1. Soạn bài: Phong cách ngôn ngữ chính luận - Ngữ văn lớp 11
Câu 1: Chỉ ra biện pháp tu từ trong đoạn văn chính luận sau:
Ai có súng dùng súng. Ai có gươm dùng gươm, không có gươm thì dùng cuốc, thuồng, gậy gộc. Ai cũng phải ra sức chông thực dân pháp cứu nước.
(Hồ Chí Minh, Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến)
Trả lời:
Biện pháp tu từ trong đoạn trích:
- Biện pháp điệp ngữ kết hợp với điệp cấu trúc cú pháp: ai có… dùng.
- Biện pháp liệt kê: súng, gươm, cuốc, thuổng, gậy gộc.
- Câu văn giàu nhịp điệu, giọng văn dứt khoát, thúc giục.
Câu 2: Viết một đề cương bài nói để chứng minh cho câu nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh:
Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt nam có bước tới đài vinh quan để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em.
(Hồ Chí Minh, Thư gửi các học sinh)
Trả lời:
Đề cương bài nói chứng minh câu nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh "Thư gửi học sinh" có thể được trình bày qua một số luận điểm và luận cứ như sau:
Có thể trình bày một số luận điểm và luận cứ:
- Ở mọi thời điểm, thanh niên luôn đóng góp và gánh vác trách nhiệm với đất nước. Trong cuộc Cách mạng tháng Tám, thanh niên Việt Nam đã đóng vai trò quan trọng trong việc giải phóng dân tộc. Họ đã gánh trên vai mình sứ mệnh hi sinh để đấu tranh chống Pháp và Mỹ. Những người thanh niên này đã thể hiện tinh thần dũng cảm, hy sinh tính mạng của mình để bảo vệ quyền tự do và độc lập của đất nước.
- Thanh niên là thế hệ trẻ, trụ cột của nước nhà. Thanh niên đại diện cho tương lai của quốc gia và là nguồn nhân lực quý báu để phát triển đất nước. Họ là những người tràn đầy sức khỏe, ý chí mạnh mẽ và có khả năng sáng tạo. Sự phấn đấu và đóng góp của thanh niên đối với xã hội và nền kinh tế của quốc gia là không thể thiếu.
- Thanh niên có sức khỏe, có ý chí, có khao khát dấn thân, cống hiến, sáng tạo. Thanh niên cần xác định nhiệm vụ của họ và tập trung vào việc học tập và rèn luyện bản thân. Họ cần phấn đấu để xây dựng và phát triển đất nước theo hướng giàu mạnh, tiến bộ, và tham gia tích cực vào quá trình hội nhập quốc tế. Thanh niên cần hiểu rõ vai trò của họ và đóng góp mạnh mẽ vào sự phát triển của đất nước.
-> Những phẩm chất cần có của con người trong thời đại mới
Luận chứng:
Thanh niên trong cuộc Cách mạng tháng Tám gánh trên vai sứ mệnh giải phóng dân tộc
- Thanh niên thời kháng chiến chống Pháp, chống Mĩ anh dũng chiến đấu, chịu nhiều khó khăn, thậm chí nhiều người hi sinh tuổi trẻ, tính mạng cho vận mệnh dân tộc
- Thế hệ thanh niên ngày nay ra sức học tập, góp phần xây dựng xã hội chủ nghĩa, trong thời kì hội nhập
c, Thanh niên cần xác định nhiệm vụ, phải học tập, rèn luyện để dựng xây đất nước giàu mạnh, tiến bộ
Câu 3: Viết một đoạn văn để chứng minh nhận định sau: Lòng yêu nước bắt nguồn từ tình yêu những người thân, yêu nơi chôn nhau cắt rốn với những kỉ niệm tuổi thơ không bao giờ quên.
Trả lời:
Sự yêu nước có thể hiện thông qua nhiều biểu hiện khác nhau. Nó có thể là sự kế thừa truyền thống từ ông cha, học hỏi từ những bài học trong sách vở, hoặc chạm đến trái tim thông qua những ký ức thời thơ ấu khó quên. Làm một phần của sự kế thừa từ ông cha, tình yêu nước thường được hình thành qua việc học hỏi những giá trị và phẩm hạnh từ thế hệ trước. Đây là một phần của lịch sử và văn hóa gia đình, là nguồn cảm hứng đánh thức trái tim và trí óc mỗi người. Ngoài ra, tình yêu nước cũng có nguồn gốc từ tình cảm đối với người thân và sự kết nối mạnh mẽ với quê hương. Tình yêu này lan tỏa từ mối quan hệ gia đình, từ tình yêu đối với cha mẹ, ông bà, anh chị em. Gia đình là nơi mà những giá trị và truyền thống của quốc gia thường được truyền đạt và duy trì. Nó tạo nên một tình cảm gắn bó tự nhiên, dựa trên quan hệ huyết thống và sự gần gũi, cộng sinh, cộng cảm. Cuối cùng, tình yêu nước còn thể hiện qua tình cảm với quê hương, những con đường quen thuộc, dòng sông mênh mông, những cánh đồng và phố phường nơi ta đã trải qua tuổi thơ. Những ký ức thời thơ ấu kết nối chúng ta mật thiết với đất nước và vùng đất mà ta gọi là "quê hương." Những sợi dây tình cảm bé nhỏ này, mặc dù nhỏ gọn, nhưng chúng sâu sắc và bền bỉ. Chúng tạo nên nền tảng cho tình yêu nước, khiến cho chúng ta tự hào và sẵn sàng hành động để bảo vệ và phát triển đất nước mình. Tình yêu nước không chỉ dừng lại ở mức cảm xúc, mà nó thường trở thành động lực để tham gia xây dựng và bảo vệ đất nước mạnh mẽ, kiên quyết và đáng tự hào cho mỗi công dân.
>> Tham khảo: Phong cách ngôn ngữ là gì? Có bao nhiêu phong cách ngôn ngữ?
2. Lý thuyết bài "Phong cách ngôn ngữ chính luận" - Ngữ văn lớp 11
Các phương tiện diễn đạt và đặc trưng của phong cách ngôn ngữ chính luận được thể hiện qua các khía cạnh sau:
a. Các phương tiện diễn đạt
Về từ ngữ: Sử dụng một loạt từ ngữ chính trị nhằm thể hiện quan điểm và giá trị như "độc lập," "bình đẳng," "đồng bào," "tự do"...
Về ngữ pháp:
Câu thường sử dụng kết cấu chuẩn mực, gần với kiểu câu phán đoán logic, tạo sự rõ ràng và logic trong hệ thống lập luận.
Sử dụng kiểu câu phức hợp kết hợp từ ngữ liên kết như "do vậy," "bởi thế," "cho nên," "vì lẽ đã..." để nối các câu với nhau một cách chặt chẽ.
Sử dụng kiểu câu ghép chính phụ để tạo nên nhiều mối quan hệ, ví dụ như nguyên nhân kết quả, nhượng bộ tăng tiến, và phương tiện mục đích.
Về biện pháp tu từ: Sử dụng nhiều biện pháp tu từ để làm cho lập luận thêm hấp dẫn, truyền cảm, và thuyết phục. Trong hình thức nói, đặc biệt chú trọng đến phát âm, cách diễn đạt khúc chiết, và mạch lạc.
b. Đặc trưng của phong cách ngôn ngữ chính luận
Tính công khai về quan điểm chính trị: Phong cách này rất rõ ràng và công khai về quan điểm chính trị, tránh sử dụng từ ngữ mơ hồ và câu nhiều ý để không gây hiểu lầm về quan điểm của tác giả.
Tính chặt chẽ trong biểu đạt và suy luận: Lập luận trong phong cách này thường được sắp xếp chặt chẽ và logic. Luận điểm và luận cứ được bố trí một cách logic, phối hợp hài hòa và mạch lạc. Sử dụng nhiều từ ngữ liên kết như "để," "mà," "với," "và," "tuy nhiên," "nhưng..." để tạo sự nối tiếp và liên kết giữa các ý.
Tính truyền cảm và thuyết phục: Phong cách này nhằm hấp dẫn, lôi cuốn, và dễ thuyết phục. Nó thể hiện sự hùng hồn và tha thiết của tác giả và diễn ra từ trái tim đến khối óc, để làm cho người đọc hoặc người nghe cảm nhận được sự nhiệt tình và sáng tạo.
>> Tham khảo: Phong cách ngôn ngữ nghệ thuật là gì? Lấy ví dụ về phong cách ngôn ngữ nghệ thuật
3. Bài tập minh họa về "Phong cách ngôn ngữ chính luận" - Ngữ văn lớp 11
Đề bài: Viết một đoạn văn để chứng minh nhận định sau: "Không có gì quý hơn độc lập, tự do" của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Gợi ý:
Là những người dân sống trong một quốc gia từng trải qua bao cuộc chiến đấu để đạt được sự độc lập, chúng ta đã thấy sự hi sinh và tinh thần bất khuất của những người đi trước, qua đó học được rằng độc lập và tự do không phải dễ dàng mà chúng ta có được ngày nay. Chúng đã đánh đổi bằng xương máu, nước mắt và cả cuộc sống của họ.
Là những người sống trong thời kỳ đen tối của chủ nghĩa thực dân và áp bức, chúng ta đã chứng kiến những tội ác khủng khiếp mà chế độ thực dân mang lại không chỉ cho dân tộc mình mà còn cả cho các dân tộc khác trên thế giới. Điều này đã khiến chúng ta hiểu rõ hơn về sự quan trọng của việc không mất đi độc lập và tự do, vì mất chúng đồng nghĩa với việc không có quyền bình đẳng.
Để có được bình đẳng dân tộc, chúng ta thấy rằng các dân tộc thuộc địa phải được giải phóng khỏi áp bức và thực dân. Điều quan trọng là độc lập dân tộc phải bao gồm cả độc lập chính trị, kinh tế, an ninh và lãnh thổ. Mọi vấn đề về chủ quyền quốc gia cần phải được quyết định bởi người dân nước đó, không thể chấp nhận sự can thiệp từ bên ngoài. Chỉ khi độc lập thực sự thể hiện ở cuộc sống hằng ngày với sự ấm no, tự do và hạnh phúc của người dân, thì đó mới là độc lập thực sự.
Vì vậy, nền độc lập của một quốc gia như Việt Nam phải dựa trên nguyên tắc là nước Việt Nam của nhân dân Việt Nam, và người dân Việt Nam phải tự quyết định về mọi vấn đề liên quan đến chủ quyền quốc gia, không chấp nhận bất kỳ sự can thiệp nào từ phía bên ngoài. Quyền độc lập và bình đẳng dân tộc là quyền quý báu, và không có gì có thể xâm phạm được quyền này. "Không có gì quý hơn độc lập tự do" là sự sống và là triết lý Cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, cũng như của toàn dân Việt Nam. Đó cũng là nguồn động viên mạnh mẽ cho tất cả những dân tộc đang chiến đấu cho độc lập, tự do, và hạnh phúc của họ trên khắp thế giới.
Quý khách có thể tham khảo bài viết liên quan cùng chủ đề như sau: Phong cách ngôn ngữ chính luận là gì? Cho ví dụ và phân tích
