Tin tức về bà Trương Mỹ Lan - chủ tịch công ty Vạn Thịnh Phát trong vụ lùm xùm lừa đảo chiếm đoạt tài sản hàng tỷ đồng của người dân thông qua việc phát hành trái phiếu trái pháp luật không khó bắt gặp trên các trang phương tiện truyền thông. Qua sự việc đầy chấn động này, ta hiểu rằng: Việc phát hành trái phiếu ồ ạt trái pháp luật cùng sự quản lý còn lỏng lẻo của pháp luật sẽ gây ra nhiều rủi ro cho nền kinh tế. Nhằm mục đích bảo vệ quyền lợi của các nhà đầu tư nói chung và nạn nhân của việc trên nói riêng khi tham gia thị trường trái phiếu doanh nghiệp, nghiên cứu thực trạng và các kiến thức liên quan đến trái phiếu là điều cần thiết đối với họ lúc này.

 

1. Trái phiếu doanh nghiệp là gì?

Theo khoản 3 Điều 4 Luật chứng khoán 2019 có quy định:

Trái phiếu là loại chứng khoán xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu đối với một phần nợ của tổ chức phát hành.

Từ đó, ta hiểu trái phiếu doanh nghiệp là một loại chứng khoán do doanh nghiệp phát hành, có kỳ hạn trả nợ một năm trở lên để xác nhận nợ với người nắm giữ nó. Nhà đầu tư ở vai trò chủ nợ, cho doanh nghiệp vay một số vốn đúng bằng số tiền bỏ ra mua trái phiếu. Doanh nghiệp có trách nhiệm trả lãi định kỳ cho nhà đầu tư theo thỏa thuận và hoàn toàn bộ số vốn khi đến ngày đáo hạn.

 

2. Quy định về phát hành trái phiếu doanh nghiệp

Theo quy định của pháp luật, những doanh nghiệp được phép phát hành trái phiếu bao gồm: công ty cổ phần và công ty trách nhiệm hữu hạn có giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh hoặc những giấy tờ tương tự tại cơ quan tổ chức có thẩm quyền tại Việt Nam. 

Để phát hành trái phiếu các doanh nghiệp cần đáp ứng các điều kiện được cụ thể tại khoản 3 Điều 15 Luật chứng khoán 2019 như sau:

"Điều kiện chào bán trái phiếu ra công chúng bao gồm:

a. Doanh nghiệp có mức vốn điều lệ đã góp tại thời điểm đăng ký chào bán từ 30 tỷ đồng trở lên tính theo giá trị ghi trên sổ kế toán;

b. Hoạt động kinh doanh của năm liền trước năm đăng ký chào bán phải có lãi, đồng thời không có lỗ lũy kế tính đến năm đăng ký chào bán; không có các khoản nợ phải trả quá hạn trên 01 năm;

c. Có phương án phát hành, phương án sử dụng và trả nợ vốn thu được từ đợt chào bán hoặc được Đại hội đồng cổ đông hoặc Hội đồng quản trị hoặc Hội đồng thành viên hoặc chủ sở hữu công ty thông qua;

d. Có căm kết thực hiện nghĩa vụ của tổ chức phát hành đối với nhà đầu tư về điều kiện phát hành, thanh toán, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư và các điều kiện khác;

đ. Có công ty chứng khoán tư vấn hồ sơ đăng ký chào bán trái phiếu ra công chúng, trừ trường hợp tổ chức phát hành là công ty chứng khoán;

e. Đáp ứng quy định tại điểm e khoản 1 Điều này;

g. Có kết quả xếp hạng tín nhiệm đối với tổ chức phát hành trái phiếu theo quy định của Chính phủ về các trường hợp phải xếp hạng tín nhiệm và thời điểm áp dụng;

h. Tổ chức phát hành phải mở tài khoản phong tỏa nhận tiền mua trái phiếu của đợt chào bán;

i. Tổ chức phát hành có cam kết và phải thực hiện niêm yết trái phiếu trên hệ thống giao dịch chứng khoán sau khi kết thúc đợt chào bán."

Như vậy, để doanh nghiệp phát hành trái phiếu cần đảm bảo đáp ứng đủ điều kiện và thuộc trường hợp được phát hành trái phiếu theo luật định.

 

3. Các vấn đề liên quan đến trái phiếu của Vạn Thịnh Phát

Trong khoảng thời gian từ năm 2018 - 2019, các bị can, cá nhân tại các công ty liên quan của An Thịnh Phát đã có hành vi gian dối trong việc phát hành, mua bán trái phiếu trái quy định của pháp luật để chiếm đoạt hàng nghìn tỷ đồng của người dân. Các bị can, cá nhân trong vụ án trên hiện sở hữu hoặc ủy quyền cho người thân sở hữu nhiều tài sản là bất động sản, tài sản trên đất tại các tỉnh và thành phố. Theo đó, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an ra Quyết định khởi tố bị can, Lệnh bắt bị can để tạm giam, Lệnh khám xét đối với Trưỡng Mỹ Lan và 3 đồng phạm về tội "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản" theo Điều 174 Bộ Luật Hình sự năm 2015, bổ sung năm 2017, do có hành vi gian dối trong việc phát hành, mua bán trái phiếu quy định của pháp luật để chiếm đoạt hàng tỷ đồng của người dân.

 

4. Cách thu hồi tiền mua trái phiếu Vạn Thịnh Phát hợp pháp

Theo quy định tại khoản 3 Điều 28 Luật chứng khoán 2019, tổ chức phát hành phải thực hiện công việc sau:

- Trong thời hạn 07 ngày làm việc kể từ ngày đợt chào bán trái phiếu ra công chúng bị hủy bỏ, công bố việc hủy bỏ chào bán trái phiếu ra công chúng theo phương thức quy định tại khoản 3 Điều 25 Luật Chứng khoán 2019 và thu hồi trái phiếu đã phát hành;

- Hoàn trả tiền cho nhà đầu tư trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày đợt chào bán bị hủy bỏ. Hết thời hạn này, tổ chức phát hành phải bồi thường thiệt hại cho nhà đầu tư theo các điều khoản đã cam kết với nhà đầu tư.

Trong trường hợp công ty Vạn Thịnh Phát hủy bỏ bán trái phiếu thì nhà đầu tư sẽ được tổ chức phát hành trái phiếu hoàn trả tiền trong thời hạn 15 ngày. Nếu quá thời hạn thì nhà đầu tư sẽ được bồi thường thiệt hại theo các điều khoản đã cam kết.

Như vậy, các cá nhân, tổ chức (hay còn gọi là trái chủ) là nạn nhân của việc lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong vụ công ty Vạn Thịnh Phát có quyền yêu cầu trong đơn tố cáo hoặc trong quá trình tố tụng hình sự để có thể được bồi thường lại tài sản do hành vi lừa đảo chiểm đoạt tài sản của người khác đã gây ra theo quy định tại khoản 1 Điều 9 và khoản 2 Điều 10 của Luật tố cáo 2018.

Ngoài ra, ban lãnh đạo của Vạn Thịnh Phát bị bắt tạm giam, nhà đầu tư có quyền yêu cầu tòa án mở thủ tục phá sản công ty Vạn Thịnh Phát căn cứ theo quy định tại khoản 1 Điều 5 Luật phá sản 2014. Tuy nhiên, trường hợp này chỉ áp dụng khi nhà đầu tư không có bảo đảm hoặc chỉ được bảo đảm một phần. Sau khi được tòa án chấp nhận yêu cầu mở thủ tục phá sản, tài sản của doanh nghiệp sẽ được phân chia theo thứ tự quy định tại khoản 5 Điều 208 Luật Doanh nghiệp 2020 và Điều 54 Luật phá sản 2014. Theo đó, nếu như tài sản của Vạn Thịnh Phát vẫn còn để trả nợ thì khả năng trái chủ vẫn mất từ 10- 50% số tiền đã mua trái phiếu.

Trường hợp Vạn Thịnh Phát không tuyên bố phá sản, đến kỳ hạn thanh toán trái phiếu mà doanh nghiệp bị mất khả năng thanh toán, trái chủ có thể chọn phương án thỏa thuận hoặc nộp đơn kiện yêu cầu tuyên bố phá sản ra tòa án. Khi đó mọi trình tự sẽ theo quyết định của tòa và tuyên bố công ty phá sản thì cũng sẽ theo thủ tục luật định.

Tóm lại, có 2 cách thu hồi tiền mua trái phiếu Vạn Thịnh Phát là: trái chủ nộp đơn yêu cầu tuyên bố phá sản công ty ra tòa án và yêu cầu trong đơn tố cáo hoặc trong tố tụng hình sự.

 

5. Một số lưu ý khi mua trái phiếu doanh nghiệp

Trái phiếu doanh nghiệp có một số đặc điểm như sau: 

- Lãi suất trái phiếu không có mức lãi cố định, tuy nhiên mức lãi suất này luôn cao hơn mức lãi suất tiền gửi ngân hàng. Đây là những ưu điểm nổi trội của loại hình trái phiếu và thu hút quan tâm của đông đảo các nhà đầu tư từ chuyên nghiệp đến phong trào.

- Kỳ hạn trái phiếu từ một năm trở lên theo khoản 1 Điều 6 Nghị định 90/2021/NĐ-CP. Và doanh nghiệp sẽ phát hành trái phiếu tùy thuộc vào nhu cầu sử dụng vốn của họ.

- Mệnh giá và hình thức trái phiếu doanh nghiệp: mỗi trái phiếu doanh nghiệp sẽ có mức giá niêm yết là 100.000 đồng và bội số của 100.000 đồng nếu nó được phát hành tại thị trường Việt Nam. Nếu trái phiếu doanh nghiệp ở những thị trường khác ngoài biên giới nước ta sẽ có mức giá phụ thuộc vào quy định tại nơi đó. Giá niêm yết là mức giá vốn mà nhà đầu tư bỏ ra nếu mua trái phiếu trực tiếp trong đợt phát hành. Những khi nó trở thành sản phẩm của thị trường thứ cấp, mệnh giá sẽ có sự thay đổi tăng hoặc giảm tùy theo thị hiếu của các nhà giao dịch.

Thông qua vụ việc chấn động trên nhà đầu tư trái phiếu doanh nghiệp là cá nhân cần cân nhắc những nội dung sau:

Thứ nhất, trái phiếu doanh nghiệp được doanh nghiệp phát hành theo nguyên tắc tự vay, tự trả, tự chịu trách nhiệm về khả năng trả nợ. Do đó, nhà đầu tư dù được cam kết khoản lãi cao hơn so với lãi suất của ngân hàng nhưng cũng sẽ có nguy cơ gặp nhiều rủi ro trong trường hợp doanh nghiệp không đảm bảo được nghĩa vụ trả gốc, trả lãi trái phiếu.

Thứ hai, luật có quy định về việc chỉ cho phép nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp được mua trái phiếu doanh nghiệp phát hành riêng lẻ. Nếu không là nhà đầu tư chuyên nghiệp thì nên cân nhắc mua loại trái phiếu này, không nên tin tưởng vào các chiêu trò của công ty môi giới sử dụng các cách thức "lách" luật.

Thứ ba, cần nghiên cứu thật kỹ về đơn vị phát hành trái phiếu. Các nhà đầu tư là cá nhân, tổ chức cần mua trái phiếu từ đơn vị có tiếng và cần nghiên cứu về tiềm lực của tổ chức phát hành trái phiếu đó. Bởi tất cả thông tin về tài sản đảm bảo của các doanh nghiệp phát hành trái phiếu đều phải được công bố theo luật định.

Thứ tư, cánh giác về hình thức ký kết Hợp đồng đầu tư trái phiếu. Khi ký kết với hình thức "Hợp đồng đầu tư trái phiếu" là bạn vô tình tham gia vào một thỏa thuận dân sự về hợp tác đầu tư. Mặc dù lãi suất của các loại hình này rất cao, song đây là giao dịch hết sức rủi ro, không được pháp luật về chứng khoán bảo vệ và dễ bị lừa dẫn tới các vụ kiện tụng về dân sự kéo dài mà khó có thể lấy lại được tiền sau này.

Mọi vướng mắc bạn vui lòng trao đổi trực tiếp với bộ phận luật sư tư vấn pháp luật trực tiếp qua tổng đài 24/7 gọi số: 1900.6162 để nhận được sự tư vấn, hỗ trợ từ Luật Minh Khuê. Rất mong nhận được sự hợp tác. Trân trọng cảm ơn!