1. Tác giả về bài thơ " Đồng chí"

Chính Hữu (sinh năm 1926 và mất năm 2007), tên khai sinh là Trần Đình Đắc, là một nhà thơ nổi tiếng của Việt Nam. Ông sinh ra và lớn lên tại huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh, một vùng đất nổi tiếng với cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp và những con người chất phác.

Năm 1946, khi cuộc kháng chiến chống Pháp bùng nổ, Chính Hữu gia nhập trung đoàn thủ đô và dấn thân vào hàng ngũ quân đội Việt Minh. Trong suốt hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, ông là một chiến sĩ dũng cảm, đóng góp sự hy sinh của mình cho sự độc lập và tự do của quê hương.

Năm 1947, Chính Hữu bắt đầu sáng tác thơ và trở thành một trong những nhà thơ nổi tiếng của thời kỳ đó. Đa số các tác phẩm của ông tập trung vào hai đề tài chính là chiến tranh và cuộc sống của người lính. Những bài thơ của ông thường thể hiện tinh thần quyết tâm, đoàn kết và lòng yêu nước sâu sắc.

Năm 2000, Chính Hữu được trao tặng giải thưởng nhà nước về văn học nghệ thuật để tôn vinh đóng góp của ông cho văn học và nghệ thuật Việt Nam.

Dưới đây là một số tác phẩm nổi tiếng của Chính Hữu:

- "Đầu súng trăng treo" (tập thơ, Nhà xuất bản Văn học, 1966).

- "Thơ Chính Hữu" (tập thơ, Nhà xuất bản Hội nhà văn, 1997).

- "Tuyển tập Chính Hữu" (Nhà xuất bản Văn học, 1998).

Những tác phẩm này không chỉ ghi dấu ấn của Chính Hữu trong văn học Việt Nam mà còn giữ lại những kí ức và cảm xúc của một thời kỳ kháng chiến quyết liệt của dân tộc.

 

2. Những nét nổi bật của bài thơ " Đồng chí"

Hoàn cảnh ra đời

Bài thơ "Đồng chí" của Chính Hữu được sáng tác vào năm 1948, trong bối cảnh khi ông và các đồng đội tham gia vào chiến dịch Việt Bắc (mùa thu đông 1947). Chiến dịch này đã đánh bại cuộc tiến công quy mô lớn của thực dân Pháp, và bài thơ được viết để tôn vinh tinh thần đoàn kết và lòng yêu nước của người lính trong cuộc kháng chiến chống Pháp.

Bố cục 

Bài thơ "Đồng chí" được chia thành ba phần chính:

- Phần 1: Từ đầu bài thơ đến câu "Đồng chí!". Phần này xây dựng cơ sở cho tình đồng chí và đồng đội. Tác giả đưa ra hình ảnh về cuộc sống của các chiến sĩ trong bão táp, gian khổ của chiến trường và tương tác đoàn kết giữa họ.

- Phần 2: Tiếp theo từ câu "Thương nhau tay nắm lấy bàn tay!". Phần này biểu hiện sự đoàn kết, tình đồng chí trong chiến đấu. Hình ảnh của việc "tay nắm lấy bàn tay" thể hiện mức độ đoàn kết mạnh mẽ giữa những người lính, một tình cảm không chỉ là tình đồng đội mà còn là tình thân thương.

- Phần 3: Phần còn lại của bài thơ là biểu tượng của tinh thần đoàn kết và quyết tâm của người lính. Tác giả sử dụng hình ảnh và từ ngôn ngữ đơn giản, giản dị để thể hiện sự gần gũi và chân thành trong tinh thần đồng chí.

Thể thơ

Bài thơ này sử dụng thể thơ tự do, cho phép tác giả sáng tạo tự do trong cấu trúc thơ. Hình ảnh trong bài thơ được miêu tả gần gũi và giản dị, giúp độc giả cảm nhận dễ dàng và đồng cảm với những tình cảm và tinh thần của người lính. Ngôn ngữ của bài thơ cô đọng và giàu sức biểu cảm, giúp truyền đạt tốt những tinh cảm và ý nghĩa mà tác giả muốn gửi gắm.

Ý nghĩa tiêu đề

Nhan đề "Đồng chí" của bài thơ của Chính Hữu mang trong mình một ý nghĩa sâu sắc và phản ánh tầm quan trọng của tình đồng chí, đồng đội trong cuộc kháng chiến chống Pháp. Dưới đây là chi tiết về ý nghĩa của nhan đề này:

- "Đồng chí" là sự gắn kết về lý tưởng và mục tiêu: Nhan đề này đầu tiên nhắc đến thuật ngữ "đồng chí," một cách gọi thân mật dành cho những người có cùng mục tiêu, lý tưởng và đơn vị chiến đấu. Trong bối cảnh kháng chiến chống Pháp, "đồng chí" không chỉ là một từ ngữ đơn thuần, mà nó thể hiện sự gắn kết, đoàn kết về mục tiêu của cuộc chiến đấu.

- Tình đồng chí là tâm điểm của bài thơ: Nhan đề gợi cho người đọc về tình cảm trung tâm của bài thơ, đó là tình đồng chí và đồng đội. Bài thơ xoay quanh mối quan hệ đặc biệt giữa các chiến sĩ, và tình đồng chí được xem là điểm nhấn cốt lõi, là nguồn cảm hứng và sức mạnh trong cuộc kháng chiến.

- Tình đồng chí là sự đoàn kết và sự hy sinh: Chính Hữu đã thể hiện sự quý trọng của tình đồng chí bằng cách mô tả nó như một liên kết thiêng liêng và máu thịt. Tình đồng chí không chỉ là mối quan hệ đồng đội, mà còn là một sự hy sinh tương đương với gia đình, cha mẹ, vợ con. Người lính không chỉ bảo vệ lẫn nhau khỏi mũi súng của kẻ thù, mà còn cùng nhau đối mặt với cái chết và chống lại nó.

- Tình đồng chí là sức mạnh tinh thần: Nhan đề này khẳng định rằng tình đồng chí, đồng đội là nguồn sức mạnh tinh thần giúp người lính vượt qua mọi khó khăn, gian khổ, và chiến đấu đến cùng. Nó là nguồn động viên và động lực để thực hiện một lý tưởng cách mạng và chiến thắng.

Tóm lại, nhan đề "Đồng chí" của bài thơ của Chính Hữu không chỉ đơn thuần là một tiêu đề mà còn chứa trong đó tầm quan trọng của tình đồng chí, đồng đội trong cuộc kháng chiến chống Pháp và thể hiện sự đoàn kết, sự hy sinh, và sức mạnh tinh thần của người lính trong cuộc chiến đấu.

 

3. Soạn bài "Đồng chí" - Ngữ văn lớp 9

Câu 1 - trang 130 sgk

Dòng thứ bảy được sắp xếp đặc biệt với từ "Đồng chí!" nằm trong dấu ngoặc và dấu chấm than trước. Điều này tạo ra một sự nhấn mạnh đặc biệt và làm nổi bật câu này trong bài thơ. Câu thơ này mở ra mối quan hệ thiêng liêng, đậm đà tình đồng chí giữa những người lính.

Mối quan hệ tình đồng chí không chỉ là một từ ngữ hay một cụm từ đơn thuần mà còn là cơ sở tinh thần quan trọng trong cuộc chiến đấu. Dòng thứ bảy đóng vai trò như một dấu gạch nối giữa cơ sở và nguồn gốc của tình đồng chí được mô tả ở 6 câu thơ đầu của bài thơ. Nó đưa ra một biểu hiện cụ thể và cảm động của tình đồng chí trong những câu thơ còn lại, thể hiện sự đoàn kết, tình đoàn tụ và lòng hy sinh của những người lính.

Câu 2 - trang 130

Những thông tin về cơ sở hình thành tình đồng chí trong cuộc kháng chiến chống Pháp:

- Người lính từ những miền quê nghèo khó hội tụ về chung đơn vị: Mọi người lính đến từ những vùng quê nghèo, và sự hội tụ của họ trong cùng một đơn vị tạo điều kiện cho sự gắn kết.

- Sự chia sẻ hoàn cảnh chiến đấu: Những người lính chia sẻ những khó khăn, thách thức, và mối nguy hiểm trong cuộc chiến đấu, tạo ra sự đồng cảm và đoàn kết.

- Sự đồng cảm trước những thiếu thốn về vật chất trong quá trình chiến đấu: Cuộc chiến đấu đòi hỏi sự hy sinh và thiếu thốn, và sự đồng cảm giữa các người lính trước những khó khăn này củng cố tình đồng chí.

- Những người lính có chung lý tưởng, nhiệm vụ chiến đấu: Tình đồng chí hình thành từ việc có cùng mục tiêu, cùng lý tưởng và cùng nhiệm vụ chiến đấu.

- Tình đồng đội, đồng chí nảy nở từ sự chung nhiệm vụ trong chiến đấu: Mối quan hệ đồng đội và đồng chí bắt nguồn từ việc cùng nhau đối mặt với nguy cơ và khó khăn trong chiến trường.

- Từ “xa lạ” trở thành “tri kỉ” (Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ): Tình đồng chí biến đổi từ sự không quen biết ban đầu thành mối quan hệ tri kỉ, đặc biệt khi các người lính phải trải qua những thử thách chung như đêm rét lạnh.

Những điểm này là cơ sở vững chắc cho tình đồng chí và đồng đội trong cuộc kháng chiến và chúng thể hiện tầm quan trọng của tình đồng chí trong lòng của những người lính.

Câu 3 - trang 130

Hình ảnh chi tiết để biểu hiện tình đồng chí và đồng đội, tạo nên sức mạnh tinh thần của những người lính cách mạng gồm có:

-  "Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỷ": Hình ảnh này thể hiện sự gắn bó mạnh mẽ giữa các người lính, khi họ phải chia sẻ chăn ấm trong đêm lạnh rét. Đây là tình đồng chí và đồng đội đang cùng nhau vượt qua khó khăn, và tri kỷ giữa họ được thể hiện qua hình ảnh chung chăn trong một đêm rét.

- "Áo anh rác vai/ Quần tôi có vài mảnh vá": Hình ảnh này thể hiện sự sẻ chia và tương trợ giữa những người lính. Áo và quần ở đây không chỉ là những mảnh vật chất, mà còn là biểu tượng của sự đoàn kết và lòng hi sinh cho đồng đội. Các mảnh vá trên áo cũng có thể tượng trưng cho sự gắn kết chặt chẽ giữa họ.

- "Thương nhau tay nắm lấy bàn tay": Hình ảnh này biểu hiện sự đồng cảm và tình đồng chí giữa các người lính. Việc thương nhau và nắm lấy bàn tay là sự thể hiện của sự đoàn kết và lòng tin vào đồng đội trong cuộc chiến đấu.

Tất cả những hình ảnh và chi tiết này không chỉ tạo nên sức mạnh tinh thần của những người lính mà còn thể hiện sự đoàn kết, tình đồng chí và đồng đội trong cuộc kháng chiến chống Pháp.

Câu 4 - trang 130

ba câu thơ cuối cùng của bài thơ, đó là biểu tượng về tình đồng chí:

- Hoàn cảnh chiến đấu của những người lính: Dòng thơ đề cập đến môi trường khắc nghiệt của rừng đêm hoang vắng và lạnh lẽo, thể hiện sự khó khăn của cuộc chiến đấu.

- Những người lính đứng cạnh bên nhau trong tư thế chủ động "chờ giặc tới": Hình ảnh này thể hiện tình đồng chí và đồng đội khi họ đứng bên nhau sẵn sàng đối mặt với nguy cơ và đối thủ.

- Hình ảnh cuối bài là kết tinh giữa chất hiện thực và lãng mạn: Mối liên kết giữa người lính, súng, và vầng trăng tạo ra một hình ảnh đẹp và lãng mạn. Trăng được xem như biểu tượng của hòa bình và dịu êm, trong khi súng thể hiện hiện thực và nhiệm vụ chiến đấu. Hình ảnh "đầu súng trăng treo" thể hiện sự kết tinh cao đẹp của tình đồng chí và đồng đội, khi tất cả các yếu tố này kết hợp lại với nhau trong một hình ảnh độc đáo.

Xem thêm: Phân tích bài thơ Đồng chí của nhà thơ Chính Hữu hay nhất