1. Soạn bài Những cái nhìn hạn hẹp: Chuẩn bị đọc
Câu 1: Khi nhìn vào bầu trời từ các vị trí khác nhau, chúng ta có thể quan sát những điều đặc biệt.
Khi đứng ở dưới mặt đất, bầu trời trở nên vô cùng rộng lớn và xa xôi. Với sự mở rộng không giới hạn, bầu trời tạo cảm giác như một bức tranh vô tận màu xanh biếc.
Khi đứng trên đỉnh núi, bầu trời lại gần gũi hơn, như một cái vòm xanh mướt che phủ toàn bộ. Ở đây, bầu trời có thể trở nên hấp dẫn hơn, và có cảm giác như có thể chạm đến được.
Khi đứng bên trong nhà, nhìn ra bầu trời chỉ qua một khung cửa sổ hẹp, chúng ta chỉ nhìn thấy một phần nhỏ của nó. Bầu trời trở thành một mảnh vuông nhỏ bên ngoài ô cửa sổ, tạo ra cảm giác hạn hẹp và giới hạn.
Câu 2: Thông qua phim ảnh và sách vở, chúng ta có thể hình dung ra các ông thầy bói ngày xưa như thế nào.
Trong tưởng tượng của mình, các ông thầy bói ngày xưa thường được miêu tả là những người già, có vẻ ngoài lạnh lùng và thần bí. Họ thường mặc đồ màu đen, tạo ra sự ấn tượng đậm nét và nghiêm trang.
Đôi mắt của họ thường không thể nhìn thấy, tạo ra sự bí ẩn và huyền bí. Họ có thể dựa vào việc cầm tay hoặc sờ, chạm vào khuôn mặt, đồ vật của người khác để đoán vận mệnh hoặc tiên tri tương lai. Sự huyền bí và sức mạnh của họ được gợi lên thông qua việc làm của họ, khiến cho người ta phải kinh ngạc và sợ hãi.
2. Soạn bài Những cái nhìn hạn hẹp: Trải nghiệm cùng văn bản
Câu 1 (trang 34, SGK Ngữ văn 7 tập 1) Do đâu mà chú ếch này “cứ tưởng” trời “là cái vung”, còn mình “là chúa tể”?
Phương pháp giải:
Đọc kĩ văn bản Ếch ngồi đáy giếng
Lời giải chi tiết: Chú ếch này “cứ tưởng” trời “là cái vung”, còn mình “là chúa tể” vì chú sống lâu ngày trong một cái giếng, xung quanh nó chỉ có vài con nhái, cua, ốc bé nhỏ, hễ nó cất kiếng kêu ồm ộp là những con vật kia hoảng sợ.
Câu 2 (trang 35, SGK Ngữ văn 7 tập 1) “Xem voi” mà chỉ dùng tay “sờ” thì kết quả sẽ như thế nào?
Phương pháp giải: Đọc kĩ văn bản Thầy bói xem voi
Lời giải chi tiết: “Xem voi” mà chỉ dùng tay “sờ” thì kết quả sẽ không rõ ràng và thiếu đi sự chính xác, mỗi người sẽ có một nhận định khác nhau.
3. Soạn bài Những cái nhìn hạn hẹp phần Suy ngẫm và phản hồi
Câu 1 (trang 35, SGK Ngữ văn 7 tập 1) Tóm tắt nội dung và xác định đề tài của hai văn bản trên
Phương pháp giải: Dựa vào văn bản, tìm ra những chi tiết chính và tóm tắt lại, dựa vào kiến thức em đã biết và phần tri thức Ngữ văn để xác định đề tài
Lời giải chi tiết:
| Tóm tắt | Đề tài | |
| Ếch ngồi đáy giếng | Một con ếch sống trong giếng đã lâu ngày. Nó cứ nghĩ mình là chúa tể, còn bầu trời chỉ là chiếc vung. Mỗi khi cất tiếng kêu, thấy các con vật bé nhỏ xung quanh đều khiếp sợ, ếch ta tưởng mình là chúa tể thế giới. Đến khi mưa to, nước dâng lên, ếch ra khỏi giếng, đi lại nghênh ngang, không để ý đến xung quanh, nên bị một con trâu đi qua dẫm bẹp. | Năm ông thầy bói mù góp tiền biếu người quản tượng để cho xem con voi có hình thù thế nào. Mỗi ông sờ một bộ phận của con voi. Ông sờ vòi bảo con voi sun sun như con đỉa; ông sờ ngà bảo con voi chần chẫn như cái đòn càn; ông sờ tai bảo con voi như cái quạt thóc; ông sờ chân nói con voi như cột đình; ông sờ đuôi lại bảo con voi tua tủa như cái chổi sể cùn. Năm ông cãi nhau rồi đánh nhau toác đầu chảy máu. |
| Thầy bói xem voi | Phê phán thói huênh hoang, kiêu ngạo, tầm hiểu biết hạn hẹp, không coi ai ra gì. Bài học về tính khiêm nhường, không được chủ quan và luôn luôn phải tìm tòi, học hỏi, mở rộng tầm hiểu biết | Phải biết nhìn sự vật dưới cái nhìn khách quan, toàn diện nhất; không nên đánh mọi việc với cái nhìn phiến diện, một chiều |
Câu 2 (trang 35, SGK Ngữ văn 7 tập 1)
Để thể hiện những hành động sai lầm của một nhân vật nào đó, tác giả truyện ngụ ngôn thường đặt nhân vật ấy trước một tình huống có nhiều nguy cơ phạm sai lầm. Tình huống đó trong văn bản Ếch ngồi đáy giếng, Thầy bói xem voi là gì?
Phương pháp giải: Dựa vào phần Tri thức Ngữ văn (SGK trang 32) và tóm tắt câu chuyện để tìm chi tiết thể hiện hành động sai lầm từ đó suy luận ra tình huống truyện
Lời giải chi tiết:
Tình huống trong văn bản:
- Ếch ngồi đáy giếng: bị nước đẩy lên mặt đất con ếch lâu năm “ngồi đáy giếng” vẫn quen thói nhâng náo tự phụ, xem bầu trời là cái vung và bản thân là chúa tể nên đã bị một con trâu dẫm chết
- Thầy bói xem voi: Năm ông thầy bói mù rủ nhau xem thử con voi có hình thù như thế nào. Mỗi người sờ một bộ phận khác nhau, mỗi người một ý không ai nhường ai đánh nhau toác đầu chảy máu.
Câu 3 (trang 36, SGK Ngữ văn 7 tập 1)
Nêu ấn tượng của em về nhân vật con ếch (Ếch ngồi đáy giếng), năm ông thầy bói (Thầy bói xem voi). Các nhân vật này thể hiện những đặc điểm gì của nhân vật trong truyện ngụ ngôn?
Phương pháp giải:
Đọc lại những chi tiết miêu tả từng nhân vật, nêu ấn tượng của bản thân về những nhân vật đó. Từ đó rút ra những đặc điểm chung của nhân vật trong truyện ngụ ngôn
Lời giải chi tiết:
- Ếch ngồi đáy giếng: là một con vật nhỏ bé, có thói kiêu căng, ngạo mạn, nông cạn, tầm nhìn hạn hẹp, thiếu hiểu biết, suy nghĩ nông nổi.
- Thầy bói xem voi: Là những người bị mù, rảnh rỗi, không có việc gì làm, thiếu sự hiểu biết, bảo thủ, cho mình là đúng, không tôn trọng ý kiến người khác, không biết lắng nghe.
- Các nhân vật này thể hiện những đặc điểm của nhân vật trong truyện ngụ ngôn là:
+ Nhân vật trong truyện ngụ ngôn thường là loài vật hoặc con người.
+ Các nhân vật thường không có tên riêng mà sẽ được gọi bằng các danh từ như: con ếch, cua, ốc, thầy bói,…
+ Các nhân vật không được miêu tả chi tiết về ngoại hình.
+ Mượn các nhân vật trong truyện ngụ ngôn để nêu lên một bài học về cách ứng xử hoặc vấn đề đạo đức của con người.
Câu 4 (trang 36, SGK Ngữ văn 7 tập 1)
Em rút ra được những bài học gì từ các truyện Ếch ngồi đáy giếng, Thầy bói xem voi?
Phương pháp giải: Đọc kĩ hai văn bản để rút ra bài học
Lời giải chi tiết:
| Ếch ngồi đáy giếng | Thầy bói xem voi | |
| Bài học | - Sự quan trọng của hoàn cảnh sống sẽ tác động đến suy nghĩ, lối sống của mỗi người. - Phê phán những người có thái độ cao ngạo, coi thường người khác, chủ quan, suy nghĩ thiếu hiểu biết, nông cạn,… - Mỗi người cần biết khiêm tốn, không được chủ quan, huênh hoang, coi mình là nhất. - Ở trong bất cứ hoàn cảnh nào cũng cần có sự thích nghi, luôn luôn tìm tòi, học hỏi và mở rộng tầm hiểu biết của bản thân. | - Cách nhìn nhận, đánh giá sự việc trong cuộc sống. - Phải biết nhìn sự vật dưới cái nhìn khách quan, toàn diện nhất; không nên đánh mọi việc với cái nhìn phiến diện, một chiều. - Phải có sự thấu hiểu, tôn trọng, lắng nghe ý kiến của người khác. |
Câu 5 (trang 36, SGK Ngữ văn 7 tập 1)
Theo em, cách đọc hiểu một truyện ngụ ngôn và đọc hiểu một truyện cổ tích có gì khác nhau?
Phương pháp giải: Dựa vào sự hiểu biết của bản thân, hoặc những gì đã học về truyện cổ tích và truyện ngụ ngôn, đưa ra sự khác nhau về cách đọc hiểu hai thể loại truyện.
Lời giải chi tiết:
| Truyện cổ tích | Truyện ngụ ngôn |
| - Xoay quanh cả cuộc đời nhân vật để rút ra bài học lớn về đạo lý, cách sống | - Xoay quanh một tình huống để rút ra bài học |
| - Dùng kết cục, cuộc đời của nhân vật để răn dạy về cách sống | - Mượn tiếng cười hài hước để phê phán các thói hư tật xấu |
Câu 6 trang 36 Ngữ văn 7 Tập 1 Chân trời sáng tạo
Em hãy:
- Sưu tầm một số văn bản truyện ngụ ngôn và tranh ảnh, phim hoạt hình minh họa các truyện ngụ ngôn ấy (nếu có)
- Thể hiện cảm nhận của mình về một trong các truyện ngụ ngôn (đã học, đã đọc) bằng cách ghi nhật kí đọc truyện, vẽ tranh minh họa,...
Lời giải chi tiết:
- Sưu tầm:
Rùa và thỏ
Cáo và quạ
Lừa và ngựa
Câu chuyện "Rùa và Thỏ" là một trong những truyện ngụ ngôn gắn liền với nhiều bài học ý nghĩa. Trong khu rừng nọ, sự kiêu ngạo của Thỏ đã dẫn đến thất bại của mình trong cuộc đua với Rùa. Sự kiên trì và nỗ lực của Rùa đã giúp anh ta vượt qua thử thách và giành chiến thắng. Từ câu chuyện này, chúng ta học được rằng không nên coi thường người khác và luôn cần phải kiên nhẫn, cần cù để vượt qua mọi khó khăn. Rùa đã cho chúng ta một bài học quý báu về sự kiên trì và lòng kiên nhẫn, những phẩm chất quan trọng giúp chúng ta đạt được mục tiêu và thành công trong cuộc sống.
4. Câu hỏi tham khảo mở rộng trong văn bản Những cái nhìn hạn hẹp
Câu 1. Giá trị nội dung và giá trị nghệ thuật của văn bản Những cái nhìn hạn hẹp?
Bài giải:
Giá trị nội dung:
- Truyện Ếch ngồi đáy giếng: Phê phán cách nhìn thế giới hạn hẹp của ếch, chỉ vì huênh hoang, kiêu ngạo nên phải chịu kết cục bi thảm
- Truyện Thầy bói xem voi: Từ câu chuyện chế giễu cách xem và phán về voi của năm ông thầy bói, truyện khuyên người ta: muốn hiểu biết sự vật, sự việc phải xem xét chúng một cách toàn diện
Giá trị nghệ thuật:
Truyện thuộc thể loại ngụ ngôn, ngôn ngữ bình dị, gần gũi, lỗi viết hấp dẫn, thú vị thu hút người đọc, người nghe.
Câu 2. Nội dung chính của văn bản Những cái nhìn hạn hẹp?
Bài giải: Văn bản "Những cái nhìn hạn hẹp" gồm 2 truyện ngụ ngôn ngắn là "Ếch ngồi đáy giếng" và Thầy bói xem voi".
- Truyện Ếch ngồi đáy giếng kể về một con ếch sống trong một cái giếng, cậu ta cứ nghĩ mình rất mạnh cho đến khi vừa ra thế giới bên ngoài đã phải nhận cái kết bi thảm. Truyện đã phê phán cách nhìn thế giới hạn hẹp của ếch, chỉ vì huênh hoang, kiêu ngạo nên phải chịu kết chết thảm.
- Truyện Thầy bói xem voi kể việc năm ông thầy bói mù góp tiền biếu người quản tượng để cho xem voi, mỗi ông sờ một bộ phận lại cãi nhau vì ai cũng cho là mình đúng. Câu chuyện đã chế giễu cách xem và phán về voi của năm ông thầy bói,đồng thời khuyên người ta: muốn hiểu biết sự vật, sự việc phải xem xét chúng một cách toàn diện.
Câu hỏi 3: Tìm hiểu về tác giả, tác phẩm, bố cục đoạn trích Những cái nhìn hạn hẹp
Bài giải:
A. Tác giả
Không có
B. Tác phẩm
1. Xuất xứ
- In trong Tổng hợp văn học dân gian người Việt, tập 10, Truyện ngụ ngôn, Nguyễn Xuân Kính (Chủ biên), NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 2003
2. Bố cục (2 phần)
- Phần 1 (từ đầu đến “con trâu đi qua dẫm bẹp”): Truyện Ếch ngồi đáy giếng
- Phần 2 (còn lại): Truyện Thầy bói xem voi
3. Tóm tắt
- Truyện Ếch ngồi đáy giếng: Một con ếch sống trong giếng đã lâu ngày. Nó cứ nghĩ mình là chúa tể, còn bầu trời chỉ là chiếc vung. Đến khi mưa to, nước dâng lên, ếch ra khỏi giếng, đi lại nghênh ngang, không để ý đến xung quanh, nên bị một con trâu đi qua dẫm bẹp - Truyện Thầy bói xem voi: Năm ông thầy bói mù góp tiền biếu người quản tượng để cho xem con voi có hình thù thế nào. Mỗi ông sờ một bộ phận của con voi. Ông sờ vòi bảo con voi sun sun như con đỉa; ông sờ ngà bảo con voi chần chẫn như cái đòn càn; ông sờ tai bảo con voi như cái quạt thóc; ông sờ chân nói con voi như cột đình; ông sờ đuôi lại bảo con voi tun tủn như cái chổi sể cùn. Năm ông cãi nhau rồi đánh nhau toác đầu chảy máu.
4. Thể loại: truyện ngụ ngôn
5. Phương thức biểu đạt: tự sự kết hợp miêu tả, biểu cảm.
Xem thêm: Soạn bài "Lời của cây" - Ngữ văn lớp 7 - Chân trời sáng tạo
