1. Yêu cầu với văn bản nghị luận về tác phẩm thơ 

Bài thơ "Mùa Xuân Xanh" của Nguyễn Bính là một tác phẩm xuất sắc của văn học Việt Nam trong thời kỳ 1930-1945, thời kỳ chứng kiến sự trỗi dậy của phong trào dân tộc và văn học cách mạng. Bài thơ được viết dưới sự ảnh hưởng của chủ nghĩa hiện thực, với sự tập trung vào việc miêu tả vẻ đẹp của mùa xuân và ý nghĩa sâu sắc về cuộc sống và tự do. Lựa chọn bài thơ này để phân tích vì nó là một ví dụ tiêu biểu của thơ mới Việt Nam trong giai đoạn đầu của thế kỷ 20, mang lại cái nhìn mới về tự nhiên và cuộc sống.

Nét đặc sắc của bài thơ:

- Từ ngữ và hình ảnh: Nguyễn Bính sử dụng từ ngữ tươi đẹp, mạch lạc để miêu tả vẻ đẹp của mùa xuân, tạo nên những hình ảnh tươi sáng, đẹp mắt như "cỏ xanh bạt ngàn", "hoa rừng xôn xao".

- Cách tổ chức nhịp điệu: Bài thơ được xây dựng trên nền nhịp điệu trôi chảy, mềm mại, tạo ra sự thoải mái và hòa mình vào không gian tự nhiên của mùa xuân.

- Liên kết mạch cảm xúc và hình ảnh: Bằng cách kết hợp hình ảnh và cảm xúc, tác giả tạo ra một bức tranh toàn diện về vẻ đẹp và ý nghĩa của mùa xuân, từ sự hân hoan, sung túc cho đến sự huyền bí và tiềm tàng.

- Phép đối và phép điệp: Tác giả sử dụng phép đối và phép điệp để tăng cường sức mạnh thẩm mỹ và diễn đạt ý nghĩa sâu sắc của mùa xuân, tạo ra sự ấn tượng và ảnh hưởng sâu rộng đối với độc giả.

Đánh giá giá trị của bài thơ: Bài thơ "Mùa Xuân Xanh" của Nguyễn Bính không chỉ có giá trị về mặt nghệ thuật, với sự tinh tế trong việc sử dụng từ ngữ và hình ảnh, mà còn có giá trị về mặt nhân bản khi tạo ra một bức tranh sống động về vẻ đẹp và ý nghĩa của mùa xuân, góp phần thúc đẩy sự hiểu biết và trân trọng với tự nhiên và cuộc sống. Bài thơ là một tác phẩm văn học có ý nghĩa sâu sắc và mang tính khái quát, không chỉ dành cho một thời điểm cụ thể mà còn cho những thế hệ sau này.

 

2. Trả lời câu hỏi 

Câu 1 (trang 64 SGK Ngữ Văn 10 Tập 1)

Cách phân tích bài thơ theo trình tự tuyến hình ảnh dọc bài thơ, theo trình tự câu thơ và khổ thơ là một phương pháp tiếp cận hiệu quả giúp người đọc theo dõi mạch cảm xúc của tác giả theo trật tự tuyến tính, đồng thời không bỏ sót những hình ảnh và từ ngữ quan trọng. Phương pháp này có những lợi ích sau:

- Dễ theo dõi mạch cảm xúc: Phân tích theo trình tự bài thơ cho phép người đọc cảm nhận được diễn biến tâm trạng và cảm xúc của tác giả theo từng bước một cách tự nhiên, từ đó hiểu rõ hơn thông điệp mà tác giả muốn truyền tải.

- Bao quát nội dung: Cách phân tích theo trình tự khổ thơ, câu thơ giúp người đọc không bỏ sót bất kỳ chi tiết nào trong bài thơ. Những hình ảnh, từ ngữ quan trọng được phân tích một cách chi tiết, góp phần làm rõ nội dung và ý nghĩa của tác phẩm.

- Dễ đọc, dễ hiểu: Trình tự tuyến tính trong việc phân tích bài thơ giúp người đọc tiếp cận bài thơ một cách thuận tiện. Độc giả không phải đảo ngược hoặc nhảy qua lại giữa các phần khác nhau của bài thơ, từ đó tăng khả năng hiểu tác phẩm.

- Quan sát toàn bộ tác phẩm: Phân tích theo trình tự câu thơ, khổ thơ cho phép độc giả nắm bắt toàn bộ tác phẩm theo từng phần một cách rõ ràng. Điều này giúp họ đánh giá được toàn bộ giá trị và ý nghĩa của bài thơ một cách tổng thể.

Tóm lại, cách cảm nhận và phân tích bài thơ theo trình tự tuyến hình ảnh dọc bài thơ, trình tự câu thơ, khổ thơ giúp độc giả dễ dàng tiếp cận tác phẩm, nắm bắt trọn vẹn nội dung, hình ảnh và ý nghĩa của bài thơ. Phương pháp này là một lựa chọn phù hợp cho những ai muốn hiểu bài thơ một cách dễ đọc, dễ hiểu và có thể quan sát toàn diện.

Câu 2 (trang 64 SGK Ngữ Văn 10 Tập 1)

Trong bài văn nghị luận phân tích và đánh giá về một tác phẩm thơ, việc phân tích chủ đề đòi hỏi phải nêu bật được những đặc sắc nghệ thuật của bài thơ. Điều này bao gồm việc phân tích và đánh giá các yếu tố sau:

- Từ ngữ: Từ ngữ là yếu tố cơ bản trong thơ ca, mang đến ý nghĩa và cảm xúc cho người đọc. Phân tích cần chỉ ra cách sử dụng từ ngữ của tác giả, bao gồm việc chọn lựa từ ngữ, mức độ biểu cảm và khả năng tạo hình ảnh của từ ngữ.

- Hình ảnh: Hình ảnh là yếu tố quan trọng giúp tạo nên sức hấp dẫn và sinh động cho bài thơ. Phân tích nên tập trung vào những hình ảnh mà tác giả sử dụng, cách tác giả tạo ra hình ảnh qua từ ngữ, và tác động của những hình ảnh đó đối với chủ đề và mạch cảm xúc của bài thơ.

- Cách tổ chức nhịp điệu: Nhịp điệu trong thơ giúp tạo ra sự nhịp nhàng, cuốn hút cho tác phẩm. Phân tích cần đề cập đến cách tác giả tổ chức nhịp điệu, sử dụng các biện pháp như lặp lại, đối xứng, biến đổi nhịp điệu để tạo ra sự độc đáo cho bài thơ.

- Nhạc điệu: Nhạc điệu trong thơ là yếu tố giúp tác phẩm trở nên du dương, dễ nghe. Phân tích nên chỉ ra cách tác giả sử dụng âm vần, tiết tấu, sự hài hòa trong câu thơ để tạo nên tính nhạc cho bài thơ.

- Cách liên kết mạch cảm xúc: Một tác phẩm thơ hay cần có sự liên kết mạch cảm xúc rõ ràng, logic. Phân tích nên tập trung vào cách tác giả dẫn dắt cảm xúc, tạo nên sự liền mạch trong mạch thơ và tác động đến cảm xúc của người đọc.

- Cách liên kết hình ảnh: Cách liên kết hình ảnh trong bài thơ cũng là một yếu tố nghệ thuật quan trọng. Phân tích cần nêu rõ cách tác giả sử dụng hình ảnh để tạo ra mạch thơ thống nhất, từ đó góp phần thể hiện chủ đề và cảm xúc của tác phẩm.

Việc phân tích và đánh giá những đặc sắc nghệ thuật trên sẽ giúp người đọc hiểu rõ hơn về bài thơ, nắm bắt được chiều sâu ý nghĩa và cảm xúc mà tác giả muốn truyền tải.

Câu 3 (trang 64 SGK Ngữ Văn 10 Tập 1)

Người viết đã đánh giá bài thơ "Mùa xuân xanh" một cách sâu sắc và thuyết phục, nhận định rằng tác phẩm là một bài thơ của niềm vui sống, sự chan hòa giữa con người với tạo vật, và là khúc dạo đầu của tình yêu lứa đôi. Bài thơ mang đến những giá trị nhân bản thông qua ngôn từ thơ ca tự nhiên, giản dị nhưng vẫn hiện đại.

Đánh giá này được đặt ở phần kết bài, tạo nên sự chốt lại mạch phân tích một cách chặt chẽ và có hệ thống. Tác giả đã khái quát những điểm chính về nội dung và nghệ thuật của bài thơ thông qua các luận điểm đã phân tích ở các phần trước.

Nội dung của bài thơ nhấn mạnh đến niềm vui sống, sự chan hòa giữa con người và thiên nhiên, cũng như khúc dạo đầu của tình yêu đôi lứa. Tác giả đã chứng minh điều này bằng cách phân tích hệ thống ngôn từ thơ ca tự nhiên, giản dị mà hiện đại. Các luận điểm được trình bày rõ ràng và lập luận thuyết phục, giúp người đọc hiểu rõ hơn về vẻ đẹp của bài thơ và ý nghĩa mà nó truyền tải.

Thông qua cách viết mạch lạc và phân tích chi tiết, tác giả đã mang lại một cái nhìn sâu sắc và toàn diện về bài thơ "Mùa xuân xanh," giúp người đọc cảm nhận được sự kết nối giữa con người với tạo vật và vẻ đẹp của tình yêu đôi lứa trong không gian mùa xuân tươi mới.

 

3. Thực hành 

1. Chuẩn bị viết

- Lựa chọn bài thơ: Đầu tiên, cần lựa chọn bài thơ sẽ được phân tích và đánh giá một cách kỹ càng. Đối với bài viết này, bạn đã chọn bài thơ "Mùa xuân chín" của Hàn Mặc Tử, một tác phẩm đặc sắc thuộc phong trào Thơ mới của văn học Việt Nam. Bài thơ này nổi tiếng với cảm xúc dạt dào và hình ảnh mùa xuân đầy màu sắc, mang đến cho người đọc nhiều cảm nhận sâu sắc về thiên nhiên và tình yêu.

- Tìm đọc và tham khảo: Để hiểu sâu sắc hơn về bài thơ, bạn nên tìm đọc những bài viết, ý kiến và nhận xét của các nhà phê bình văn học, cũng như những người yêu thích tác phẩm này. Các tài liệu tham khảo có thể bao gồm sách, bài báo, luận văn hoặc những đánh giá trên internet.

+ Sách và tài liệu chuyên khảo: Bạn có thể tìm kiếm những cuốn sách và tài liệu chuyên khảo về tác giả Hàn Mặc Tử, hoặc về bài thơ "Mùa xuân chín" cụ thể. Những tác phẩm này thường cung cấp phân tích chuyên sâu về các yếu tố nghệ thuật, ngôn ngữ, hình ảnh, nhịp điệu, và chủ đề của bài thơ.

+ Bài viết trực tuyến: Nhiều bài viết trực tuyến có thể cung cấp ý kiến đa chiều về bài thơ, từ nhận xét của các nhà văn, nhà phê bình cho đến cảm nhận cá nhân của những người yêu thơ. Đây là nguồn thông tin phong phú giúp bạn có cái nhìn toàn diện hơn về bài thơ.

+ Ghi chép và tổng hợp: Ghi chép và tổng hợp những thông tin, ý kiến từ các nguồn tài liệu khác nhau sẽ giúp bạn có được góc nhìn đa chiều về bài thơ "Mùa xuân chín". Điều này sẽ tạo cơ sở vững chắc cho quá trình phân tích và đánh giá tác phẩm.

2. Tìm ý và lập dàn ý

a. Tìm ý

- Đọc và cảm nhận bài thơ: Đầu tiên, hãy đọc lại bài thơ bạn đã lựa chọn, có thể đọc thầm hoặc đọc thành tiếng để cảm nhận rõ hơn âm điệu và nhịp điệu của nó. Chú ý đến những cách diễn đạt độc đáo, mới lạ và những hình ảnh gây ấn tượng sâu sắc. Hãy suy ngẫm về lý do bài thơ được tổ chức và kết hợp ngôn từ theo cách đặc biệt như vậy.

+ Nhan đề bài thơ: "Mùa xuân chín" - nhan đề gợi cảm giác về một mùa xuân đã đến độ chín muồi, đầy đủ và trọn vẹn.

+ Nhịp điệu: Nhịp điệu nhanh, biểu hiện âm điệu thiết tha và da diết, mang đến cho người đọc cảm giác của một mùa xuân sôi động và đầy sức sống.

+ Sự kết hợp từ ngữ mới lạ: Chú ý những cách kết hợp từ ngữ độc đáo như "khói mơ", "sột soạt gió", "sóng cỏ", "đám xuân xanh", "tiếng ca vắt vẻo", "mùa xuân chín", v.v.

- Liên kết và mạch cảm xúc: Thử liên kết âm điệu, nhịp điệu, ngôn ngữ, hình ảnh của bài thơ để nhận ra mạch cảm xúc từ ngoại cảnh đến tâm cảnh, từ cảnh xuân đến tình xuân. Quan sát xem sự liên kết này mang lại những bất ngờ nào trong cảm xúc, liên tưởng và nhận thức của bạn.

+ Mạch cảm xúc bài thơ: Bài thơ đi từ ngoại cảnh đến tâm cảnh, từ cảnh xuân đến tình xuân, thể hiện mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên trong mùa xuân chín.

+ Phân tích nội dung và nghệ thuật: Khi phân tích, hãy sử dụng các thao tác so sánh và liên tưởng một cách thích hợp để làm rõ nội dung và nghệ thuật của bài thơ.

+ Tập trung vào phương diện độc đáo: Tập trung vào những khía cạnh độc đáo, mới mẻ của bài thơ, bao gồm hình ảnh tượng trưng siêu thực đầy huyền ảo.

+ Đánh giá giá trị thẩm mỹ và nhân văn: Đánh giá đầy đủ về giá trị thẩm mỹ và giá trị nhân văn của bài thơ, xem xét cách nó kết nối với người đọc và tác giả.

b. Lập dàn ý

- Mở bài:

+ Giới thiệu ngắn gọn về bài thơ: tác giả, thời điểm ra đời, nơi xuất bản, đánh giá chung của dư luận về bài thơ.

+ Nêu những vấn đề chính sẽ được tập trung phân tích trong bài viết.

- Thân bài:

+ Mạch ý tưởng và cảm xúc của nhân vật trữ tình: Phân tích nhân vật trữ tình trong bài thơ, xem nhân vật muốn biểu đạt điều gì thông qua hình tượng nào, với cái nhìn và thái độ ra sao.

+ Sự phát triển của hình tượng chính trong bài thơ: Phân tích sự phát triển của hình tượng chính qua các khổ thơ, đoạn thơ trong bài, và tính độc đáo của những phương tiện ngôn từ đã được sử dụng.

- Nét hấp dẫn riêng của bài thơ: So sánh và đối chiếu bài thơ với những sáng tác khác cùng đề tài, chủ đề, thể loại để tìm ra nét hấp dẫn riêng của nó.

- Kết bài:

+ Khẳng định giá trị tư tưởng và giá trị thẩm mỹ của bài thơ.

+ Nêu ý nghĩa của bài thơ đối với người viết bài nghị luận, cảm nhận cá nhân về tác phẩm.

Quý khách xem thêm bài viết sau: 

- Soạn bài Những ngôi sao xa xôi ngắn gọn, đầy đủ, chi tiết nhất

- Soạn bài Sang thu chọn lọc, chi tiết nhất