1. Khái quát về việc thiền và tác dụng của việc thiền

Có rất nhiều cách định nghĩa khác nhau về thiền, ví dụ như trong Phật giáo, thiền dùng để chỉ những pháp thực hành nhằm rèn luyện tâm. Trong yoga, thiền là một trạng thái tinh khiết và tập trung cao độ khi tâm trí xuôi chảy không gì ngăn trở, hoàn toàn đắm mình trong ý nghĩ về ý thức vũ trụ. Chính vì vậy nên trong yoga, thiền còn được gọi là Dhyana có nghĩa là "dòng chảy của tâm trí". Hoặc theo từ điển Cambridge, thiền định là hướng sự chú ý của mình vào một điều duy nhất và được dùng như một hành động tôn giáo hoặc một phương tiện để giúp lấy lại sự bình tĩnh và làm thư giãn cơ thể. Một định nghĩa khác lại cho rằng, thiền định là bất cứ hành động nào nhằm giữ sự chú ý một cách thoải mái vào giây phút hiện tại. Khi tâm an tịnh và chú ý vào giây phút hiện tại thì ta sẽ không còn có các phản ứng đối với các sự việc quá khứ hoặc tương lai, mà các sự việc trong quá khứ và tương lai là hai nguyên nhân chính đưa đến căng thẳng thần kinh làm ảnh hưởng đến sức khỏe của chúng ta. Nhìn chung, dù được diễn đạt rất khác nhau nhưng về bản chất, các định nghĩa về thiền đều cho thấy đây là phương pháp rèn luyện khả năng tập trung của con người, từ đó giúp con người trở nên bình tĩnh và lắng dịu để cảm nhận được sự bình an sâu thẳm.
Thời gian nào là tốt nhất để thiền?
(Hình minh họa)
Thiền cũng được chia thành nhiều loại hình khác nhau như thiền định, thiền quán... Trong đó, thiền định (samadhi) là phương pháp phổ thông nhất, thường được thực hiện bằng cách tập trung vào hơi thở hoặc một đối tượng cụ thể nào đó để làm dịu tâm trí, phát triển sự chú tâm và tĩnh lặng. Thông thường, khi nhắc đến thiền một cách chung chung thì tức là chúng ta đang nhắc đến thiền định. Thực hành thiền không chỉ là ngồi thiền mà còn bao gồm cả thiền hành (thiền khi đi bộ), nằm thiền (thiền khi nằm), thiền khi ăn…Nhưng tất cả các phương pháp thực hành thiền đều hướng tới sự tập trung hoàn toàn của tâm trí vào hành động đang làm. 
Điều này nghe có vẻ dễ dàng nhưng trong thực tế chúng ta luôn luôn bị các suy nghĩ, cảm xúc nảy sinh và chi phối mọi lúc, mọi nơi. Đơn giản như vừa quét nhà vừa nghĩ ngày mai ăn gì? đang lái xe lại lo con cái đi học có ngoan không? đang nấu cơm lại lo dự án mới ở cơ quan… Tất cả những luồng suy nghĩ, những cảm xúc phát sinh trong khi chúng ta đang làm một việc khác làm ta bị xao nhãng, mất tập trung, không toàn tâm toàn ý cho giây phút hiện tại. Vậy thì, thiền trong cuộc sống là để:
Cải thiện sự tập trung và trí nhớ: Khi ngồi thiền và làm mọi việc trong trạng thái thiền, ta sẽ rèn luyện sự tập trung của toàn bộ tâm trí vào hành động, sự vật, sự việc ở giây phút hiện tại. Khi thực hành thiền, ta học cách kiểm soát hơi thở, nhịp tim và suy nghĩ của mình, từ đó phát triển khả năng tập trung, sự ý thức tuyệt đối vào hiện tại. Sự ý thức đó trong đạo phật gọi là chánh niệm.
Giúp giảm lo âu, mệt mỏi: Thực hành thiền giúp ta loại bỏ những suy nghĩ tiêu cực bằng cách khai sáng tâm trí, nhìn nhận mọi việc ở các góc độ khác nhau, đem tới cái nhìn khách quan và tích cực hơn.
Cải thiện giấc ngủ: Rèn luyện sự tập trung trong hơi thở, loại bỏ những suy nghĩ tiêu cực, đem tới trạng thái tĩnh lặng, biết cách kiềm chế cảm xúc, nhìn mọi việc sáng suốt… là những điều tích cực thực hành thiền đem lại. Khi não bộ nhận được những nguồn năng lượng tích cực sẽ giúp người thực hành dễ dàng đi vào giấc ngủ.
Cải thiện sức khỏe: Khi ngồi thiền đúng cách, cơ thể tiêu thụ oxy tuyệt đối hơn, ta hít vào – thở ra chậm rãi hơn, cơ thể cần ít oxy hơn, nhịp tim và huyết áp đều được điều hòa, ngăn ngừa nguy cơ mắc bệnh về tim mạch, huyết áp. Quá trình điều hòa tinh thần để giảm căng thẳng cũng giúp ích cho cơ quan tiêu hóa và hệ thần kinh.

 

2. Thời gian nào cho chúng ta tốt nhất để thiền?

Trên thực tế, thời điểm tốt nhất để thiền sẽ phụ thuộc vào lối sống của bạn và những gì bạn mong muốn đạt được từ việc ngồi thiền.
Ngồi thiền mang lại những lợi ích hết sức kỳ diệu. Thiền giúp cải thiện sự tập trung, giảm mức độ căng thẳng và nâng cao chất lượng giấc ngủ. Vậy thời gian tốt nhất để thiền là khi nào? Các chuyên gia thiền, đồng tình rằng khoảnh khắc thiền lý tưởng ở mỗi người là khác nhau. Tuy nhiên, dưới đây là 5 thời điểm trong ngày được coi là những lựa chọn hàng đầu cho chúng ta ngồi thiền.

 

2.1 Thiền vào buổi sáng

Buổi sáng thường được coi là thời gian tốt nhất để thiền định, vì thời điểm này giúp tâm trí được yên tĩnh và tươi mới. Hầu hết chúng ta cũng ít có khả năng ngủ gật trong những giờ đầu. Những người thực hành hàng ngày đánh giá cao thiền buổi sáng vì nó tạo ra một giai điệu bình tĩnh, thoải mái và hiệu quả hơn trước khi bắt đầu vào các hoạt động trong ngày.

 

2.2 Ngồi thiền sau giờ làm việc

Một số người thích thiền ngay sau khi đi làm về. Nếu công việc khiến bạn stress, ảnh hưởng đến thể chất hoặc tinh thần, thì thiền định là một cách tuyệt vời để giảm bớt căng thẳng tích tụ trong cơ thể và tâm trí trong ngày làm việc.

 

2.3 Ngồi thiền trong giờ ăn trưa

Hầu hết những người hành thiền đều có các buổi tập chính của họ vào buổi sáng hoặc buổi tối, nhưng thiền vào giờ ăn trưa cũng có thể giúp bạn nghỉ ngơi sau nhịp sống hối hả và bận rộn của công việc.
Bạn có thể vừa kết thúc một cuộc họp khiến bạn mệt mỏi hay bạn đang chuẩn bị gặp gỡ một khách hàng tiềm năng. Thì thiền định vào buổi trưa cũng đóng vai trò như một cách giảm căng thẳng, nạp thêm sự sáng tạo giúp hiệu suất công việc đạt hiệu quả cao hơn.

 

2.4 Hãy thiền bất cứ khi nào bạn cảm thấy quá tải hoặc căng thẳng

Không thể tránh khỏi, có những thời điểm chúng ta cảm thấy quá tải, dù ở nơi làm việc hay ở nhà. Những lúc như vậy, bạn hoàn toàn có thể tìm cho mình một không gian yên tĩnh để ngồi thiền. Việc này sẽ giúp bạn lấy lại được sự bình tĩnh cũng như giảm bớt căng thẳng bạn đang gặp phải.

 

2.5 Ngồi thiền trước khi đi ngủ

Đối với một số người, ngồi thiền trước khi đi ngủ là thời gian giúp họ có thể thư giãn. Công việc trong ngày đã hoàn thành, lúc này mọi thứ cũng trở nên yên tĩnh hơn. Nếu bạn cảm thấy thật sự thoải mái và tập trung, thì thiền định là thời điểm thích hợp cho bạn.

 

3. Nên ngồi thiền trước hay sau khi tập thể dục

Kết hợp thực hành thiền với tập thể dục thường xuyên là một cách tuyệt vời để tăng cường sức khỏe tổng thể cả về thể chất lẫn tinh thần của bạn.Thời điểm lý tưởng nhất là ngồi thiền sau khi tập yoga. Phương pháp này giúp giúp cân bằng hệ thần kinh và kích thích năng lượng tinh tế của bạn.Ngoài ra, khi tập thể dục xong cơ thể chúng ta thường bị mất sức việc chuyển sang thực hành thiền thở yên bình sẽ giúp bạn điều hoà cơ thể một cách tốt hơn.
Hãy lựa chọn một không gian yên tĩnh và trong lành: Một không gian yên tĩnh trong lãnh sẽ tạo cho bạn cảm giác thoải mái dễ tập trung vào bài tập hơn. Ngoài ra, khi thiền hãy đảm bảo tắt điện thoại, máy tính hoặc bất kỳ thiết bị điện tử nào khác có chức năng gửi thông báo để tránh ảnh hưởng đến quá trình thiền.
Kiểm tra tư thế của bạn: Hãy đầu tư cho mình một chiếc đệm thiền, khi ngồi hãy ngồi thẳng lưng để năng lượng có thể di chuyển dễ dàng lên cột sống.
Đi chậm và ổn định: Thiền giúp bạn trở nên tốt hơn theo thời gian. Trong khi học thực hành, bạn có thể cảm thấy lo lắng và bồn chồn. Theo thời gian, bạn sẽ học cách quản lý những cảm xúc này để tâm trí của bạn không bị cuốn vào chúng. Điều quan trọng nhất là hãy kiên nhẫn, bắt đầu chậm và thêm thời gian khi bạn cảm thấy thoải mái hơn với việc luyện tập.
Hãy thiền vào cùng một thời điểm mỗi ngày: Để giúp biến thiền thành thói quen, hãy tạo khoảng trống trong lịch trình của bạn vào cùng một thời điểm mỗi ngày và cam kết tuân theo.
Đi bộ và thiền định: Khi quá trình luyện tập của bạn tiến triển, hãy cân nhắc việc kết hợp đi bộ với thiền định. Bắt đầu với 15 phút đi bộ. Tập trung vào hơi thở, chuyển động của bàn chân và âm thanh xung quanh bạn. Khi bạn nhận thấy tâm trí của mình đang lang thang, hãy chọn một trong những cảm giác đó để tập trung trở lại. Điều này sẽ giúp bạn cảm thấy tập trung trở lại.
Hãy thử một ứng dụng thiền: Cho dù bạn là người mới tập thiền hay bạn đã tập được nhiều năm, việc theo dõi cùng với ứng dụng thiền có thể giúp bạn hình thành thói quen hoặc chuyển việc luyện tập của mình lên một mức độ sâu hơn. Một số ứng dụng tốn tiền, nhưng một số ứng dụng miễn phí. Chạy thử trước khi cam kết với một ứng dụng.