Thứ tự các xe được quyền ưu tiên khi tham gia giao thông tại Việt Nam?

 Trong quá trình tham gia giao thông, việc đảm bảo trật tự, an toàn và thông suốt cho các phương tiện là yếu tố then chốt nhằm giảm thiểu tai nạn, hạn chế ùn tắc và duy trì hiệu quả hoạt động của hệ thống giao thông đường bộ. Trong số các quy định pháp luật điều chỉnh hành vi tham gia giao thông, quy định về thứ tự xe được quyền ưu tiên đóng vai trò vô cùng quan trọng. Đây không chỉ là cơ sở pháp lý để lực lượng chức năng kiểm soát, điều tiết giao thông một cách hợp lý mà còn là yếu tố mang tính nhân văn, cho phép những lực lượng, phương tiện làm nhiệm vụ đặc biệt được di chuyển nhanh chóng trong tình huống khẩn cấp, qua đó góp phần bảo vệ tính mạng, tài sản của người dân và lợi ích quốc gia.

1. Xe và đường ưu tiên là gì?

1.1. Khái niệm 

Trong lĩnh vực giao thông đường bộ, cần phân biệt rõ ràng giữa hai khái niệm: "Xe được quyền ưu tiên" (thường gọi là Xe ưu tiên) và "Đường ưu tiên".

Xe dược quyền ưu tiên (Điều 27 Luật 2024): Đây là các phương tiện được quy định tại Điều 27 của Luật 36/2024/QH15. Các xe này có quyền đi trước các phương tiện khác khi đang thực hiện nhiệm vụ khẩn cấp (trừ đoàn xe tang), bất kể tín hiệu điều khiển giao thông hay biển báo hiệu đường bộ. Quyền ưu tiên của nhóm xe này là quyền tuyệt đối về mặt di chuyển.

Đường ưu tiên: Khái niệm này liên quan đến quy tắc giao nhau tại các ngã ba, ngã tư không có tín hiệu điều khiển hoặc tín hiệu bị lỗi. Việc xác định đường ưu tiên dựa trên hệ thống biển báo hiệu (ví dụ: Biển B201, B202) hoặc các quy tắc nhường đường truyền thống (nhường cho phương tiện đi từ bên phải không vướng). Luật 2024 tập trung vào việc định danh và sắp xếp thứ tự cho Xe Ưu Tiên (tuyệt đối) chứ không thay đổi định nghĩa về Đường Ưu Tiên (tương đối), vốn đã được quy định trong các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.

1.2. Danh mục chi tiết xe được quyền ưu tiên (Khoản 1, Điều 27 Luật 2024)

Luật Trật tự, An toàn Giao thông Đường bộ 2024 đã tổng hợp và xác định rõ ràng 06 nhóm xe được quyền ưu tiên tuyệt đối khi đang làm nhiệm vụ, cụ thể như sau:

• Xe chữa cháy của Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ và xe chữa cháy của các lực lượng khác được huy động đi làm nhiệm vụ chữa cháy.
• Xe của lực lượng quân sự, công an, kiểm sát đi làm nhiệm vụ khẩn cấp.
• Đoàn xe có xe Cảnh sát giao thông dẫn đường.
• Xe cứu thương đi làm nhiệm vụ cấp cứu.
• Xe hộ đê đi làm nhiệm vụ; xe đi làm nhiệm vụ cứu nạn, cứu hộ, khắc phục sự cố thiên tai, dịch bệnh hoặc xe đi làm nhiệm vụ trong tình trạng khẩn cấp theo quy định của pháp luật.
• Đoàn xe tang.

Một điểm quan trọng trong danh mục này là việc mở rộng rõ ràng phạm vi các loại xe ưu tiên ngoài các nhóm truyền thống (Quân sự, Công an, Chữa cháy, Cứu thương) sang các nhiệm vụ khắc phục sự cố thiên tai, dịch bệnh hoặc tình trạng khẩn cấp khác theo quy định của pháp luật. Sự mở rộng này tạo điều kiện pháp lý linh hoạt cho các cơ quan không thuộc lực lượng vũ trang (ví dụ: y tế công cộng, kiểm dịch) khi tham gia ứng phó trong các tình huống khủng hoảng diện rộng hoặc thảm họa.

1.3. Quy định đặc biệt về ưu tiên cho xe đưa đón học sinh

Luật 36/2024/QH15 bổ sung quy định ưu tiên đối với xe đưa đón trẻ em mầm non và học sinh tiểu học. Tuy nhiên, quyền ưu tiên này mang tính tổ chức và điều tiết giao thông chứ không phải quyền ưu tiên tuyệt đối khi di chuyển như các loại xe khẩn cấp quy định tại Khoản 1 Điều 27.

Phạm vi ưu tiên bao gồm việc tổ chức phân luồng, điều tiết giao thông, bố trí nơi dừng xe, và đỗ xe tại khu vực trường học và tại các điểm trên lộ trình đưa đón học sinh.

Sự phân loại pháp lý này là tinh vi và cần được nhấn mạnh: Xe chở học sinh được ưu tiên về cơ sở hạ tầng giao thông hỗ trợ và phân luồng nhằm đảm bảo an toàn tuyệt đối cho trẻ em, nhưng không được xếp vào danh sách 05 nhóm xe (trừ đoàn xe tang) có quyền vượt qua các quy tắc giao thông cơ bản (như vượt đèn đỏ) để di chuyển. Điều này giúp đảm bảo an toàn cho học sinh mà vẫn duy trì trật tự và không làm rối loạn luồng giao thông chính.

2. Thứ tự các xe được quyền ưu tiên khi tham gia giao thông tại Việt Nam ?

Khoản 2 Điều 27 Luật 36/2024/QH15 thiết lập nguyên tắc thẩm quyền đi trước một cách tuyệt đối: Xe ưu tiên được quyền đi trước xe khác khi qua đường giao nhau từ bất kỳ hướng nào tới theo thứ tự ưu tiên từ trên xuống dưới.Quyền này chỉ phát sinh khi xe ưu tiên đang thực hiện nhiệm vụ khẩn cấp và phát đầy đủ tín hiệu ưu tiên (trừ đoàn xe tang).

2.1. Thứ tự ưu tiên tuyệt đối

Luật 2024 đã điều chỉnh thứ tự ưu tiên so với các quy định trước đây, đặc biệt là việc tách nhóm Xe chữa cháy ra thành vị trí ưu tiên cao nhất, thể hiện sự coi trọng tính khẩn cấp cao nhất đối với các tình huống hỏa hoạn và cứu nạn.

Thứ tự ưu tiên được xác định như sau:

1. Xe chữa cháy: Xe chữa cháy của Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ và xe chữa cháy của các lực lượng khác được huy động đi làm nhiệm vụ chữa cháy. Đây là vị trí ưu tiên cao nhất.
2. Xe quân sự, công an và kiểm sát: Xe của lực lượng quân sự, công an, kiểm sát đi làm nhiệm vụ khẩn cấp; đoàn xe có xe Cảnh sát giao thông dẫn đường.
3. Xe cứu thương: Xe cứu thương đi làm nhiệm vụ cấp cứu.
4. Xe hộ đê và cứu nạn: Xe hộ đê đi làm nhiệm vụ; xe đi làm nhiệm vụ cứu nạn, cứu hộ, khắc phục sự cố thiên tai, dịch bệnh hoặc xe đi làm nhiệm vụ trong tình trạng khẩn cấp theo quy định của pháp luật.
5. Đoàn xe tang.

Việc đẩy Xe chữa cháy lên vị trí ưu tiên số 1 riêng biệt phản ánh nhận thức pháp lý mới về tính khẩn cấp đối với các tình huống cháy nổ, nơi tốc độ tiếp cận hiện trường là yếu tố sinh tử và cần phải được ưu tiên tuyệt đối hơn so với nhiệm vụ khẩn cấp của các lực lượng an ninh (nhóm 2).

Đáng chú ý, đoàn xe tang được xếp cuối cùng và là nhóm duy nhất không cần phát tín hiệu ưu tiên (đèn, còi). Quyền ưu tiên của đoàn xe tang chủ yếu mang tính tôn trọng văn hóa và yêu cầu người tham gia giao thông tự giác nhường đường khi nhận biết, chứ không phải là quyền vượt qua các quy tắc giao thông cơ bản một cách tuyệt đối.

Thứ Tự Ưu Tiên Tuyệt Đối Của Các Loại Xe Theo Luật 36/2024/QH15

3. Quy định về tín hiệu đèn ưu tiên 

Quyền ưu tiên tuyệt đối theo Luật 2024 chỉ được áp dụng khi phương tiện ưu tiên đang thực hiện nhiệm vụ khẩn cấp và phát đầy đủ tín hiệu ưu tiên theo quy định (trừ đoàn xe tang). Nghị định số 151/2024/NĐ-CP, đặc biệt tại Điều 19, chi tiết hóa các yêu cầu kỹ thuật và phân loại tín hiệu này.

3.1. Màu sắc tín hiệu đèn ưu tiên 

Nghị định 151/2024/NĐ-CP đã chuẩn hóa chi tiết về màu sắc và loại tín hiệu ưu tiên dựa trên chức năng và mức độ khẩn cấp của nhiệm vụ:

• Đèn nhấp nháy màu đỏ: Màu đỏ được dành cho nhóm có mức độ nguy hiểm hoặc cấp cứu cao nhất và trực tiếp liên quan đến bảo vệ sinh mạng hoặc tài sản lớn, bao gồm: Xe chữa cháy, Xe của lực lượng quân sự đi làm nhiệm vụ khẩn cấp, và Xe cứu thương đang làm nhiệm vụ cấp cứu.
• Đèn nhấp nháy màu xanh và đỏ: Tín hiệu kết hợp này được dành riêng cho lực lượng kiểm soát và duy trì trật tự, như Xe của lực lượng công an, kiểm sát đi làm nhiệm vụ khẩn cấp và Xe Cảnh sát giao thông dẫn đường.
• Đèn nhấp nháy màu xanh: Dành cho các nhiệm vụ cứu hộ, khắc phục sự cố diện rộng, không trực tiếp là cứu mạng/chữa cháy, bao gồm: Xe hộ đê, xe đi làm nhiệm vụ cứu nạn, cứu hộ, khắc phục sự cố thiên tai, dịch bệnh, hoặc xe đi làm nhiệm vụ trong tình trạng khẩn cấp khác.

Việc phân nhóm này cho thấy sự phân loại dựa trên mục đích can thiệp (cấp cứu trực tiếp hay an ninh/điều hành), không chỉ dựa vào cơ quan chủ quản. Điều này hỗ trợ người dân ưu tiên hành vi nhường đường dựa trên mức độ khẩn cấp được mã hóa bằng màu sắc.

3.2. Yêu cầu kỹ thuật bổ sung

Ngoài đèn, Nghị định 151/2024/NĐ-CP còn quy định chi tiết về tín hiệu còi và cờ hiệu. Tín hiệu còi ưu tiên phải đáp ứng yêu cầu kỹ thuật thống nhất (tham chiếu Phụ lục I của Nghị định). Cờ hiệu được quy định cho Xe quân sự và Xe Cảnh sát giao thông dẫn đường, thường được sử dụng để xác nhận tính chính danh của đoàn xe hoặc xe đang đi làm nhiệm vụ khẩn cấp, đặc biệt trong các tình huống cần đảm bảo an ninh hoặc dẫn đoàn.

Bảng phân tích tín hiệu ưu tiên theo Nghị định 151/2024/NĐ-CP (Khoản 2, Điều 19)

4. Trách nhiệm nhường đường của người tham gia giao thông

4.1. Quy tâc nhường đường bắt buộc

Khoản 5 Điều 27 Luật 36/2024/QH15 đặt ra nghĩa vụ tối thượng đối với tất cả người và phương tiện tham gia giao thông đường bộ khi nhận biết được tín hiệu của xe ưu tiên. Khi đó, họ phải thực hiện đồng thời các hành vi sau:

• Giảm tốc độ.
• Đi sát lề đường bên phải hoặc dừng lại để nhường đường.
• Trạm thu phí phải ưu tiên cho xe ưu tiên qua trạm trong mọi tình huống, không được gây cản trở.

Nghĩa vụ này áp dụng ngay lập tức khi người tham gia giao thông nhận biết được tín hiệu ưu tiên (âm thanh hoặc ánh sáng). Việc quy định rõ ràng về trách nhiệm của trạm thu phí đảm bảo tính đồng bộ của quy tắc ưu tiên trên mọi loại hình đường, bao gồm cả đường cao tốc và đường bộ có thu phí.

4.2. Nguyên tắc miễn trừ xử phạt do "Tình thế cấp thiết"

Một điểm cải tiến quan trọng trong Luật 2024 và cơ chế xử phạt là việc khẳng định nguyên tắc Tình thế cấp thiết. Theo Bộ Công an, hành vi không chấp hành tín hiệu đèn giao thông (ví dụ: vượt đèn đỏ) hoặc vi phạm các quy tắc giao thông cơ bản khác, nếu được thực hiện nhằm mục đích nhường đường cho xe ưu tiên đang thực hiện nhiệm vụ khẩn cấp, sẽ được coi là hành động trong "tình thế cấp thiết" và sẽ không bị xử phạt vi phạm hành chính. Cơ sở pháp lý cho nguyên tắc này nằm trong Điều 11 Luật Xử lý vi phạm hành chính và Điều 23 Bộ luật Hình sự.

Việc chính thức hóa nguyên tắc này đã giải quyết một rào cản tâm lý lớn cho các tài xế, những người trước đây thường ngần ngại nhường đường vì lo sợ bị phạt nguội do vượt đèn đỏ hoặc lấn làn. Quy định này khuyến khích hành vi văn minh và đảm bảo rằng việc nhường đường sẽ diễn ra kịp thời mà không phải đối diện với hậu quả pháp lý bất lợi. Trong quá trình xử phạt vi phạm (đặc biệt là phạt nguội), lực lượng Cảnh sát giao thông có trách nhiệm trích xuất camera, hình ảnh vi phạm để xác minh toàn bộ diễn biến, đảm bảo phân biệt được hành vi vi phạm nhằm nhường đường và hành vi vi phạm cố ý, tránh oan sai cho người dân.

5. Chế tài hành chính và cơ chế xử phạt 

Nghị định số 168/2024/NĐ-CP, có hiệu lực đồng thời với Luật 2024, quy định mức xử phạt nghiêm khắc đối với hành vi không nhường đường hoặc gây cản trở xe được quyền ưu tiên đang phát tín hiệu ưu tiên đi làm nhiệm vụ.Điểm đổi mới nổi bật là việc áp dụng hình thức xử phạt bổ sung ngoài phạt tiền: chế tài trừ điểm Giấy phép lái xe (GPLX).

Theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP, người điều khiển phương tiện thực hiện hành vi vi phạm không nhường đường hoặc gây cản trở xe được quyền ưu tiên đang phát tín hiệu ưu tiên đi làm nhiệm vụ sẽ bị trừ 04 điểm trên Giấy phép lái xe. Việc trừ 04 điểm là một mức phạt nặng, thể hiện sự nghiêm minh của pháp luật. Hành vi cản trở xe ưu tiên không chỉ bị xem là vi phạm hành chính thông thường mà còn là hành vi gây nguy hiểm nghiêm trọng đến an toàn công cộng và đe dọa đến hiệu quả của nhiệm vụ khẩn cấp (cứu hỏa, cứu thương, an ninh). Việc tích hợp cơ chế trừ điểm GPLX (cơ chế quản lý tư cách người lái) buộc người vi phạm phải nhận thức được hậu quả lâu dài đối với quyền lợi lái xe của mình. Điều này tăng cường hiệu quả răn đe, hướng tới thay đổi triệt để ý thức và văn hóa nhường đường trong cộng đồng.

Kết luận 

Luật Trật tự, An toàn Giao thông Đường bộ 2024, có hiệu lực từ 01/01/2025, đã thiết lập một khuôn khổ pháp lý toàn diện và chuẩn hóa về quyền ưu tiên giao thông. Những thay đổi cốt lõi phản ánh quyết tâm của Nhà nước trong việc nâng cao hiệu quả ứng phó của lực lượng khẩn cấp và củng cố văn hóa giao thông. Các thay đổi cốt lõi bao gồm việc tái sắp xếp thứ tự ưu tiên tuyệt đối (Điều 27) , nổi bật là nâng Xe chữa cháy lên vị trí ưu tiên cao nhất;chuẩn hóa tín hiệu nhận diện thông qua Nghị định 151/2024, quy định màu đèn rõ ràng theo tính chất nhiệm vụ (Đỏ, Xanh Đỏ, Xanh); và áp dụng chế tài trừ 04 điểm GPLX đối với hành vi cản trở xe ưu tiên (Nghị định 168/2024). Song song với việc siết chặt kỷ cương, Luật mới cũng chính thức bảo vệ người dân bằng cách xác nhận miễn trừ xử phạt cho hành vi vi phạm (như vượt đèn đỏ) được thực hiện trong "Tình thế cấp thiết" nhằm mục đích nhường đường. Việc nắm vững những quy định này, đặc biệt là sự thay đổi về thứ tự và tín hiệu ưu tiên, là điều kiện tiên quyết để người dân chấp hành luật pháp một cách chủ động và có trách nhiệm, qua đó đảm bảo an toàn và hiệu quả cho các nhiệm vụ công ích khẩn cấp.

Mọi vướng mắc vui lòng liên hệ tới tổng đài tư vấn pháp luật trực tuyến 1900.6162 để được hỗ trợ tư vấn kịp thời. Hy vọng những thông tin trên chúng tôi cung cấp sẽ hỗ trợ sẽ giúp bạn trong việc tìm hiểu pháp luật trong hoạt động giao thông đường bộ, về thứ tự các xe được ưu tiên theo quy định pháp luật và nghĩa vụ của người tham gia giao thông khi gặp xe ưu tiên. Trong trường hợp bài viết có nội dung nhầm lẫn hoặc bạn có thắc mắc về vấn đề này xin vui lòng liên hệ qua email: lienhe@luatminhkhue.vn, để được hỗ trợ nhanh nhất. Xin chân thành cảm ơn!