Mở bài, và từ các luận điểm trong phần Thân bài, người viết chuyển đến kết luận trong phần Kết bài.

b. Văn bản này có tính thuyết phục và hấp dẫn với những đặc điểm sau:

   - Bố cục mạch lạc và dễ hiểu. Luận điểm được trình bày một cách rõ ràng, và mỗi luận điểm được chứng minh bằng những ví dụ cụ thể từ bài thơ.

   - Người viết thể hiện cảm nghĩ của mình với lòng yêu mến và sự rung động chân thành.

3.3. Luyện tập

(trang 84 sgk Ngữ Văn 9 Tập 2): Phân tích khổ thơ ...

a. Phân tích đề và tìm ý:

   - Phân tích đề: Đầu tiên, chúng ta cần hiểu vấn đề nghị luận là gì trong bài thơ "Sang thu" của Hữu Thỉnh và xác định yêu cầu cụ thể của đề bài, mà ở đây là phân tích.

   - Tìm ý: Sau đó, chúng ta cần xác định nội dung cảm xúc chung của bài thơ "Sang thu." Đặc biệt, chúng ta nên tập trung vào khổ thơ đầu của bài thơ này để xác định nội dung cụ thể của nó. Cảm xúc của nhà thơ và những yếu tố của thiên nhiên như mùi hương, đặc điểm tự nhiên cụ thể nào đã gợi lên cảm xúc này? Ngoài ra, cần xem xét hình ảnh thơ và ngôn từ đặc biệt nào đã được sử dụng trong khổ thơ đầu này.

b. Xây dựng dàn bài với bố cục 3 phần và triển khai luận điểm:

Trong phần Thân bài, chúng ta có thể triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm cụ thể:

+ Cảm xúc bâng khuâng và vấn vương trước sự biến chuyển nhẹ nhàng của đất trời: Chúng ta nên xem xét cụ thể những từ ngữ hoặc hình ảnh trong bài thơ mà thể hiện sự thay đổi của mùa thu và tạo ra sự bâng khuâng trong tâm trạng của nhà thơ.

+ Cảm nhận tinh tế về dấu hiệu mùa thu: Chúng ta nên tập trung vào mô tả các dấu hiệu mùa thu như hương ổi, sương, sông, chim, mây, nắng, mưa, sấm và xác định cách chúng thể hiện tình cảm và cảm nhận của nhà thơ.

+ Hình ảnh thơ độc đáo và ngôn từ giàu sức gợi cảm: Chúng ta nên tìm các ví dụ về hình ảnh thơ và ngôn từ mà nhà thơ đã sử dụng để gợi lên cảm xúc và tạo ra một không gian thơ mộng trong bài thơ.

Việc xây dựng dàn bài này sẽ giúp chúng ta tổ chức ý và làm rõ các luận điểm trong bài văn nghị luận về bài thơ "Sang thu" một cách mạch lạc và thuyết phục.

Bài viết liên quan: Soạn bài Hoàng Lê nhất thống chí (Hồi thứ 14) - Tác giả, tác phẩm - Ngữ văn lớp 9

Trên đây là toàn bộ nội dung bài viết của Luật Minh Khuê về soạn bài Cách làm bài văn nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ. Xin cảm ơn quý bạn đọc đã quan tâm theo dõi!