Thời gian 24 tháng đi nghĩa vụ quân sự có được tính là thời gian đóng BHXH không?

Sự giao thoa giữa trách nhiệm bảo vệ Tổ quốc và quyền lợi an sinh xã hội là một trong những trụ cột quan trọng trong chính sách hậu phương quân đội của Việt Nam. Việc thực hiện nghĩa vụ quân sự không chỉ đơn thuần là một nhiệm vụ hiến định mà còn được thiết kế như một giai đoạn tích lũy quan trọng trong lộ trình bảo hiểm xã hội (BHXH) của mỗi công dân. Theo các quy định hiện hành, đặc biệt là Luật Nghĩa vụ quân sự 2015 và những điều chỉnh mang tính bước ngoặt của Luật Bảo hiểm xã hội 2024, thời gian 24 tháng tại ngũ của hạ sĩ quan và binh sĩ được công nhận là thời gian đóng BHXH bắt buộc, được ngân sách nhà nước bảo đảm hoàn toàn về mặt tài chính. Bài viết này của Luật Minh Khuê đi sâu vào phân tích cơ chế vận hành, kỹ thuật tính toán quyền lợi và những thay đổi trọng yếu trong quy trình thủ tục nhằm cung cấp cái nhìn toàn diện cho các chuyên gia và đối tượng thụ hưởng trong giai đoạn chuyển đổi pháp lý 2025 - 2026.

1. Khung pháp lý và sự khẳng định quyền lợi BHXH trong quân ngũ

Nền tảng pháp lý cao nhất khẳng định quyền lợi BHXH của quân nhân tại ngũ nằm tại Điều 50 Luật Nghĩa vụ quân sự 2015. Quy định này thiết lập một đặc quyền cho hạ sĩ quan và binh sĩ: trong thời gian phục vụ tại ngũ, họ được Nhà nước bảo đảm các chế độ về BHXH và Bảo hiểm y tế (BHYT). Sự khẳng định này không chỉ có ý nghĩa về mặt phúc lợi mà còn mang tính chiến lược trong việc duy trì tính liên tục của hệ thống an sinh xã hội quốc gia, đảm bảo rằng việc nhập ngũ không tạo ra một "khoảng trống" trong hồ sơ đóng bảo hiểm của người lao động.

Cơ chế tài chính và trách nhiệm của Ngân sách Nhà nước

Khác với lao động trong khối dân sự, nơi mức đóng BHXH được phân chia giữa người lao động và người sử dụng lao động, hạ sĩ quan và binh sĩ thực hiện nghĩa vụ quân sự thuộc đối tượng được hưởng sinh hoạt phí và không phải tự trích một phần thu nhập để đóng BHXH. Thay vào đó, toàn bộ số tiền đóng BHXH hàng tháng sẽ do ngân sách nhà nước đảm nhiệm và được Bộ Quốc phòng tổ chức thực hiện thông qua hệ thống Bảo hiểm xã hội Bộ Quốc phòng.

Cơ chế này vận hành dựa trên nguyên tắc đóng - hưởng, nhưng điểm đặc biệt là đối tượng thụ hưởng không phải chịu gánh nặng tài chính trực tiếp. Điều này phản ánh tư duy chính sách: quân nhân đang cống hiến thời gian và sức lao động cho nhiệm vụ quốc phòng, do đó Nhà nước chịu trách nhiệm duy trì quyền lợi an sinh cho họ như một khoản đầu tư vào nguồn nhân lực tương lai. Theo các văn bản hướng dẫn như Thông tư 95/2016/TT-BQP, thời gian phục vụ tại ngũ được tính từ ngày nhập ngũ đến ngày xuất ngũ đều được coi là thời gian đóng BHXH bắt buộc để làm căn cứ tính hưởng các chế độ sau này.

2. Kỹ thuật tính toán và nguyên tắc cộng nối thời gian đóng BHXH

Một trong những vấn đề cốt lõi mà quân nhân quan tâm là cách thức 24 tháng quân ngũ được tích hợp vào quá trình tham gia BHXH tổng thể. Luật pháp quy định rõ nguyên tắc cộng nối (merging) thời gian đóng BHXH, cho phép gộp quá trình đóng bảo hiểm trước, trong và sau khi nhập ngũ thành một chuỗi thời gian liên tục để tính hưởng lương hưu hoặc các trợ cấp một lần.

Các kịch bản cộng nối quá trình đóng bảo hiểm

Phân tích dữ liệu từ thực tiễn triển khai cho thấy có ba kịch bản phổ biến đối với quân nhân khi đối chiếu quá trình đóng BHXH:

• Chưa từng đóng BHXH trước khi nhập ngũ: Đối với những thanh niên nhập ngũ ngay sau khi tốt nghiệp các cấp học, 24 tháng tại ngũ sẽ là những tháng đóng BHXH đầu tiên được ghi nhận. Đây là bước khởi đầu quan trọng giúp người lao động trẻ sớm tiếp cận với hệ thống an sinh xã hội.
• Đã đóng BHXH bắt buộc trước khi nhập ngũ: Những người lao động đang làm việc tại các doanh nghiệp, cơ quan nhà nước khi nhập ngũ sẽ tạm dừng đóng BHXH tại đơn vị cũ. Sau khi xuất ngũ, nếu họ quay lại làm việc, thời gian 24 tháng tại ngũ sẽ được cộng nối vào quá trình đóng trước đó. Công thức tính tổng thời gian được xác định là:

• Đã đóng BHXH tự nguyện: Đối với trường hợp này, khi nhập ngũ, cá nhân sẽ chuyển từ đối tượng tham gia BHXH tự nguyện sang đối tượng tham gia BHXH bắt buộc. Thời gian đóng BHXH bắt buộc trong quân ngũ có giá trị pháp lý cao hơn về mặt quyền lợi (bao gồm cả các chế độ ngắn hạn) so với BHXH tự nguyện.

Ý nghĩa của tính liên tục trong an sinh xã hội

Việc cộng nối thời gian đóng BHXH không chỉ đơn thuần là phép cộng về mặt thời gian mà còn mang lại những lợi ích lũy tiến. Hệ số trượt giá (mức điều chỉnh tiền lương đã đóng BHXH) sẽ được áp dụng cho toàn bộ quá trình, giúp giá trị khoản đóng bảo hiểm trong quân ngũ không bị bào mòn bởi lạm phát khi tính toán mức hưởng sau này. Điều này đảm bảo rằng quân nhân không bị thiệt thòi so với những người lao động làm việc liên tục trong khối dân sự.

3. Mức đóng và quyền lợi BHXH của quân nhân trong 24 tháng tại ngũ

Mức đóng BHXH cho quân nhân tại ngũ được tính toán dựa trên mức lương cơ sở (hoặc mức tham chiếu theo quy định mới) và tỷ lệ đóng quy định cho quỹ hưu trí và tử tuất, cũng như quỹ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.

3.1. Chi tiết tỷ lệ và nền tảng tiền lương làm căn cứ đóng

Theo Nghị định 33/2016/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn cập nhật đến năm 2025, tổng mức đóng BHXH hàng tháng cho hạ sĩ quan, binh sĩ là 23% căn cứ trên tiền lương đóng bảo hiểm. Trong đó:

• 22% vào quỹ hưu trí và tử tuất.
• 1% vào quỹ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.

Đối với hạ sĩ quan và binh sĩ hưởng sinh hoạt phí, tiền lương làm căn cứ đóng BHXH được xác định tương đương với mức lương cơ sở (hoặc mức tham chiếu từ sau 01/07/2025). Điều này có nghĩa là mặc dù quân nhân nhận phụ cấp quân hàm để chi tiêu, nhưng "giá trị" đóng bảo hiểm của họ được Nhà nước tính toán ở mức cao hơn để bảo đảm quyền lợi lâu dài.

Việc tăng mức lương cơ sở lên 2,34 triệu đồng từ tháng 7/2024 đã nâng mức tích lũy BHXH của quân nhân lên một tầm cao mới. Trong 24 tháng thực hiện nghĩa vụ, một quân nhân sẽ được Nhà nước đóng vào quỹ BHXH tổng số tiền khoảng:

24 tháng × 538.200 VNĐ/tháng = 12.916.800 VNĐ

3.2. Chế độ tai nạn lao động và tử tuất trong thời gian tại ngũ

Quân nhân tại ngũ không chỉ được tích lũy thời gian hưu trí mà còn được bảo vệ trước các rủi ro về sức khỏe và tính mạng thông qua hai chế độ ngắn hạn quan trọng:

• Trợ cấp tai nạn lao động/Bệnh nghề nghiệp: Nếu quân nhân gặp tai nạn trong khi thực hiện nhiệm vụ quân sự, họ sẽ được hưởng trợ cấp dựa trên mức độ suy giảm khả năng lao động. Các khoản trợ cấp này bao gồm trợ cấp một lần hoặc trợ cấp hàng tháng, tùy thuộc vào kết luận của Hội đồng Giám định y khoa.
• Chế độ tử tuất: Trong trường hợp quân nhân tử vong tại ngũ, thân nhân (bao gồm bố mẹ, vợ/chồng, con cái) sẽ được hưởng trợ cấp mai táng và trợ cấp tuất hàng tháng hoặc một lần. Mức tiền tuất hàng tháng cho mỗi thân nhân đủ điều kiện thường bằng 40% mức lương cơ sở (hoặc mức tham chiếu), và có thể lên tới 70% nếu thân nhân không có người trực tiếp nuôi dưỡng.

Sự bao phủ của các chế độ này cho thấy tính ưu việt của chính sách bảo hiểm quân đội: bảo vệ quân nhân trong mọi tình huống rủi ro, đồng thời chia sẻ gánh nặng với gia đình quân nhân ở hậu phương.

4. Chế độ Bảo hiểm xã hội một lần và các khoản trợ cấp khi xuất ngũ

Khi kết thúc 24 tháng nghĩa vụ quân sự, quân nhân có hai lựa chọn chính đối với quá trình đóng BHXH: một là rút bảo hiểm một lần để có vốn làm ăn, hai là bảo lưu quá trình đóng để cộng nối sau này.

Đặc quyền rút BHXH một lần ngay sau khi xuất ngũ

Một điểm khác biệt lớn giữa quân nhân và lao động dân sự là điều kiện về thời gian chờ để rút BHXH một lần. Theo quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội 2014 và tiếp tục được kế thừa trong các quy định mới, bộ đội xuất ngũ thuộc nhóm đối tượng được giải quyết rút BHXH một lần ngay lập tức mà không cần đợi đủ 12 tháng kể từ ngày dừng đóng bảo hiểm. Điều này tạo điều kiện cho quân nhân có một khoản kinh phí đáng kể để trang trải cuộc sống hoặc đầu tư học nghề ngay sau khi hoàn thành nhiệm vụ.

Cách tính mức hưởng BHXH một lần và so sánh với trợ cấp xuất ngũ

Cần phân biệt rõ hai loại tiền mà quân nhân thường nhận được khi ra quân: BHXH một lần và Trợ cấp xuất ngũ một lần.

• BHXH một lần: Được tính theo số năm đóng BHXH. Từ năm 2014 trở đi, mỗi năm đóng được tính bằng 2 tháng mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH.
• Trợ cấp xuất ngũ một lần: Được tính theo Luật Nghĩa vụ quân sự. Cứ mỗi năm phục vụ tại ngũ được trợ cấp bằng 2 tháng mức lương cơ sở.

Dưới đây là bảng so sánh các khoản tài chính mà một quân nhân hoàn thành 24 tháng nghĩa vụ quân sự (xuất ngũ năm 2025) có thể nhận được:

Lưu ý: Mức hưởng BHXH một lần có thể thay đổi tùy thuộc vào hệ số trượt giá do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ban hành hàng năm.

Đối với những trường hợp phục vụ tại ngũ có tháng lẻ:

• Dưới 1 tháng: Không được tính trợ cấp xuất ngũ.
• Từ đủ 1 tháng đến đủ 6 tháng: Được tính bằng 1 tháng lương cơ sở.
• Trên 6 tháng đến dưới 12 tháng: Được tính bằng 2 tháng lương cơ sở.

Tóm lại, thời gian 24 tháng thực hiện nghĩa vụ quân sự không chỉ là nghĩa vụ thiêng liêng với quốc gia mà còn là sự đầu tư bền vững cho tương lai cá nhân. Một hệ thống BHXH quân đội vững mạnh và minh bạch chính là lời cam kết mạnh mẽ nhất của Đảng và Nhà nước trong việc chăm lo đời sống cho những người đã cống hiến tuổi thanh xuân cho sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc. Giai đoạn chuyển đổi sang Luật BHXH 2024 sẽ mở ra nhiều cơ hội mới, đưa chính sách bảo hiểm quân đội tiệm cận hơn với các chuẩn mực quốc tế, đảm bảo công bằng và an sinh lâu dài cho mọi quân nhân Việt Nam.