Tem chống hàng giả không chỉ đơn thuần là một nhãn dán thông thường mà còn là một giải pháp kỹ thuật – pháp lý có giá trị nhận diện, bảo vệ và xác thực sản phẩm chính hãng, giúp phân biệt hàng thật với hàng giả một cách trực quan và có thể kiểm tra được. Với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, tem chống hàng giả cũng ngày càng được cải tiến về mặt hình thức và tính năng – từ tem truyền thống sử dụng hình ảnh hologram, đến tem điện tử tích hợp mã QR, mã số định danh, hay tem sử dụng công nghệ blockchain và trí tuệ nhân tạo. Bên cạnh vai trò bảo vệ doanh nghiệp, tem chống hàng giả còn góp phần bảo vệ người tiêu dùng khỏi nguy cơ mua phải hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc, từ đó nâng cao niềm tin thị trường và hỗ trợ hiệu quả cho công tác quản lý nhà nước.
1. Tem chống hàng giả là gì?
Trong bối cảnh thị trường ngày càng mở rộng và phức tạp, vấn nạn hàng giả, hàng nhái ngày càng tinh vi và khó kiểm soát, đòi hỏi các chủ thể kinh doanh và cơ quan chức năng phải áp dụng nhiều biện pháp bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng như giá trị pháp lý và thương hiệu của sản phẩm. Tem chống hàng giả là một trong những công cụ pháp lý – kỹ thuật được sử dụng phổ biến nhằm xác lập dấu hiệu nhận biết hàng hóa chính hãng.
Tem chống hàng giả là loại tem chuyên dụng, được thiết kế với các yếu tố kỹ thuật và công nghệ nhất định nhằm hỗ trợ việc kiểm tra, xác thực nguồn gốc sản phẩm, qua đó giúp phân biệt hàng thật với hàng giả. Pháp luật Việt Nam hiện tại chưa đưa ra định nghĩa trực tiếp về "Tem chống hàng giả." Tuy nhiên, vai trò và tính pháp lý của tem chống hàng giả được điều chỉnh thông qua hệ thống quy định pháp luật về chống hàng giả và quản lý thương mại, sở hữu trí tuệ, thương mại, in ấn và xử lý vi phạm hành chính, hình sự.
Cơ sở pháp lý xác định hành vi làm giả tem là khoản 7, khoản 8 Điều 3 Nghị định 98/2020/NĐ-CP. Theo đó, "hàng giả" bao gồm các hành vi giả mạo về nhãn hàng hóa hoặc bao bì hàng hóa, giả mạo mã số đăng ký lưu hành, mã số mã vạch, hoặc giả mạo về nguồn gốc, xuất xứ, nơi sản xuất, đóng gói hàng hóa. Đáng chú ý, Nghị định này mở rộng phạm vi hàng giả để bao gồm tem, nhãn, bao bì hàng hóa giả. “Tem, nhãn, bao bì hàng hóa giả” gồm đề can, nhãn hàng hóa, bao bì hàng hóa, các loại tem chất lượng, dấu chất lượng, tem truy xuất nguồn gốc, phiếu bảo hành, niêm màng co hàng hóa hoặc vật phẩm khác của tổ chức, cá nhân kinh doanh có chỉ dẫn giả mạo tên, địa chỉ của tổ chức, cá nhân khác; giả mạo tên thương mại, tên thương phẩm, mã số mã vạch, mã số đăng ký lưu hành, mã số công bố của hàng hóa hoặc bao bì hàng hóa của tổ chức, cá nhân khác. Khái niệm này được hiểu chi tiết là các vật phẩm như đề can, nhãn hàng hóa, các loại tem chất lượng, dấu chất lượng, tem truy xuất nguồn gốc, hoặc vật phẩm khác của tổ chức, cá nhân kinh doanh có chỉ dẫn giả mạo tên, địa chỉ, mã số, hoặc tên thương phẩm của tổ chức, cá nhân khác.
Tem chống hàng giả có chức năng giúp nhận diện sản phẩm chính hãng, làm căn cứ pháp lý để chứng minh quyền sở hữuu trí tuệ và được xem là một phần quan trọng trong hệ thống quản lý nhà nước về hoạt động thương mại. Pháp luật hình sự coi hành vi làm giả tem chống hàng giả là hành vi xâm phạm nghiêm trọng trật tự quản lý kinh tế.
2. Phân loại tem chống hàng giả
Hiện nay, tem chống hàng giả (TCHG) được ứng dụng đa dạng công nghệ nhằm nâng cao tính bảo mật và khả năng xác thực nguồn gốc hàng hóa. Các loại tem phổ biến bao gồm:
- Tem Hologram (hay còn gọi là tem 7 màu/3D): Áp dụng công nghệ in laser nổi, cho phép kiểm tra bằng mắt thường với hiệu ứng ánh sáng đặc trưng, khó sao chép bằng phương pháp thông thường.
- Tem QR Code: Cho phép người tiêu dùng sử dụng điện thoại thông minh để quét mã và truy xuất thông tin sản phẩm thông qua các ứng dụng như CheckVN, Zalo,... Đặc biệt, một số hệ thống còn hỗ trợ xác thực một lần duy nhất (one-time scan), giúp phát hiện sản phẩm đã bị kiểm tra trước đó.
- Tem SMS (xác thực điện tử): Gồm lớp phủ bảo vệ che mã số xác thực, người dùng cào lớp phủ và nhắn tin mã đến tổng đài để nhận phản hồi xác nhận sản phẩm chính hãng.
- Tem ứng dụng công nghệ cao như Tem Công nghệ 6.0, Tem NFC hoặc RFID: Sử dụng chip điện tử, cảm biến nhiệt hoặc cơ chế nhận diện đặc biệt (như phản ứng với nước/nhiệt độ) để tăng cường khả năng bảo vệ và tính độc quyền của từng sản phẩm.
3. Quy định về tem chống hàng giả
3.1. Cơ sở pháp lý
Hoạt động quản lý TCHG tại Việt Nam đã có sự thay đổi lớn từ năm 2017. Trước ngày 01/02/2017, Viện Khoa học Hình sự (C54) thuộc Bộ Công an là đơn vị cung cấp độc quyền TCHG (có in dòng chữ "Viện khoa học hình sự – Bộ công an") thông qua hợp đồng trực tiếp với doanh nghiệp.
Tuy nhiên, theo Công văn Số 94/C54-P1, từ ngày 01/02/2017, Viện Khoa học Hình sự đã dừng cung cấp dịch vụ này. Hiện nay, việc in ấn và cung cấp TCHG do doanh nghiệp sở hữu thương hiệu tự đăng ký và thực hiện thông qua các đơn vị in ấn đã được cấp phép, phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật.
Để đảm bảo tính hợp pháp của TCHG, doanh nghiệp sở hữu thương hiệu phải tuân thủ nghiêm ngặt Nghị định 60/2014/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 25/2018/NĐ-CP) và các văn bản hướng dẫn. Khi đặt in tem, doanh nghiệp cần chuẩn bị bộ hồ sơ pháp lý đầy đủ, bao gồm:
- Bản sao Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh (GCNĐKKD), có công chứng (khuyến nghị công chứng không quá 90 ngày).
- Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu hàng hóa (nếu có), đây là tài liệu rất quan trọng để xác định quyền sở hữu trí tuệ đối với sản phẩm.
- Các giấy tờ chứng minh nguồn gốc xuất xứ và công bố lưu hành sản phẩm (ví dụ: tờ khai hải quan, kết quả kiểm nghiệm, giấy công bố sản phẩm).
- Giấy ủy quyền in tem chống giả (nếu áp dụng)Hợp đồng in tem chống giả chi tiết, ký kết với đơn vị in ấn có giấy phép.
Việc tuân thủ hồ sơ pháp luật là yếu tố quan trọng, bởi nó là gánh nặng chứng minh đối với doanh nghiệp. Khi có tranh chấp hoặc khi cơ quan quản lý thị trường kiểm tra, cơ quan chức năng sẽ kiểm tra hồ sơ pháp lý chứng minh tính hợp pháp của việc in tem, chứ không chỉ kiểm tra con tem trên sản phẩm. Nếu hồ sơ thiếu, tem dù công nghệ cao đến đâu cũng không có giá trị pháp lý vững chắc, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng bảo vệ thương hiệu.
3.2. Điều kiện in ấn tem chống hàng giả
Căn cứ khoản 1 Điều 11 Nghị định số 60/2014/NĐ-CP cơ sở thực hiện in tem giả phải đáp ứng các điều kiện sau đây:
- Là doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp công lập, hộ kinh doanh về hoạt động in (kể cả cơ sở in hoạt động độc lập và trực thuộc doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong các ngành, nghề, lĩnh vực khác);
- Có thiết bị in để thực hiện ít nhất một trong các công đoạn chế bản, in, gia công sau in;
- Có mặt bằng để thực hiện chế bản, in, gia công sau in ngoài khu dân cư, trừ cơ sở in chỉ sử dụng công nghệ, thiết bị in la-de (laser), in phun khổ từ A0 trở xuống và cơ sở in là hộ gia đình hoạt động in lưới (lụa) thủ công;
- Có đủ điều kiện về an ninh - trật tự, bảo vệ môi trường theo quy định của pháp luật;
- Có chủ sở hữu là tổ chức, cá nhân Việt Nam;
- Có người đứng đầu là công dân Việt Nam, thường trú hợp pháp tại Việt Nam, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ và có trình độ cao đẳng trở lên về chuyên ngành in hoặc được Bộ Thông tin và Truyền thông cấp giấy chứng nhận bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý hoạt động in.
Các đơn vị cung cấp dịch vụ in TCHG phải đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe, bao gồm phải được cấp phép trong ngành in ấn. Cụ thể, các cơ sở này phải có thiết bị chuyên dụng phù hợp cho toàn bộ quy trình sản xuất (chế bản, in, gia công sau in), sở hữu hợp pháp mặt bằng sản xuất, và chủ sở hữu phải là tổ chức/cá nhân Việt Nam.
Quan trọng hơn, khi nhận đặt in, cơ sở in ấn phải có văn bản đồng ý đặt in và bản chụp hình ảnh tem chống hàng giả kèm theo xác nhận từ tổ chức, cá nhân ban hành tem. Điều này nhằm đảm bảo rằng các đơn vị in ấn không sản xuất tem mà không có sự ủy quyền hợp pháp từ chủ sở hữu thương hiệu. Doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý chỉ hợp tác với các đơn vị đã được cấp phép, vì việc sử dụng tem từ các cơ sở không hợp pháp có thể dẫn đến rủi ro pháp lý nghiêm trọng khi xảy ra tranh chấp.
Kết luận
Tem chống hàng giả là một yêu cầu pháp lý bắt buộc đối với một số ngành hàng (như rượu, thuốc lá, dược phẩm...). Để đảm bảo tem phát huy tối đa giá trị pháp lý, doanh nghiệp cần tập trung vào việc tuân thủ quy trình in ấn hợp pháp và xây dựng quy trình quản lý nội bộ chặt chẽ đối với tem, đặc biệt là tem tồn kho, nhằm tránh rủi ro pháp lý và trách nhiệm liên đới.
Mọi vướng mắc bạn vui lòng trao đổi trực tiếp với bộ phận luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài 24/7 gọi số: 1900.6162 để nhận được sự tư vấn, hỗ trợ từ Luật Minh Khuê.
Rất mong nhận được sự hợp tác!
Trân trọng./.
