1. Nội dung và bố cục của bài Hai đứa trẻ
- Hoàn cảnh sáng tác:
+ Được gợi lên từ những câu chuyện về cảnh đời nơi phố huyện Cẩm Giàng, Hải Dương - quên tác giả.
+ In trong tập Nắng trong vườn.
- Bố cục:
Phần 1 (từ đầu đến “nhỏ dần về phía làng”): Quang cảnh và nhịp sống nơi phố huyện khi buổi chiều xuống.
Phần 2 (tiếp theo đến “có những cảm giác mơ hồ không hiểu): Cuộc sống phố huyện khi đêm đến, hai chị em Liên đợi tàu.
Phần 3 (đoạn còn lại): Đoàn tàu chạy qua phố huyện nghèo.
- Nội dung tác phẩm:
Về giá trị nội dung của tác phẩm: Thạch Lam đã thể hiện một cách nhẹ nhàng nhưng thấm thía niềm xót thương với những mảnh đời sống cơ cực quẩn quanh, tăm tối ở phố huyện nghèo những ngày trước Cách mạng. Đồng thời, ông cũng biểu lộ rõ sự trân trọng và ước vọng đổi đời mơ hồ không rõ rệt trong họ.
Về giá trị nghệ thuật của tác phẩm:
+ Cốt truyện đơn giản, không phức tạp, là truyện nhưng không mang đến cho người đọc cảm giác là truyện
+ Miêu tả nội tâm nhân vật một cách chân thực mà tinh tế
+ Chất liệu hiện thực hòa quyện cùng chất liệu lãng mạn, yếu tố tự sự đan xen lẫn với trữ tình tạo nên nét đặc sắc khó lẫn cho tác phẩm
+ Sự phối hợp nhuần nhuyễn, thuần thục giữa việc tả cảnh và diễn tả rõ nét tâm trạng nhân vật.
2. Soạn bài Hai đứa trẻ chương trình phổ thông ngắn gọn, súc tích
Câu 1. Cảnh vật trong truyện đã được miêu tả trong thời gian và không gian như thế nào?
- Thời gian: Chiều tàn
Tiếng trống thu không, ếch nhài kêu ran ngoài đồng;
Ở khu chợ mọi người đang chuẩn bị ra về sau buổi buôn bán. Tiếp theo đó là hình ảnh bóng tối của màn đêm bao phủ xuống "một đêm tối tĩnh mịch"
- Không gian: Nơi phố huyện với không khí thực sự tĩnh lặng của một buổi chiều êm ả, man mác
Phiên chợ đã vãn từ lâu: trên đất chỉ còn những thứ rác rưởi, vỏ thị, vỏ bưởi, lá nhãn...
Mùi: âm ẩm bốc lên, hơi nõng ban ngày hoà lẫn với cát bụi quen thuộc
Âm thanh xuất hiện: tiếng trống thu không, tiếng cầm canh, tiếng ếch nhái, tiếng muỗi vo ve, tiếng cót két của chỗng tre, tiếng cười khanh khách của bà Thi điên và tiếng đàn bầu trong im lặng
Tương quan giữa bóng tối và ánh sáng: Những vệt sáng, khe sáng, quầng sáng, chấm lửa làm tô đậm nên bóng tối dày đặc, bao bọc hết tất cả
=> Cảnh vật nơi phố huyện được tác giả tái diễn trong một khung cảnh được người đọc cảm nhận được ở cả hai chiều: không gian và thời gian. Đó là khoảng thời gian rất ngắn của ngày tàn, không gian có sự vận động từ chiều tàn cho đến khi màn đêm buông xuống và đất trời về khuya, và khung cảnh ấy ngập chìm trong bóng tối mênh mông.
Câu 2. Thạch Lam đã tiến hành miêu tả cuộc sống và hình ảnh những người dân phố huyện ra sao?
Cuộc sống phố huyện: nghèo nàn và tẻ nhạt và được diễn tả theo sự thu hẹp dần của không gian: Quang cảnh từ một phố huyện phiên chợ tàn, một góc chợ đơn sơ, một gian hàng lụp xụp. Cuộc sống ở phố huyện thật buồn tẻ với không gian yên tĩnh trầm lặng đưa con người tới một cảm giác cô đơn và tuyệt vọng.
Những người dân phố huyện hiện lên tô điểm thêm cho cuộc sống, những người còn lại lúc này là những người vất vả, lầm lũi trong bóng tối kiếm từng đồng để có tiền trang trải cho cuộc sống của mình. Mẹ con chị Tí ngày mò cua, bắt tép, tối dọn hàng nước nhưng không kiếm được bao nhiêu. Bác Siêu với gánh phở như một món quà xa xỉ đối với người dân phố huyện. Bà cụ Thi điên say lảo đảo trong đêm tối và tiếng cười khanh khách. Những đứa trẻ con nhà nghèo nhặt nhạnh hết những gì còn đang xót lại trên mặt đất. Gia đình bác Xẩm với tiếng đàn bầu làm tăng thêm sự vắng lặng, yên tĩnh. Chị em Liên đang trông cửa hàng và ngóng chờ chuyến tàu cuối của ngày.
=> Tác giả đã vẽ ra một bức tranh có cuộc sống và hình ảnh con người hiện lên thật buồn chán với những nhịp sống lặp đi lặp lại một cách đơn điệu. Những con người có cùng chung cuộc sống tăm tối, đói nghèo và chung sự buồn chán, tẻ nhạt. Tuy vậy trong tâm hồn những con người ấy vẫn ánh lên tình người, tình quê hương và niềm hi vọng vào ngày mai tốt đẹp.
Câu 3. Phân tích rõ tâm trạng của Liên và An trước khung cảnh thiên nhiên và bức tranh đời sống nơi phố huyện?
Ngồi trước cửa hàng, hai chị em Liên cảm nhận rõ được buổi chiều quê bằng những cảm giác rất riêng, vừa buồn, vừa thân thuộc, gần gũi, gắn bó. Liên cảm nhận được từng dư vị của phố huyện với "mùi ẩm mốc bốc lên, hơi nóng của ban ngày lẫn với mùi cát bụi quen thuộc".
An và Liên lặng lẽ bên cạnh quan sát những gì đang diễn ra ở phố huyện với cảm giác buồn mênh mang. Khi màn đêm buông xuống, hai chị em ngước nhìn các vì sao, những chỉ nhìn lại một lát rồi lại chúi xuống nhìn về mặt đất. Có lẽ, khi quan sát những gì đang diễn ra nơi phố huyện, trong lòng của An và Liên cũng tràn ngập những cảm xúc thương cảm và xót xa với những kiếp người cơ cực, nhỏ nhoi, sống lay lắt trong bóng tối.
3. Soạn bài Hai đứa trẻ chương trình nâng cao ngắn gọn, súc tích
Câu 1. Nhận xét về nghệ thuật miêu tả nội tâm nhân vật của tác giả Thạch Lam trong truyện ngắn. (Chú ý mối quan hệ giữa ngoại cảnh - phố huyện lúc chiều tối và cảm xúc, tâm trạng của chị em Liên)
Nhận xét về nghệ thuật miêu tả nội tâm nhân vật của Thạch Lam trong truyện ngắn: khi chiều vừa buông thì người man mác buồn; lúc đêm xuống thì nhân vật trở nên khắc khoải, khung cảnh đêm khuya về với chuyến tàu vụt đi qua thì người tiếc nuối, mơ tưởng, khát khao. Có một điều mà khi đọc chúng ta cần hết sức lưu ý về dụng ý nghệ thuật miêu tả của nhà văn Thạch Lam có vè không nhất quán về lôgic nhưng thật ra, tác giả rất tài tình trong việc thấu đạt tâm lí con người trước những biến động của ngoại cảnh. Ông pha trộn buồn vui, tả cái khó tả về nhiều sắc thái tương phản từ ngoại cảnh đến nội tâm. Ánh sáng nhập nhằng khó phân biệt với bóng tối; sự huyên náo, ồn ào phút chốc bỗng dưng im lặng lạ thường; đang buồn nao nao chợt len lỏi một chút vui vẻ trong cuộc sống; đang kể chuyện trước mắt thì xa xôi lại nhớ chen ngang; những nghèo nàn lầm lụi bỗng dưng thấy êm đềm một cách thi vị. Điều ấy chứng tỏ sự trải nghiệm, điệu tâm hồn và bật lên tài năng miêu tả bậc thầy của nhà văn. Người đọc tưởng như tác giả hoá thân vào tâm trạng, cảnh ngộ của nhân vật, truyên mà cứ như nhật ký của chị em Liên.
Câu 2. Việc hai chị em Liên đêm đêm háo hức chờ đón đoàn tàu giúp chúng ta hiểu thêm điều gì về tâm trạng và cảnh ngộ của họ?
Bức tranh phố huyện khi chuyến tàu chạy qua có một sự tương phản nổi bật giữa hình ảnh đoàn tàu và hình ảnh của sự trở lại trạng thái lặng lẽ, tối tăm, không thay đổi. Đoàn tàu như một chút thế giới khác đi qua trong chốc lát rồi mang lại đi tất cả những gì nó chưa kịp đem đến trong chốc lát. Chuyến tàu đi qua mang chút Hà Nội sáng rực, vui vẻ và huyên náo rồi mất dần trong buổi tối, lắng tai cũng không nghe thấy nữa, trả lại cho phố huyện về với tịch mịch và đầy bóng tối. Ánh sáng từ phía đoàn tàu hắt ra làm cho nỗi buồn càng thấm thía hơn.
Câu 3. Lời văn của Thạch Lam trong truyện ngắn có đặc điểm gì nổi bật? Hãy chọn ra và phân tích một số trường hợp tiêu biểu trong việc dùng từ, đặt câu, cách tạo âm điệu của tác giả để làm rõ các đặc điểm đó.
Câu văn dưới ngòi bút của Thạch Lam thanh nhẹ, trong sáng, giàu hình ảnh và gọi cảm. Ví dụ, cảnh phố huyện lúc chiều tàn:"Phía tây, đỏ rực như lửa cháy. Một chiều êm ả như ru, văng vẳng tiếng ếch nhái kêu ran nơi đồng ruộng theo gió nhẹ đưa vào... Đây là một mùa hạ êm như nhung và thoảng qua gió mát. Đường phố và các ngõ con dần dần chứa đầy bóng tối." Nói về câu văn của Thạch Lam, Nguyễn Tuân đã nhận xét rằng "Bằng sáng tác văn học, Thanh Lam đã làm cho tiếng nói Việt Nam gọn khẽ đi, co duỗi thêm, mềm mại ra và tươi đậm hơn".
Trên đây là toàn bộ nội dung của bài viết Soạn văn Hai đứa trẻ ngắn gọn, súc tích, nội dung chỉ mang tính chất tham khảo. Ngoài ra, quý bạn đọc có thể tham khảo thêm bài viết liên quan trên trang web Luật Minh Khuê
