Tại sao nói chính sách áp dụng pháp luật là một loại biến thể của chính sách pháp luật?

Khách hàng: Kính thưa Luật sư Minh Khuê, chính sách áp dụng pháp luật là gì? Tại sao nói chính sách áp dụng pháp luật là một loại biến thể của chính sach pháp luật?

Cảm ơn!

Trả lời:

1. Áp dụng pháp luật

Áp dụng pháp luật là hoạt động thực hiện pháp luật mang tính tổ chức quyền lực nhà nước, được thực hiện bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền, nhà chức trách hoặc tổ chức xã hội được Nhà nước trao quyền, nhằm các biệt hóa quy phạm pháp luật vào các trường hợp cụ thể, đối với cá nhân, tổ chức cụ thể.

Hay đó là hành vi của cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức có thẩm quyền hay một tổ chức được giao quyền, căn cứ vào quy định củapháp luật để giải quyết một trường hợp cụ thể.

Áp dụng pháp luật là hình thức thực hiện pháp luật trong đó nhà nước thông qua các cơ quan có thẩm quyền tổ chức cho các chủ thể pháp luật thực hiện các quy định của pháp luật hoặc ban hành quyết định làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt các quan hệ pháp luật cụ thể.

Ví dụ: Cảnh sát giao thông ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với người đi vào đường ngược chiều hay không đội mũ bảo hiểm khi tham gia giao thông đường bộ.

Hình thức áp dụng pháp luật có một số đặc điểm đó là:

– Áp dụng pháp luật là hoạt động mang tính quyền lực nhà nước

– Áp dụng pháp luật là hoạt động có thủ tục phức tạp và chặt chẽ được pháp luật quy định cụ thể (ví dụ như trường hợp xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông cũng được pháp luật quy định một cách chi tiết)

– Áp dụng pháp luật là hoạt động mang tính sáng tạo

– Áp dụng pháp luật là hoạt động mang tính cá biệt cho từng quan hệ xã hội nhất định.

Ví dụ: Xử một việc phạm tội, giải quyết một vụ tranh chấp về dân sự, kinh tế… xác định quyền hoặc nghĩa vụ của một công dân,.... Áp dụng pháp luật phải tiến hành theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định.

2. Trường hợp tiến hành áp dụng chính sách pháp luật

Áp dụng pháp luật được tiến hành trong các trường hợp:

1) Khi xảy ra tranh chấp giữa các bên tham gia quan hệ pháp luật về quyền và nghĩa vụ mà tự họ không thể giải quyết được, phải nhờ cơ quan nhà nước (hoặc cơ quan của tổ chức xã hội) có thẩm quyền giải quyết;

2) Khi quyền và nghĩa vụ của các chủ thể không mặc nhiên phát sinh nếu thiếu sự can thiệp của Nhà nước;

3) Khi cần áp dụng chế tài pháp luật đối với chủ thể vi phạm pháp luật; 4) Khi nhà nước thấy cần kiểm tra, giám sát hoạt động của các chủ thể quan hệ pháp luật hoặc để xác định sự tồn tại hay không tồn tại của sự kiện thực tế có ý nghĩa pháp lí như xác nhận di chúc, xác nhận văn bằng, chứng chỉ, hợp đồng viết tay, chữ kí của người có thẩm quyền...

3. Chính sách áp dụng pháp luật

Phần lớn chính sách áp dụng pháp luật đã có nền móng từ trong chính sách xây dựng pháp luật, trong các phạm vi xác định chiến lược phát triển các văn bản quy phạm pháp luật, đặc biệt các văn bản luật. Chính sách xây dựng pháp luật thể hiện với tư cách là cơ sở quy phạm của hoạt động áp dụng pháp luật. Chính ở đây hình thành nên các định hướng đối vói toàn bộ cơ chế điều chỉnh pháp luật, cả đối với việc ban hành, lẫn đối vói việc thực hiện các quy phạm pháp luật.

Đồng thời, chính sách áp dụng pháp luật cũng có tính độc lập của mình. Chính sách áp dụng pháp luật là sự bổ sung có trọng lượng để khẳng định sự tồn tại của chính sách xây dựng pháp luật. Chính sách áp dụng pháp luật khi thúc đẩy cuộc sống, trong đó có thúc đẩy các tư tưởng, các dự định xây dựng pháp luật mang tính chiến lược, có nhiệm vụ đưa các phưong tiện và các yếu tố tản mạn của áp dụng pháp luật vào một hệ thống nhất định, bằng cách đó tổ chức nên quá trình áp dụng pháp luật, định hướng cho quá trình đó đạt được các mục tiêu nhất định.

Chính sách áp dụng pháp luật là một định hướng độc lập của chính sách pháp luật. Chính sách pháp luật là một bộ phận của chính sách nói chung, vói tư cách là một hiện tượng xã hội tổng thể, có khách thể của mình là đời sống pháp luật và thể hiện các định hướng cơ bản của chiến lược và sách lược xây dựng việc tổ chức thực hiện pháp luật. Điều đó cho phép tách ra trong nội dung của chính sách pháp luật, cùng với chính sách xây dựng pháp luật, chính sách áp dụng pháp luật với tư cách là một hiện tượng chính sách pháp luật độc lập, tách biệt, chứa đựng các xu hướng cơ bản của lý luận và thực tiễn về hoạt động áp dụng pháp luật.

=> Chính sách áp dụng pháp luật là hoạt động có cơ sở khoa học, nhất quán và hệ thống của các cơ quan nhà nước và của các thỉêì chế phi nhà nước để xác định chiên lược và sách lược vê cơ chê'áp dụng pháp luật, tạo ra các đỉêu kiện cần thiết cho hoạt động áp dụng pháp luật có hiệu quả.

Chính sách áp dụng pháp luật được thể hiện trong hoạt động thực tiễn của các cơ quan quyền lực nhà nước và của các tổ chức xã hội được ủy quyền để thực hiện các mệnh lệnh (quy định) quy phạm pháp luật, trong việc soạn thảo và thông qua các văn bản áp dụng pháp luật, trong các tài liệu mang tính chất cá biệt, cá nhân hóa.

4. Chính sách áp dụng pháp luật là một loại biến thể của chính sách pháp luật

Chính sách áp dụng pháp luật không chỉ là một hình thức của thực hiện chính sách pháp luật mà còn là một loại biến thể của chính sách pháp luật. Loại biến thể này của chính sách pháp luật có các đặc điểm sau đây:

- Chính sách áp dụng pháp luật là hình thức cụ thể hóa chiến lược pháp luật chung đối với bộ phận đặc thù của điều chỉnh pháp luật là áp dụng pháp luật. Khái niệm (và hiện tượng) này liên kết, tích hợp trong mình các thuộc tính, các dấu hiệu, các tính quy luật đặc trung cho chính sách pháp luật ở giai đoạn áp dụng các quy định (mệnh lệnh) phấp luật;

- Khách thể chịu sự tác động mang tính chính sách quản lý của chính sách áp dụng pháp luật là các mối quan hệ xã hội được hình thành trong lĩnh vực áp dụng pháp luật, còn đối tượng trực tiếp là hoạt động áp dụng pháp luật, các mục tiêu, các nhiệm vụ, các nguyên tắc, các phương pháp, các ưu tiên của hoạt động áp dụng pháp luật. Chính sách áp dụng pháp luật là cơ sở tư tưởng - lý luận, là nhân tố tổ chức và định hướng đối với hoạt động quyền lực của các chủ thể có thẩm quyền trong lĩnh vực áp dụng pháp luật;

- Chính sách áp dụng pháp luật có các hình thức soạn thảo và thực hiện đặc thù về nội dung của nó, có cấu thành chủ thể đặc biệt, có các phương thức của sự khách quan hóa bên ngoài và nhiều dấu hiệu khác;

- Chính sách áp dụng pháp luật có các mối liên hệ mang tính quy luật với các định hướng khác của chính sách pháp luật, trước hết, vói chính sách xây dựng pháp luật. Nội dung và định hướng chung của chính sách áp dụng pháp luật được xác định bởi hệ thống các quy phạm pháp luật hiện hành. Ở nghĩa này, chính sách áp dụng pháp luật mang tính chất dưới luật, có nhiệm vụ tạo ra các điều kiện tư tưởng, tổ chức - quản lý cần thiết và các điều kiện khác cho việc thực hiện thỏa đáng ý chí của nhà làm luật. Ngoài ra, chính sách áp dụng pháp luật thực hiện cả các chức năng bù đắp nhất định, đưa ra những sửa đổi và bổ sung những vấn đề của chính sách xây dựng pháp luật ở giai đoạn áp dụng pháp luật;

- Chính sách áp dụng pháp luật là nhân tố quan trọng của việc hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật và của toàn bộ hệ thống điều chỉnh pháp luật ở nước ta. Chính sách áp dụng pháp luật không chỉ tạo ra các tiền đề chính sách - quản lý cần thiết cho việc thực hiện tối ưu ý chí của nhà làm luật, cho phép tập trung các nỗ lực của nhà nước vào những bộ phận quan trọng nhất của điều chỉnh pháp luật, mà còn kích thích, thúc đẩy việc các cơ quan xây dựng pháp luật thông qua được các quyết định sửa đổi, bô’ sung, bãi bỏ các quy định pháp luật làm sao để các quy định pháp luật đó ở mức độ lớn nhất và cân nhắc đầy đủ nhất các khả năng và các nhu cầu của thực tiễn áp dụng pháp luật;

- Chính sách áp dụng pháp luật được luận chứng về mặt khoa học là bảo đảm cần thiết cho việc bảo đảm trên thực tế các quyền và tự do của cá nhân, cho việc củng cố pháp chế và trật tự pháp luật, cho việc giải quyết các nhiệm vụ quan trọng có ý nghĩa đối với cuộc sống.

Với tư cách là chiến lược và sách lược chung của việc áp dụng pháp luật, chính sách áp dụng pháp luật được thể hiện ở các luận điểm mang tính quan niệm tương ứng, các định hướng, sự tổ chức, các hình thức, các phương pháp, các phương tiện, các xu hướng của hoạt động áp dụng pháp luật.

Chức năng của chính sách áp dụng pháp luật, suy cho cùng, được thể hiện ở việc đạt được chất lượng tương ứng của hoạt động áp dụng pháp luật, bảo đảm tính định hướng của nó đến việc giải quyết các nhiệm vụ được quyền lực chính trị coi là quan trọng nhất. Chính sách áp dụng pháp luật (lẽ dĩ nhiên, cùng với chính sách xây dựng pháp luật) có nhiệm vụ tổ chức, hình thành nên cơ chế áp dụng pháp luật, tạo ra những điều kiện cần thiết cho các hoạt động nhất quán và có sự phối hợp chặt chẽ của các chủ thể tiến hành hoạt động áp dụng pháp luật, cho việc "xâu chuỗi" mang tính hệ thống tất cả các yếu tố đòi hỏi phải có của cơ chế đó.

5. Chính sách pháp luật

Chính sách phấp luật được hiểu là hoạt động có căn cứ khoa học, nhất quán và hệ thôhg của các cơ quan nhà nước và của các thiết chếphi nhà nước để xây dựng cơ chế điêu chỉnh pháp luật có hiệu quả, sử dụng văn minh các phương tiện pháp luật để đạt được mục tiêu hảo đảm, bảo vệ đây đủ nhất các quyền và tự do của con người và của công dân; xây dựng và phát triển nhà nước pháp quyền; hình thành và xây dựng xã hội pháp quyền; xây dựng và phát triển văn hóa pháp quyên và đời sôhg pháp luật của xã hội và của cá nhân.

Nghiên cứu sách báo pháp lý cho thấy, còn có nhiều định nghĩa súc tích về chính sách pháp luật. Các định nghĩa đó hoàn toàn có quyền tồn tại, tuy nhiên điều quan trọng mang tính nguyên tắc là chứng không chứa đựng các thành tố cơ bản của chính sách pháp luật, không đưa ra được quan niệm chỉnh thể về khái niệm đó. Đồng thòi, có cả các định nghĩa khác về chính sách pháp luật, nhưng các định nghĩa đó không thể sử dụng vói tư cách là các định nghĩa làm việc, bởi vì, liệt kê quá nhiều các tình tiết cụ thể, chi tiết, do vậy, tạo ra sự phức tạp không cần thiết trong việc nắm bắt tư tưởng cơ bản của phạm trù chính sách pháp luật.

Trên đây là nội dung Luật Minh Khuê sưu tầm và biên soạn. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại số: 1900.6162 để được giải đáp.

Rất mong nhận được sự hợp tác!

Trân trọng./.

Luật Minh Khuê (Sưu tầm và Biên soạn).