1. Soạn văn lớp 10 Cánh diều Tập 1 - bài Nội dung và cách học của sách Ngữ văn 10
Câu 1 trang 9 SGK Ngữ văn 10 tập 1- Cánh diều: Sách Ngữ văn 10 hướng dẫn đọc hiểu văn bản văn học thuộc những thể loại nào? Thể loại truyện nào mới so với sách Ngữ văn Trung học cơ sở? Cần chú ý gì khi đọc hiểu các văn bản văn học?
Trả lời:
- Sách Ngữ văn 10 hướng dẫn đọc hiểu văn bản văn học thuộc những thể loại:
+ Văn bản Truyện
+ Văn bản Thơ
+ Văn bản Chèo, tuồng
+ Văn bản nghị luận
+ Văn bản thông tin
- Thể loại truyện mới so với sách Ngữ văn Trung học cơ sở: Thần thoại, sử thi, tiểu thuyết chương hồi.
- Cần chú ý khi đọc hiểu các văn bản văn học:
+ Văn bản truyện: ngoài việc hiểu nội dung và hình thức của tác phẩm, cần biết cách đọc văn bản gắn với đặc điểm mỗi thể loại cụ thể.
+ Văn bản Thơ: mối quan hệ giữa nội dung và hình thức, đặc điểm của mỗi thể thơ.
+ Văn bản Chèo, tuồng: hiểu nội dung cụ thể, chú ý ngôn ngữ và cách thức trình bày.
Câu 2 trang 9 SGK Ngữ văn 10 tập 1: Mục Đọc hiểu văn bản nghị luận và Đọc hiểu văn bản thông tin nêu lên những nội dung nào?
Trả lời:
Mục Đọc hiểu văn bản nghị luận và Đọc hiểu văn bản thông tin gồm 2 nội dung chính là những văn bản thuộc thể loại đó và những lưu ý khi đọc. Cụ thể:
| Đọc hiểu văn bản nghị luận | Nghị luận xã hội: Bản sắc là hành trang, Đừng gây tổn thương, Khi ta thay đổi, thế giới đã thay đổi ta. Nghị luận văn học: Gió thanh lay động cành cô trúc, Phân tích bài thơ Thu vịnh, “Phép màu” kì diệu của văn học. | Cần chú ý đề tài, ý nghĩa vấn đề, cách tác giả nêu ý nghĩa, sử dụng lí lẽ, bằng chứng cụ thể để thuyết phục. |
| Đọc hiểu văn bản thông tin | Thăng long - Đông Đô - Hà Nội: một hằng số văn hóa Việt Nam, Lễ hội Đền Hùng, Lễ hội dân gian đặc sắc của dân tộc Chăm ở Ninh Thuận, Lễ hội Ok Om Bok, … | Chú ý cách triển khai thông tin bằng nhiều hình thức, cách trình bày văn bản có sử dụng kết hợp các kênh chữ với kênh hình, nhận biết được cách đưa tin và quan điểm của người viết ở một bản tin. |
Câu 3 trang 9 SGK Ngữ văn 10 tập 1: Bài Thơ văn Nguyễn Trãi học những thể loại và tác phẩm nào? Nêu những đặc điểm lưu ý khi học về tác giả Nguyễn Trãi.
Trả lời:
- Bài Thơ văn Nguyễn Trãi học những thể loại và tác phẩm: Đại cáo bình Ngô, bài thơ Nôm Gương báu khuyên răn và Thư dụ Vương Thông lần nữa.
- Khi đọc thơ văn Nguyễn Trãi, ngoài việc chú ý các yêu cầu đọc hiểu văn bản nghị luận trung đại, thơ Nôm Đường luật, cần biết vận dụng những hiểu biết về Nguyễn Trãi để hiểu sâu hơn tác phẩm của ông.
2. Soạn bài Kiến thức ngữ văn lớp 10 trang 3 Tập 2 - Cánh diều
Bối cảnh lịch sử, văn hoá, xã hội với việc đọc hiểu tác phẩm văn học:
- Đọc hiểu tác phẩm luôn gắn liền với việc vận dụng kiến thức về hoàn cảnh lịch sử, văn hoá, xã hội. Hoàn cảnh lịch sử, văn hoá, xã hội thời kì nhà văn sống với những sự kiện, các mối quan hệ xã hội, sinh hoạt văn hoá đã tác động trực tiếp và gián tiếp tới sáng tác của nhà văn và được phản ánh một cách sâu sắc trong các tác phẩm của họ. Nhiều vấn đề trong các tác phẩm văn học chỉ có thể cắt nghĩa được khi vận dụng các tri thức về hoàn cảnh lịch sử, văn hoá, xã hội vào việc đọc hiểu tác phẩm đó.
- Thời đại Nguyễn Trãi là thời đại đau thương và quật khởi. Đau thương bởi sau hơn bốn thế kỉ độc lập, tự chủ (từ năm 938 đến 1407), dân tộc ta lại rơi vào thảm hoạ mất nước, chịu sự thống trị tàn bạo của giặc Minh xâm lược. Quật khởi bởi đây là giai đoạn truyền thống yêu nước, anh hùng được trỗi dậy và phát huy mạnh mẽ, mà đỉnh cao là cuộc khởi nghĩa Lam Sơn – cuộc khởi nghĩa gian khổ bậc nhất, thắng lợi huy hoàng bậc nhất trong lịch sử Việt Nam trước năm 1945.
- Nguyễn Trãi là người sống hết mình với thời đại, có những đóng góp to lớn vào thắng lợi của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và sự nghiệp xây dựng đất nước sau khi dân tộc giành lại quyền độc lập, tự chủ.
Nghị luận xã hội trung đại:
- Nghị luận xã hội trung đại thường được viết bằng các thể văn như: chiếu, hịch, cáo, thư,..., phản ánh những vấn đề chính trị, xã hội và có giá trị nghệ thuật cao. Chiếu, cáo thường để ban bố trước dân chúng về những công việc và sự kiện có tính chất quốc gia; thư dùng để trao đổi, thuyết phục người khác trong công việc. Các bài nghị luận xã hội trung đại có một số đặc điểm nổi bật sau đây:
- Là thể văn tổng hợp “văn, sử, triết bất phân", có sự kết hợp hài hoà giữa lí lẽ và cảm xúc, giữa tư tưởng và tình cảm của người viết; bài văn vừa có tính thuyết phục, vừa giàu màu sắc biểu cảm. Văn nghị luận trung đại thường được viết bằng văn biền ngẫu, từ ngữ trang trọng, uyên bác, giàu tính ước lệ, tượng trưng.
- Trong nhiều bài nghị luận xã hội trung đại, vai trò của người viết rất đặc biệt, tác giả thường là các bậc vua, chúa, thủ lĩnh hoặc được vua, chúa, thủ lĩnh uỷ nhiệm soạn thảo các văn bản. Như việc Nguyễn Trãi thừa lệnh và nhân danh Lê Lợi viết thư từ răn bảo các tướng sĩ của ta và thuyết phục tướng giặc nhà Minh, được tập hợp trong sách Quân trung từ mệnh tập (Tập văn từ lệnh trong quân). Nguyễn Trãi cũng được Lê Lợi giao viết Đại cáo bình Ngô với danh nghĩa nhà vua để bố cáo thiên hạ về đại thắng của dân tộc,... Các tác giả được uỷ thác thường là những nhà văn hoá lỗi lạc hoặc có địa vị, uy tín cao trong triều đình và xã hội. Văn bản nghị luận do họ soạn thảo không chỉ thể hiện tư tưởng, tình cảm của các bậc vua, chủa, thủ lĩnh, đại diện cho tư tưởng thời đại, ý chỉ, khát vọng của cả quốc gia, dân tộc, mà còn chứa đựng trí tuệ, tình cảm và tài năng văn chương của mỗi người.
3. Soạn bài Kiến thức ngữ văn lớp 10 trang 33 Tập 2
Tiểu thuyết và truyện ngắn :
Tiểu thuyết và truyện ngắn đều là các thể loại truyện, tuy thuộc cùng một hạng mục nhưng lại có những đặc điểm riêng biệt đáng chú ý.
Tiểu thuyết là loại tác phẩm truyện có quy mô lớn. Nó có khả năng phản ánh đời sống trong một phạm vi rộng lớn, không bị ràng buộc về không gian và thời gian. Cốt truyện của tiểu thuyết thường phức tạp, được xây dựng trên nhiều sự kiện, tình huống, và nhiều mối xung đột. Tiểu thuyết có thể miêu tả nhiều nhân vật, mỗi nhân vật có những đặc điểm và tình cảm riêng, tạo nên những mối quan hệ chồng chéo và diễn biến tâm lý phong phú. Tiểu thuyết đa dạng về thể loại, và ở bài này, chúng ta tập trung vào tiểu thuyết chương hồi.
Trong khi đó, truyện ngắn là một thể loại tác phẩm truyện với quy mô nhỏ hơn. Truyện ngắn nhắm đến việc khắc họa một hiện tượng, tình huống, hoặc cảm xúc trong cuộc sống. Cốt truyện thường diễn ra trong một không gian và thời gian hạn chế. Kết cấu của truyện ngắn thường đơn giản hơn, không có nhiều tầng tầng lớp lớp, và thường chỉ có một vài nhân vật chính. Truyện ngắn thu hút độc giả bởi nội dung tinh tế, chi tiết sắc nét có sức gợi cảm xúc mạnh mẽ. Ý tưởng trong truyện ngắn thường được thể hiện qua các tình huống bất ngờ, lời văn hàm súc, và chứa đựng nhiều ẩn ý.
Tóm lại, tiểu thuyết và truyện ngắn đều là những tác phẩm truyện đa dạng, mỗi loại mang đến những trải nghiệm và cảm xúc riêng. Sự khác biệt trong quy mô, cốt truyện, và cách thể hiện giúp mỗi thể loại này có sức hấp dẫn và giá trị riêng của nó trong văn học.
Điểm nhìn nghệ thuật, người kể chuyện hạn tri, người kể chuyện toàn tri:
Trong nghệ thuật viết truyện, điểm nhìn (narrative point of view) là một khía cạnh quan trọng, quyết định cách tác giả kể chuyện và tạo dựng câu chuyện. Có hai loại điểm nhìn nghệ thuật quan trọng và thường được sử dụng: điểm nhìn hạn tri và điểm nhìn toàn tri.
Điểm nhìn hạn tri thường được áp dụng khi người kể chuyện là một nhân vật trong câu chuyện. Họ thường sử dụng ngôi thứ nhất (tôi) để kể chuyện và chỉ biết những thông tin mà họ trực tiếp thấy hoặc trải qua. Điều này làm cho câu chuyện trở nên chân thực và mang tính chất cá nhân cao. Tuy nhiên, điểm nhìn hạn tri có hạn chế về khả năng phản ánh toàn bộ cảnh quan và tâm lý của các nhân vật khác trong câu chuyện.
Trái lại, điểm nhìn toàn tri thường được sử dụng khi người kể chuyện không tham gia trực tiếp vào câu chuyện và sử dụng ngôi thứ ba để kể. Người kể chuyện toàn tri biết tất cả về nhân vật, sự việc, và hoàn cảnh, có khả năng nhận thức toàn bộ cảnh quan. Điều này giúp họ có cái nhìn tổng quan, chi tiết và khả năng bình luận sâu sắc về tất cả các khía cạnh của câu chuyện. Tuy nhiên, điểm nhìn toàn tri có thể làm mất đi sự cá nhân và gần gũi mà điểm nhìn hạn tri mang lại.
Trong nghệ thuật viết truyện, tùy theo mục đích và phong cách của tác giả mà họ sẽ lựa chọn điểm nhìn phù hợp. Sự linh hoạt của điểm nhìn nghệ thuật giúp tác giả tạo ra các tác phẩm đa dạng và hấp dẫn, đồng thời cho phép người đọc trải nghiệm những góc nhìn khác nhau về câu chuyện và nhân vật.
Xem thêm: Soạn bài "Thần trụ trời" - Chân trời sáng tạo - Ngữ văn lớp 10
