Thu lợi bất chính là hành vi của người vi phạm trong giao dịch cho vay dân sự mà hành vi đó thu lại một lợi ích nhất định trái với các quy định của pháp luật.
1. Thu lợi bất chính là gì?
Hiện nay chưa có văn bản luật nào quy định cụ thể về thu lợi bất chính là gì. Tuy nhiên ở mỗi lĩnh vực sẽ có cách giải thích khác nhau về thu lợi bất chính. Ví dụ như:
- Trong Nghị định số 86/2012/NĐ-CP ban hành ngày 19 tháng 10 năm 2012 quy định chi tiết và hướng dẫn một số điều của luật đo lường, cụ thể tại điều 8 có quy định thu lợi bất chính là số tiền thu được do vi phạm pháp luật về đo lường thuộc một trong các trường hợp được quy định tại Điều này.
- Hay quy định tại khoản 1 Điều 5 Thông tư số 149/2014/TT-BTC ban hành ngày 10 tháng 10 năm 2014 có quy định số lợi bất hợp pháp được bằng tiền là toàn bộ số tiền tổ chức, cá nhân thu được từ hành vi vi phạm hành chính.
- Tại Điều 211 Bộ luật hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 về tội thao túng thị trường chứng khoán có quy định người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây thu lợi bất chính từ 500.000.000 đồng trở lên đến dưới 1.500.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại cho nhà đầu tư từ 1.000.000.000 đồng đến dưới 3.000.000.000 đồng, thì bị phạt tiền từ 500.000.000 đồng đến 2.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm. Trong trường hợp này thì thu lợi bất chính nghĩa là chủ thể vi phạm thu được của người tham gia trên thị trường chứng khoán một số tiền nhất định mà đáp ứng các hành vi bị cấm tại khoản 1 Điều 211 để hưởng số tiền chênh lệch, thì số tiền chênh lệch đó được hiểu là số tiền thu lợi bất chính.
Nhưng tại bài viết này chúng tôi sẽ nêu hành vi thu lợi bất chính theo Bộ Luật dân sự năm 2015 về hành vi cho vay tài sản.
- Cụ thể tại khoản 1 Điều 468 quy định lãi suất do các bên thỏa thuận. Trường hợp các bên có thỏa thuận về lãi suất thì lãi suất theo thỏa thuận không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay, trừ trường hợp luật khác có liên quan quy định khác.
- Mà tại Điều 201 Bộ luật hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 quy định tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự có quy định:
"1. Người nào trong giao dịch dân sự mà cho vay với lãi suất gấp 05 lần mức lãi suất cao nhất quy định trong Bộ luật dân sự, thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm.
2. Phạm tội thu lợi bất chính từ 100.000.000 đồng trở lên, thì bị phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm."
Trong trường hợp này thu lợi bất chính được quy định trong Nghị quyết 01/2021 của Hội đồng thẩm phán tòa án nhân dân tối cao ban hành ngày 20 tháng 12 năm 2021.
Cụ thể theo quy định tại khoản 1 và 2 Điều 2 Nghị quyết này có quy định như sau:
- Cho vay lãi nặng là trường hợp bên cho vay cho bên vay vay tiền với mức lãi suất gấp 05 lần trở lên mức lãi suất cao nhất quy định tại khoản 1 Điều 468 của Bộ luật Dân sự năm 2015. Trường hợp cho vay bằng tài sản khác (không phải là tiền) thì khi giải quyết phải quy đổi giá trị tài sản đó thành tiền tại thời điểm chuyển giao tài sản vay.
- Thu lợi bất chính là số tiền lãi vượt quá mức lãi suất vay cao nhất theo quy định của Bộ luật Dân sự và các khoản thu trái pháp luật khác của người vay. Trường hợp thu lợi bất chính là tài sản khác (không phải là tiền) thì phải được quy đổi thành tiền tại thời điểm chuyển giao tài sản vay.
2. Xác định số tiền thu lợi bất chính như thế nào?
Việc xác định số tiền thu lợi bất chính trong trường hợp trên có thể là căn cứ để xác định trách nhiệm hình sự khi số lãi thu được sau khi trừ đi số tiền lãi tương ứng với mức lãi suất theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 mà vượt quá mức cho phép đủ cấu thành tội phạm theo Điều 201 Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 thì sẽ bị xử lý theo quy định của pháp luật.
Việc xác định số tiền thu lợi bất chính để xử lý trách nhiệm hình sự sẽ căn cứ theo quy định tại Điều 6 Nghị quyết 01/2021 của Hội đồng thẩm phán tòa án nhân dân tối cao có quy định như sau:
- Trường hợp cho vay lãi nặng đã hết thời hạn vay theo thỏa thuận thì số tiền thu lợi bất chính để xác định trách nhiệm hình sự bao gồm tiền lãi và các khoản thu trái pháp luật khác mà người vay phải trả cho người cho vay sau khi trừ đi số tiền lãi tương ứng với mức lãi suất cao nhất theo quy định của Bộ luật Dân sự trong cả kỳ hạn vay.
- Trường hợp cho vay lãi nặng chưa hết thời hạn vay theo thỏa thuận thì số tiền thu lợi bất chính để xác định trách nhiệm hình sự bao gồm tiền lãi và các khoản thu trái pháp luật khác mà người đi vay phải trả cho người vay sau khi trừ đi số tiền lãi tương ứng với mức lãi suất cao nhất theo quy định của Bộ luật Dân sự tính đến thời điểm cơ quan có thầm quyền phát hiện và ngăn chặn.
- Trường hợp bên vay đã trả tiền lãi trước hạn và các khoản thu trái pháp luật khác thì số tiền thu lợi bất chính để xác định trách nhiệm hình sự bao gồm tiền lãi và các khoản thu trái pháp luật khác mà người vay thực tế đã trả cho người vay sau khi trừ đi số tiền lãi tương ứng với mức lãi suất cao nhất theo quy định của Bộ luật Dân sự.
Xử lý vật, tiền liên quan trực tiếp cho đến tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự được xử lý như sau:
- Tịch thu sung quỹ Nhà nước đối với: khoản tiền, tài sản khác người phạm tội dùng để cho vay; tiền lãi tương ứng mức lãi suất cao nhất theo quy định của Bộ luật Dân sự mà người phạm tội đã thu của người vay; tiền, tài sản khác mà người phạm tội có thêm được từ việc sử dụng tiền lãi và các khoản thu bất hợp pháp khác.
- Trả lại cho người vay tiền thu lợi bất chính mà người phạm tội thực tế đã thu, trừ trường hợp người vay sử dụng tiền vay vào mục đích bất hợp pháp (đánh bạc, buôn bán ma túy, ...) thì khoản tiền thu lợi bất chính này bị tịch thu sung vào quỹ Nhà nước.
Trên đây là bài viết "Thu lợi bất chính là gì? Xác định số tiền thu lợi bất chính như thế nào?" của Luật Minh Khuê. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào quý khách hàng vui lòng liên hệ Bộ phận luật sư tư vấn trực tiếp theo số Hotline 1900.6162 để được giải đáp thắc mắc kịp thời. Xin trân trọng cảm ơn!
