1. Chuẩn bị bài: Tiếng gà trưa
Yêu cầu (trang 49 Sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1):
- Đọc trước bài thơ Tiếng gà trưa, tìm hiểu thêm thông tin về tác giả Xuân Quỳnh.
- Bài Tiếng gà trưa được viết trong thời kì đầu của cuộc chiến chống đế quốc Mỹ, in lần đầu trong tập thơ Hoa dọc chiến hào (1968) của Xuân Quỳnh.
- Chia sẻ cùng bạn bè về kỉ niệm với những người thân trong gia đình mà em nhớ nhất.
Trả lời:
Xuân Quỳnh (1942-1988), tên đầy đủ Nguyễn Thị Xuân Quỳnh, là người con xuất thân từ một gia đình công chức, sinh ra và lớn lên tại xã Văn Khê, thị xã Hà Đông, tỉnh Hà Tây (nay là phường La Khê, Hà Đông, Hà Nội). Cuộc sống của Xuân Quỳnh bắt đầu với mất mát khi mẹ cô qua đời sớm, và bố thường xuyên phải xa gia đình do công tác. Từ nhỏ, cô được dưỡng dục và chăm sóc bởi bà nội, người đã hướng dẫn và nuôi dưỡng tâm hồn cô nhiều nghệ sĩ này từ khi còn ấu thơ cho đến khi trưởng thành.
Tháng 2 năm 1956, Xuân Quỳnh trở thành thành viên của Đoàn Văn công nhân dân Trung ương và bắt đầu hành trình của mình trong lĩnh vực nghệ thuật, đặc biệt là diễn viên múa. Cô đã đại diện cho Việt Nam biểu diễn tại nhiều quốc gia và tham gia Đại hội thanh niên sinh viên thế giới năm 1959 tại Áo, nơi cô là nguồn cảm hứng cho nhiều sáng tác nghệ thuật sau này. Từ năm 1962 đến 1964, cô tiếp tục hành trình học tập tại Trường Bồi dưỡng Những Người Viết Văn Trẻ (khoá I) của Hội Nhà Văn Việt Nam. Sau khi hoàn thành khóa học, cô đã bắt đầu sự nghiệp viết văn và làm việc tại các báo Văn nghệ và Phụ nữ. Từ năm 1978 đến trước khi qua đời, Xuân Quỳnh là biên tập viên tại Nhà Xuất bản Tác Phẩm Mới.
Xuân Quỳnh đã rời bỏ thế gian vào ngày 29/8/1988 sau một vụ tai nạn giao thông tại đầu cầu Phú Lương, thị xã Hải Dương, tỉnh Hải Dương. Đối với đóng góp của mình trong văn học và nghệ thuật, bà được trao tặng Giải Thưởng Nhà Nước về Văn Học Nghệ Thuật vào năm 2001.
Các tác phẩm nổi bật của Xuân Quỳnh bao gồm "Tơ Tằm - Chồi Biếc" (thơ, 1963), "Hoa Dọc Chiến Hào" (thơ, 1968), "Gió Lào Cát Trắng" (thơ, 1974), "Lời Ru Trên Mặt Đất" (thơ, 1978), "Mùa Xuân Trên Cánh Đồng" (truyện thiếu nhi, 1981), "Bầu Trời Trong Quả Trứng" (thơ và văn thiếu nhi, 1982), "Truyện Lưu Nguyễn" (truyện thơ, 1985), "Bến Tàu Trong Thành Phố" (truyện thiếu nhi, 1984), "Vẫn Có Ông Trăng Khác" (truyện thiếu nhi) và nhiều tác phẩm khác.
2. Trả lời câu hỏi
Câu 1 (trang 49 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): Đọc lướt bài thơ, chỉ ra dòng nào không đủ năm tiếng. Số dòng trong mỗi khổ có giống nhau không?
Trả lời:
Dòng thơ ngắn nhất, nhưng đầy ý nghĩa, là chính dòng thơ "Tiếng gà trưa." Những năm chữ ngắn gọn này tạo nên một điểm nhấn quan trọng trong bài thơ, như một nhịp điệu, như tiếng gà reo vang, đặc biệt trong không gian thơ mà tác giả tạo ra. Nó là như một cái nhìn lướt qua, nhưng lại đậm chất tương tác và gắn kết giữa người cháu và tiếng gà.
Sự không đồng đều trong số dòng của mỗi khổ cũng tạo ra một sự đa dạng, một cảm giác tự nhiên và sáng tạo cho bài thơ. Chúng tôi có thể cảm nhận được sự tự do trong việc sắp xếp và biểu đạt, giống như nhịp điệu thiên nhiên của cuộc sống. Điều này khiến cho bài thơ trở nên độc đáo và sâu sắc hơn, như một cuộc hòa nhạc đa dạng của tiếng gà và tâm hồn của người cháu.
Câu 2 (trang 49 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): Xác định vần và nhịp của bài thơ.
Trả lời:
- Vần thơ: vần chân, vần cách.
- Nhịp thơ: 3/2, 2/3
Câu 3 (trang 50 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): Chú ý những hình ảnh và kỉ niệm được gợi lại từ tiếng gà trưa.
Trả lời:
Trong tiếng gà trưa, chúng ta không chỉ nghe thấy tiếng kêu sặc sỡ của gà con, mà còn nhìn thấy những hình ảnh màu nắng vàng, như một bức tranh quê hương hòa mình vào cảm xúc ngọt ngào của tuổi thơ.
Ở góc nhìn của đứa trẻ, tiếng gà trưa không chỉ là âm thanh của mỗi bước chân trên đồng lúa mướt, mà còn là ổ rơm ấm áp, nơi trứng hồng tinh khôi được chở về từ tổ của chính gà mái mơ và gà mái vàng. Trong từng con chạy nhảy trên đồng, ta nhìn thấy hình ảnh bà, tay khum soi trứng, ánh mắt hồn nhiên bao bọc bởi nắng vàng.
Kỷ niệm của người cháu, những khoảnh khắc bà bán trứng để mua quần áo mới, những sợi chỉ trắng trợn trên chiếc quần chéo go ống rộng, chiếc áo trúc bâu tỏa hương thơm của quê hương. Trong những bức tranh đẹp đẽ ấy, tâm trí chúng ta chìm đắm vào một thế giới đơn sơ, chân thành, và đầy trân trọng.
Những hình ảnh và kỷ niệm này không chỉ là những hình vẽ tĩnh lặng trên bức tranh quê hương, mà còn là những dấu vết vững chắc của tình yêu và lòng biết ơn đối với người bà, là người hướng dẫn chúng ta trên con đường trưởng thành, là người giữ gìn cho chúng ta những giá trị quý báu của cuộc sống. Đó chính là hình ảnh và kỷ niệm của tiếng gà trưa, một phần không thể tách rời trong hồn người Việt.
Câu 4 (trang 51 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): Chú ý các từ diễn tả cảm xúc của người cháu.
Trả lời:
Cảm xúc cháy bỏng của người cháu trong bài thơ "Tiếng gà trưa" được thể hiện qua những từ ngữ đầy màu sắc và tình cảm, tạo nên một bức tranh tươi sáng và ấm áp.
Người cháu đầy lòng yêu thương và biết ơn khi nói rằng tiếng gà trưa mang "bao nhiêu hạnh phúc." Đây là cảm xúc tuyệt vời của sự kết nối với quê hương, nguồn gốc, và người thân yêu. Họ thể hiện lòng yêu nước khi nói "vì lòng yêu Tổ Quốc" và lòng yêu thương cộng đồng xóm làng khi nói "vì xóm làng." Tình cảm đối với bà là một phần quan trọng của trái tim người cháu, và họ muốn dành những điều tốt đẹp nhất cho bà khi nói "vì bà." Cuối cùng, tiếng gà trưa không chỉ là một âm thanh, mà còn là một phần của tình yêu và ký ức, và người cháu thể hiện tình cảm này khi nói "vì tiếng gà."
Những từ ngữ này làm nổi bật cảm xúc đáng quý và sự đoàn kết của người cháu với gia đình, đất nước, và cộng đồng.
Câu 5 (trang 51 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): Chú ý những dòng thơ có cấu trúc giống nhau trong khổ thơ cuối.
Trả lời:
Từ "Vì" trong Tiếng Gà Trưa: Những Dòng Thơ Của Sự Đồng lòng
Dưới cánh cây rợp bóng, bức tranh quê hương mỗi sáng trỗi dậy. Những dòng thơ, như những sợi chỉ gắn kết tâm hồn của chúng ta với đất đai, đưa ta trở về với nguồn cội thấm đẫm tình yêu và truyền thống.
"Vì lòng yêu Tổ Quốc" - đó không chỉ là một câu thoại đơn giản, mà là hồn quê mình được chứa chan, là sức sống của một dân tộc. Mỗi ngày, mỗi buổi sáng bình minh, trái tim ta đập nhịp với đất trời, với những con người chân chính yêu quê hương.
"Vì xóm làng thân thuộc" - từng con phố, từng ngõ nhỏ trong làng quê là một câu chuyện của quê hương. Bản đồ quê hương không chỉ gồm những điểm đánh dấu trên giấy, mà còn là những dấu vết trên lòng mỗi người dân. Đây không chỉ là nơi ở, mà còn là nơi gắn kết tình cảm, là nơi con người biết quan tâm, chia sẻ và giúp đỡ lẫn nhau.
"Vì bà" - những bữa cơm ấm áp, những câu chuyện dân gian, những bài hát ru từ trái tim bà. Bà không chỉ là người nấu cơm, mà còn là nguồn động viên, là hình mẫu nhân cách, là nguồn hạnh phúc mỗi khi về nhà.
"Vì tiếng gà cục tác" - âm thanh của quê hương, là bản hòa nhạc của cuộc sống nông thôn, là tiếng gọi trở về, là tiếng nói của đồng bào trên ruộng đồng, là nhịp điệu của những buổi sáng trong lành.
Những dòng thơ này không chỉ là lời kể của quê hương, mà còn là những yếu tố kết nối mọi con người, là ngôn ngữ chung của tình yêu và lòng trung hiếu. Chúng ta không chỉ là những cá thể riêng lẻ, mà là một phần của cộng đồng, của quê hương, và sự đồng lòng này là nguồn động viên vững chắc cho sự phát triển và thịnh vượng của đất nước.
>> Tham khảo: Nội dung của bài thơ tiếng gà trưa là gì? Thuộc thể thơ gì?
3. Luyện tập bài thơ "Tiếng gà trưa"
Câu 1 (trang 51 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): Cảm xúc nào xuyên suốt bài thơ Tiếng gà trưa? Em hiểu người xưng “cháu” trong bài thơ là ai?
Trả lời:
Cảm xúc trải dài qua bài thơ thể hiện tình cảm sâu đậm của người cháu đối với bà và ổ trứng hồng, những tình cảm này không chỉ đơn thuần mà còn kính trọng và ấm áp.
Cảm xúc ấy bắt nguồn từ tiếng gà trưa vang lên trên con đường mà người cháu đang bước qua, như một nhịp điệu tự nhiên của cuộc sống. Tiếng gà trưa không chỉ là âm thanh mà còn là tiếng gọi từ quá khứ, là một phần của trái tim và tâm hồn của người cháu. Đó là một điểm kết nối vô hình giữa hiện tại và quá khứ, giữa cuộc sống hiện tại và ký ức.
Người cháu trong bài thơ, đồng thời cũng là tác giả Xuân Quỳnh, đang trên con đường xa nhà và tiếng gà trưa đã thức tỉnh sự nhớ về người bà yêu thương. Cảm xúc này là sự kính trọng, là lời tri ân và tôn vinh đối với người bà trong trái tim của người cháu.
Cảm xúc xuyên suốt bài thơ không chỉ là tình cảm cá nhân mà còn là tình cảm xã hội và con người với nguồn gốc và truyền thống gia đình. Tiếng gà trưa đã khơi dậy những cảm xúc này, và bài thơ là một cách tuyệt vời để thể hiện những ký ức và tình cảm đáng quý đối với người thân yêu.
Câu 2 (trang 51 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): Dòng thơ “Tiếng gà trưa” được lặp lại mấy lần trong bài thơ? “Tiếng gà trưa” đã khơi gợi ở người cháu những hình ảnh và kỉ niệm gì của tuổi thơ? Em ấn tượng với hình ảnh hoặc kỉ niệm nào nhất? Vì sao?
Trả lời:
Dòng thơ "Tiếng gà trưa" xuất hiện ba lần trong bài thơ, như một nhịp điệu quen thuộc và nhẹ nhàng, nhưng với mỗi lần tái hiện, nó mang theo những hình ảnh và kí ức khác nhau.
"Tiếng gà trưa" như một bản nhạc nhẹ, đưa người đọc đến những khung cảnh ấm áp và quen thuộc. Người cháu bắt đầu thấy mình đắm chìm trong ký ức của bà, mở ra một thế giới kỷ niệm và hình ảnh đáng yêu. Bản thân bà đã kể lại về những thời khắc hạnh phúc của tuổi thơ, về ổ rơm, trứng hồng và con gà mái mơ với hình ảnh hoa đốm trắng rải khắp lông. Hình ảnh con gà mái vàng với lông óng như màu nắng đánh bóng đã nối về ký ức về những ngày vui chơi bên bạn bè xung quanh xóm nhỏ.
Hình ảnh con gà mái vàng không chỉ đẹp mà còn đánh thức sự gần gũi và vui tươi trong tâm hồn của người cháu. Nó làm cho họ đặt chân vào quá khứ và cảm nhận sự ngọt ngào và đơn giản của những kỷ niệm tuổi thơ. Dòng thơ "Tiếng gà trưa" không chỉ là lời ca tỏ tình tôn kính bà, mà còn là cầu nối giữa thế hệ, kết nối người trẻ với những khoảnh khắc đáng quý và ấm áp của quá khứ.
Câu 3 (trang 51 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): Người bà hiện lên qua những hình ảnh, chi tiết nào? Qua đó, em có cảm nhận như thế nào về người bà và những tình cảm người cháu dành cho bà?
Trả lời:
Những cánh tay già mấp méo, nhưng vẫn linh hoạt như những sợi dây mềm mại, đang nhẹ nhàng soi trứng trong ánh sáng dịu dàng của buổi sáng. Hình ảnh của bà hiện ra như một tác phẩm nghệ thuật, chứa đựng tinh hoa của thời gian và sự chăm chỉ. Mỗi ngón tay nhỏ bé, khiến cho công việc nhỏ bé ấy trở nên linh thiêng, như một nghi lễ của cuộc sống.
Mùa đông về, và đàn gà thiều thùa nơi sân nhỏ. Bà lo lắng nhìn chúng, tâm hồn bà dường như hòa quyện với cuộc sống của từng con vật nhỏ bé trong nhà. Những suy tư về chúng không chỉ là trách nhiệm, mà còn là tình yêu thương đong đầy từ trái tim. Bà chắt chiu từng niềm vui nho nhỏ trong cuộc sống, từng khoảnh khắc bình yên giữa những khó khăn.
Nhưng không chỉ là hình ảnh của một người bà vất vả và chăm chỉ, đó còn là hình ảnh của tình yêu thương không điều kiện. Tình cảm của người cháu dành cho bà không giới hạn, sâu nặng và thắm thiết. Trong lòng cháu, bà không chỉ là một người đàn bà già, mà còn là hình ảnh của tình yêu, lòng biết ơn và quý trọng. Mỗi hành động, từng giọt mồ hôi của bà đều là biểu hiện của tình thương và sự hy sinh không ngừng. Cháu yêu thương bà, không chỉ vì những bữa ăn ấm no, mà còn vì sự hi sinh và lòng trung hiếu sâu sắc mà bà dành cho gia đình. Mỗi lời nói, mỗi hành động của bà, đều là bài ca đầy ý nghĩa về tình mẫu tử và lòng tri ân, một bài ca mãi mãi không thể quên trong tấm lòng cháu.
Câu 4 (trang 51 sgk Ngữ văn lớp 7 Tập 1): Theo em, vì sao chúng ta luôn nghĩ về những người thân yêu trong gia đình mỗi khi xa nhà hoặc gặp khó khăn?
Trả lời:
Gia đình - nguồn động viên vững chắc trong cuộc sống, là hình bản đồ tâm hồn đẹp đẽ nhất khi chúng ta phải rời xa tổ ấm hoặc đối mặt với những thử thách khó khăn. Trong lòng chúng ta, hình ảnh của gia đình luôn hiện hình mỗi khi chân bước xa nhà.
Gia đình không chỉ là nơi chúng ta sinh ra mà còn là nguồn động viên mạnh mẽ, là nguồn năng lượng tích cực khi chúng ta đối mặt với khó khăn. Trong gia đình, tình yêu thương không bao giờ biến mất; nó là nguồn động viên không ngừng, là ánh sáng dẫn đường khi chúng ta lạc lõng giữa cuộc đời.
Mỗi thành viên trong gia đình đều là những hạt giống tình thương, là những góc nhỏ tinh khôi của trái tim chúng ta. Chúng ta học cách yêu thương, chia sẻ, và gắn bó từ gia đình. Những kí ức ấm áp về những bữa cơm sum vầy, những cuộc trò chuyện trẻ trung cùng em chị, và những lời khích lệ từ bố mẹ - tất cả đều là những khoảnh khắc quý báu khắc sâu trong trí óc và tâm hồn.
Khi xa nhà, những tưởng nhớ về gia đình trở thành nguồn động viên lớn nhất. Mỗi tia nắng vàng rơi qua cửa sổ, mỗi cơn gió nhẹ vuốt ve trên khuôn mặt, chúng đều mang theo hơi ấm và tình thương từ gia đình. Đó không chỉ là niềm hy vọng, mà còn là sức mạnh không ngừng thức tỉnh lòng tin và khao khát vươn lên.
Gia đình không chỉ là nơi chúng ta trở về mỗi khi gặp khó khăn, mà còn là nguồn động viên lớn nhất khi chúng ta phải đối diện với những thách thức của cuộc sống. Những tình cảm chan chứa, sự chia sẻ đầy lòng, và lòng trung hiếu không ngừng giúp chúng ta vượt qua mọi gian nan. Gia đình không chỉ là nơi chúng ta thuộc về, mà còn là hạnh phúc, là niềm tự hào, và là nguồn động viên mãnh liệt nhất trong cuộc sống này.
Quý khách có nhu cầu xem thêm bài viết sau: Đoạn văn nêu cảm nghĩ của em về tình bà cháu trong bài thơ Tiếng gà trưa chọn lọc hay nhất
