I. Khái quát về tác giả Sê-khốp
- An-tôn Páp-lô-vích Sê-khốp (1860 - 1904) là nhà văn người Nga kiệt xuất, sinh ra và lớn lên trong một gia đình buôn bán nhỏ ở thị trấn Ta-gan-rốc, bên bờ A-dốp.
- Năm 1884, ông tốt nghiệp khoa Y, trường Đại học Tổng hợp Mát-xcơ-va, Sê-khốp vừa làm bác sĩ nông thôn vừa viết báo viết văn, đồng thời tham gia nhiều công việc xã hội, giáo dục, văn hóa.
- Năm 1887, ông được nhận Giải thưởng Puskin của Viện Hàn lâm khoa học Nga. - Năm 1900, Sê-khốp được bầu làm Viện sĩ danh dự của Viện Hàn lâm khoa học Nga.
- Một số tác phẩm: Truyện ngắn và truyện vừa: Anh béo và anh gầy, Con kỳ nhông, Phòng số 6, Đảo Xa-kha-lin… Kịch: Hải âu, Cậu bé Va-nhi-a, Ba chị em, Vườn anh đào…
=> Sê-khốp là đại biểu lớn cuối cùng của văn học hiện thực Nga nửa cuối thế kỷ XIX, nhà cách tân thiên tài về thể loại truyện ngắn và kịch nói.
II. Khái quát tác phẩm "Người trong bao"
1. Hoàn cảnh sáng tác
- Người trong bao (1898) được sáng tác trong thời gian nhà văn dưỡng bệnh ở I-an-ta trên bán đảo Crưm, biển Đen.
- Lúc bấy giờ, xã hội Nga đang ngạt thở trong bầu không khí chuyên chế nặng nề cuối thế kỷ XIX. Môi trường xã hội đã đẻ ra lắm kiểu người kỳ quái.
- Nguyễn Tuân từng ca ngợi: “Truyện Bê-li-cốp là một áng văn đả kích lên tuyệt đỉnh: hình thù, tên họ nhân vật đã thành một cái sự, đã thành một hình dung từ ngày nay vẫn còn tác dụng lớn”.
2. Bố cục
Gồm 3 phần:
Phần 1: Cuộc trò chuyện của bác sĩ I-van I-va-nứt và người giáo viên Bu-rơ-kin.
Phần 2: Tính cách và cuộc sống của Bê-li-cốp
Phần 3: Lời nhận xét của bác sĩ I-van I-va-nứt.
3. Tóm tắt
Bê-li-cốp là một giáo viên dạy tiếng Hy Lạp - nổi tiếng là một con người kỳ quái. Ngay cả lúc trời đẹp nhất cũng đều đi giày cao su, cầm ô và mặc áo bành tô ấm cốt bông. Hắn “lúc nào cũng có khát vọng mãnh liệt thu mình vào trong một cái vỏ, tạo cho mình một cái bao có thể ngăn cách, bảo vệ hắn khỏi những ảnh hưởng bên ngoài”. Kiểu sống của Bê-li-cốp cũng làm ảnh hưởng đến những người xung quanh, khiến họ cũng có thói quen sợ sệt và sống thu mình như hắn. Tuy sống thu mình, nhưng Bê-li-cốp cũng tình đến chuyện lấy vợ, đó là Va-ren-ca, chi gái của Cô-va-len-cô, một giáo viên mới về trường. Nhưng một chuyện bất ngờ xảy ra, hôm trước vừa nhận được bức tranh châm biếm “Một người tình si” của “một cậu ngỗ nghịch nào đó” thì hôm sau, trong buổi đi chơi vào chủ nhật, hắn ngạc nhiên đến hốt hoảng khi đã thấy hai chị em Va-ren-ca phóng xe đạp vụt qua. Tối hôm đó, Bê-li-cốp đã đến nhà Va-ren-ca để góp ý hai chị em họ. Hai người họ cãi nhau, Bê-li-cốp đoạn sẽ báo cáo sự việc này với hiệu trưởng nên Cô-va-len-cô đã túm áo và xô mạnh khiến Bê-li-cốp ngã nhào xuống cầu thang. Va-len-ca cười lớn, làm Bê-li-cốp cảm thấy nhục nhã vội vàng trở về nhà. Một tháng sau, Bê-li-cốp qua đời, mọi người cảm thấy nhẹ nhõm nhưng không lâu sau, cuộc sống lại diễn ra như cũ.
4. Giá trị nội dung
Người trong bao của Sê-khốp là một tác phẩm mang lại cho người đọc thật nhiều cảm xúc, vừa bi hài vừa đáng để suy ngẫm, vừa tiếc thương cho một kiếp người sống vô nghĩa. Qua truyện ngắn, nhà văn không chỉ phản ánh khách quan hiện thực xã hội Nga lúc bấy giờ, mà ông còn khéo léo nhắc nhở mỗi con người: Hãy nhìn cuộc sống với sự lạc quan vốn có, giữ cho tâm không phê phán, hơn thua. Nếu ta cảm thấy cuộc sống không hạnh phúc, vấn đề không phải do một ai khác mà nó nằm ngay chính tâm ta.
5. Giá trị nghệ thuật
- Giọng kể trầm tĩnh, bình thản, khách quan nhưng bên trong đầy trăn trở, bức xúc
- Xây dựng nhân vật vừa cụ thể vừa khái quát, tính các nhân vật kỳ quái mà vẫn chân thực
- Hình ảnh cái bao, câu nói lặp đi lặp lại của nhân vật: Nhớ lại xảy ra việc gì thì sao có giá trị nghệ thuật cao
III. Soạn bài Người trong bao ngắn gọn, đầy đủ nhất
Câu 1. Nhân vật Bê-li-cốp được miêu tả như thế nào? Chọn một vài chi tiết tiêu biểu cho tính cách Bê-li-cốp. Lối sống của Bê-li-cốp đã ảnh hưởng đến tinh thần và hoạt động của các giáo viên và người dân thành phố ra sao?
* Ngoại hình:
- Bộ mặt: giấu trong cổ áo bành tô bẻ cao, mắt đeo kính râm.
- Trang phục: luôn mặc áo màu đen, đi giày cao su, mặc áo bông chần, đeo kính râm.
- Đồ dùng: cái ô, đồng hồ quả quýt, chiếc dao nhỏ để gọt bút chì... đều được để trong bao.
=> Ngoại hình kỳ quái, luôn trốn trong một “cái bao”, không dám đối mặt với thực tế, chỉ “trốn tránh cuộc sống thực”.
* Tính cách:
- Nhút nhát, ngại giao tiếp: “thu mình vào trong vỏ, tạo cho mình một thứ bao có thể ngăn mình khỏi những ảnh hưởng từ bên ngoài”, ngay đến cả nghĩ cũng giấu vào trong bao, không bao giờ dám có ý kiến về một vấn đề nào.
- Trốn tránh hiện tại, ca ngợi quá khứ - giảng dạy và ngợi ca tiếng Hy Lạp cổ.
- Luôn bảo thú, sùng bái cấp trên và những chỉ thị thông tư một cách máy móc, rập khuôn.
- Sống khép kín, luôn sợ hãi: Ở nhà lúc nào cũng đóng cửa, cài then, buồng ngủ chật như một cái hộp, khi ngủ kéo chăn trùm đầu kín mít. Câu nói cửa miệng: “nhỡ lại xảy ra chuyện gì”- tự suy diễn ra những điều không hay.
- Lối sống đó đã ảnh hưởng đến những người xung quanh: đều cảm thấy sợ hắn. => Bê-li-cốp đại diện cho một kiểu người, một hiện tượng xã hội đã và đang tồn tại trong cuộc sống của một bộ phận tri thức Nga cuối thế kỷ XIX
Câu 2. Vì sao Bê-li-cốp chết? Giải thích thái độ, tình cảm của mọi người đối với Bê-li-cốp lúc y còn sống và khi đã qua đời. Tình cảm và thái độ ấy nói lên điều gì?
- Nguyên nhân dẫn đến cái chết của Bê-li-cốp: Bị ngã đau sau cú đẩy của Cô-va-len-cô dẫn đến mắc bệnh nặng, lại không chịu đi chữa. Bị sốc trước thái độ và hành động của chị em Cô-va-len-cô, nhất là khi nghe tiếng cười của Va-ren-ca.
- Thái độ, tình cảm của mọi người đối với Bê-li-cốp khi còn sống: sợ hãi, căm ghét, bị ám ảnh sâu sắc. Sau khi Bê-li-cốp chết, mọi người thấy nhẹ nhõm, thoải mái. Nhưng rồi cuộc sống lại trở lại cái nhịp sống nặng nề, u ám, mệt nhọc, vô vị trước kia.
=> Thái độ và tình cảm đó cho thấy lối sống trong bao của Bê-li-cốp đã ám ảnh, đầu độc bầu không khí trong sạch, lành mạnh của đạo đức, văn hóa và tiến bộ Nga đương thời.
Câu 3. Phân tích ý nghĩa tư tưởng - nghệ thuật của biểu tượng “cái bao”; từ đó khái quát chủ đề tư tưởng của truyện ngắn Người trong bao.
* Ý nghĩa tư tưởng, nghệ thuật của cái bao:
- Nghĩa đen: Vật dùng để đựng, gói đồ vật, hàng hóa hình túi hoặc hình hộp.
- Nghĩa bóng: Lối sống, tính cách của Bê-li-cốp.
=> Hình ảnh “cái bao” là biểu tượng cho kiểu người trong bao, lối sống trong bao đã từng và đang tồn tại ở nước Nga cuối thế kỷ XIX.
* Chủ đề tư tưởng của truyện:
- Phê phán lối sống hèn nhát, bạc nhược, bảo thủ và ích kỷ của một bộ phận trí thức Nga cuối thế kỷ XIX.
- Đồng thời đó cũng là lời thức tỉnh mọi người: “Không thể sống mãi như thế được”.
Câu 4. Theo anh (chị), truyện ngắn “Người trong bao” có những đặc sắc gì về nghệ thuật? (cách kể chuyện; chọn ngôi kể, giọng kể; xây dựng nhân vật, biểu tượng...)
- Chọn ngôi kể: Ngôi thứ nhất (người kể xưng tôi) gợi cảm giác chân thật, gần gũi của câu chuyện.
- Giọng kể: vừa mỉa mai châm biếm vừa u buồn.
- Nghệ thuật xây dựng nhân vật: từ ngoại hình đến tính cách đều kì quái.
- Sự đối lập giữa: Bê-li-cốp và chị em Va-ren-ca. Bê-li-cốp và mọi người xung quanh
- Nghệ thuật xây dựng biểu tượng: hình ảnh cái bao mang tính biểu tượng.
- Cách xây dựng nhân vật điển hình: Bê-li-cốp đại diện cho một kiểu người, một hiện tượng xã hội, một lối sống thu mình hèn nhát, vô vị và ngột ngạt.
- Cách xây dựng biểu tượng: cái bao là biểu tượng đặc sắc nhất trong truyện, biểu trưng cho lớp vỏ ngăn cách với bên ngoài, cho lối sống thu mình đáng lên án.
Câu 5. Thảo luận về ý nghĩa thời sự của truyện ngắn Người trong bao.
- Lối sống trong bao vẫn tồn tại trong xã hội hiện nay; Ngợi ca những cái đã lỗi thời, không chịu tiếp thu cái mới.
- Trong cuộc sống luôn có những kẻ do sợ hãi mà xu nịnh cấp trên và tự thu mình trong các loại vỏ bọc để có được cảm giác an toàn.
- Đối với xã hội Nga đương thời: Gián tiếp phản ánh không khí tù túng, trói buộc của nền chuyên chế cuối thế kỷ XIX khiến con người sống một cách hèn nhát, thảm hại, sợ hãi.
- Đối với thời đại hiện nay: kiểu người Bê-li-cốp vẫn tồn tại trong xã hội, nhiều người sống thu mình trong một lớp vỏ khiến cuộc đời mất đi ý nghĩa và xã hội cũng trì trệ vì họ.
Trên đây Luật Minh Khuê chia sẻ mẫu bài soạn văn Người trong bao của Sê-khốp ngắn gọn chi tiết nhất, giúp bạn soạn bài và học tốt ngữ văn 11. Mọi thông tin góp ý xin vui lòng liên hệ chúng tôi qua tổng đài 19006162 để được hỗ trợ và giải đáp kịp thời. Trân trọng cảm ơn!
