- 1. Thủ tục áp dụng biện pháp tự vệ như thế nào?
- 2. Việc áp dụng biện pháp tự vệ phải tuân thủ điều kiện gì?
- 3. Hàng hoá Việt Nam đã bị áp dụng các biện pháp tự vệ ở thị trường nước ngoài chưa?
- 4. Vụ Philippinnes áp dụng biện pháp tự vệ đối với hàng hóa Việt Nam năm 2003
- 5. Ở Việt Nam, biện pháp tự vệ đối với hàng hoá nước ngoài được quy định như thế nào?
- 6. WTO quy định về biện pháp tự vệ ở đâu?
1. Thủ tục áp dụng biện pháp tự vệ như thế nào?
Khác với trường hợp các vụ kiện chống bán phá giá hay chống trợ cấp, WTO không có nhiều quy định chi tiết về trình tự, thủ tục kiện áp dụng biện pháp tự vệ. Tuy nhiên, Hiệp định về Biện pháp tự vệ của WTO có đưa ra một số các nguyên tắc cơ bản mà tất cả các thành viên phải tuân thủ, ví dụ:
- Đảm bảo tính minh bạch (Quyết định khởi xướng vụ điều tra tự vệ phải được thông báo công khai; Báo cáo kết luận điều tra phải được công khai vào cuối cuộc điều tra…)
- Đảm bảo quyền tố tụng của các bên (các bên liên quan phải được đảm bảo cơ hội trình bày các chứng cứ, lập luận của mình và trả lời các chứng cứ, lập luận của đối phương);
- Đảm bảo bí mật thông tin (đối với thông tin có bản chất là mật hoặc được các bên trình với tính chất là thông tin mật không thể được công khai nếu không có sự đồng ý của bên đã trình thông tin);
- Các điều kiện về biện pháp tạm thời (phải là biện pháp tăng thuế, và nếu kết luận cuối cùng của vụ việc là phủ định thì khoản chênh lệch do tăng thuế phải được hoàn trả lại cho bên đã nộp; không được kéo dài quá 200 ngày…)
Trên thực tế, một vụ điều tra áp dụng biện pháp tự vệ thường đi theo trình tự sau đây:
- Tình hình nhập khẩu;
- Tình hình thiệt hại;
- Mối quan hệ giữa việc nhập khẩu và thiệt hại;
Bước 1: Đơn yêu cầu áp dụng biện pháp tự vệ của ngành sản xuất nội địa nước nhập khẩu;
Bước 2: Khởi xướng điều tra;
Bước 3: Điều tra và công bố kết quả điều tra về các yếu tố:
Bước 4: Ra Quyết định áp dụng hoặc không áp dụng biện pháp tự vệ
Chú ý: Việc điều tra và áp dụng biện pháp tự vệ, mặc dù có nhiều yếu tố giống một trình tự tố tụng tư pháp (một vụ kiện tại tòa án) nhưng đây bản chất là một thủ tục hành chính, do một cơ quan hành chính nước nhập khẩu tiến hành, để xử lý một tranh chấp thương mại giữa các nhà xuất khẩu nước ngoài (về nguyên tắc là từ tất cả các nước đang xuất khẩu hàng hóa liên quan vào nước nhập khẩu) và ngành sản xuất nội địa liên quan của nước nhập khẩu. Việc này được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật nội địa nước nhập khẩu và về nguyên tắc không phải là công việc giữa các Chính phủ (Chính phủ các nước xuất khẩu và Chính phủ nước nhập khẩu).
Tuy nhiên, do vấn đề này đã được ràng buộc bởi các nguyên tắc bắt buộc có liên quan trong Hiệp định SG của WTO nên các thành viên có thể thông qua WTO để xử lý những trường hợp nước nhập khẩu tiến hành điều tra mà vi phạm WTO.
Việt Nam đã là thành viên của WTO, vì vậy nếu một nước thành viên WTO tiến hành điều tra và áp dụng biện pháp tự vệ đối với hàng hoá xuất khẩu của Việt Nam mà không tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc về trình tự, thủ tục hoặc điều kiện áp dụng biện pháp tự vệ của WTO thì Việt Nam hoàn toàn có thể khởi kiện nước đó ra WTO (theo cơ chế giải quyết tranh chấp trong WTO). Tuy nhiên, về cơ bản việc này chỉ khả thi nếu có các thông tin thực tế mà doanh nghiệp cung cấp về việc vi phạm nguyên tắc WTO của nước điều tra.
2. Việc áp dụng biện pháp tự vệ phải tuân thủ điều kiện gì?
Thứ nhất, về hình thức tự vệ, WTO không có quy định ràng buộc về loại biện pháp tự vệ được áp dụng. Trên thực tế các nước nhập khẩu thường áp dụng biện pháp hạn chế lượng nhập khẩu (hạn ngạch) hoặc tăng thuế nhập khẩu đối với hàng hoá liên quan.
Thứ hai, về mức độ tự vệ, các nước chỉ có thể áp dụng biện pháp tự vệ ở mức cần thiết đủ để ngăn chặn hoặc bù đắp các thiệt hại và tạo điều kiện để ngành sản xuất nội địa điều chỉnh;
Nước nhập khẩu áp dụng biện pháp tự vệ không nhất thiết phải có giải trình rõ ràng và cụ thể về việc tại sao biện pháp được lựa chọn (về phạm vi, loại, mức độ) là cần thiết để ngăn chặn hoặc bù đắp các thiệt hại và để ngành sản xuất nội địa tự điều chỉnh (Án lệ WTO Vụ “Hàn Quốc - Sản phẩm sữa”)
Một biện pháp tự vệ được áp dụng mà không tuân thủ đầy đủ 03 điều kiện để áp dụng biện pháp tự vệ sẽ đương nhiên bị coi là “vượt quá mức cần thiết” (Vụ Đường ống dẫn – Hoa Kỳ)
Ba điều kiện để áp dụng biện pháp tự vệ là:
+ Hàng hoá liên quan được nhập khẩu tăng đột biến về số lượng;
+ Ngành sản xuất sản phẩm tương tự hoặc cạnh tranh trực tiếp với hàng hoá đó bị thiệt hại hoặc đe dọa thiệt hại nghiêm trọng; và
+ Có mối quan hệ nhân quả giữa hiện tượng nhập khẩu tăng đột biến và thiệt hại hoặc đe doạ thiệt hại nói trên
Thứ ba, về thời hạn tự vệ, biện pháp tự vệ không được kéo dài quá 4 năm (tính cả thời gian áp dụng biện pháp tạm thời) và phải giảm dần theo định kỳ sau năm đầu tiên áp dụng. Trường hợp biện pháp được áp dụng trên 3 năm thì phải được xem xét lại vào giữa kỳ để cân nhắc khả năng chấm dứt hoặc giảm mức áp dụng mạnh hơn nữa;
Thứ tư, về gia hạn tự vệ, có thể gia hạn biện pháp tự vệ nhưng nước nhập khẩu phải chứng minh được rằng việc gia hạn là cần thiết để ngăn chặn thiệt hại và rằng ngành sản xuất liên quan đang tiến hành tự điều chỉnh. Tổng cộng thời gian áp dụng và gia hạn không được quá 8 năm.
3. Hàng hoá Việt Nam đã bị áp dụng các biện pháp tự vệ ở thị trường nước ngoài chưa?
Cho đến thời điểm này, hàng hoá Việt Nam xuất khẩu đã bị vướng vào 05 vụ điều tra tự vệ tại 03 thị trường xuất khẩu. Trong đó:
+ 03 vụ kết thúc bằng biện pháp tự vệ của nước nhập khẩu dưới hình thức bổ sung thêm một khoản thuế khi hàng hoá Việt Nam nhập khẩu vào nước họ;
+ 02 vụ chấm dứt mà không có biện pháp nào được áp dụng do không chứng minh được là ngành sản xuất nội địa nước nhập khẩu đã phải chịu thiệt hại nghiêm trọng từ việc hàng hoá nước ngoài nhập khẩu ồ ạt.
Bảng 2 – Các vụ kiện tự vệ đối với hàng hoá Việt Nam
(Tính đến 12/2008)
Năm | Mặt hàng | Nước điều tra | Kết quả |
| 2006 | Hoá chất STPP | Philippines | Vụ kiện chấm dứt do không có thiệt hại nghiêm trọng đối với ngành sản xuất nội địa |
| 2005 | Xe đạp | Canada | Vụ kiện chấm dứt do không có thiệt hại nghiêm trọng đối với ngành sản xuất nội địa |
| 2004 | Tinh bột sắn | Ấn Độ | Thuế bổ sung 33% |
| 2003 | Kính nổi | Philippines | Kính nổi không màu: 3,971peso/MT |
| 2001 | Gạch ốp lát | Philippines | 2,15peso/kg |
4. Vụ Philippinnes áp dụng biện pháp tự vệ đối với hàng hóa Việt Nam năm 2003
Ngày 24-4-2003, Bộ Công thương Philippines đã nhận được đơn của Hiệp hội Kính nổi Philipines yêu cầu áp dụng biện pháp tự vệ đối với các sản phẩm kính nổi của một số nước.
Trong quá trình điều tra sơ bộ từ tháng 5-2003 đến tháng 9-2003, Philippines đã quyết định áp dụng các biện pháp tạm thời đối với sản phẩm kính nổi không màu và kính nổi phủ màu của một số nước. Việt Nam nằm trong danh sách các quốc gia có sản phẩm kính nổi xuất khẩu vào thị trường Philippines được miễn áp dụng biện pháp đánh thuế tạm thời nói trên.
Từ tháng 9-2003 đến tháng 3-2004, Ủy ban Thuế quan Philippines đã tiến hành điều tra chính thức, có tổ chức tham vấn các bên liên quan và sau đó, đến ngày 14-4-2004, Philippines ra quyết định chính thức áp dụng biện pháp tự vệ, có hiệu lực hồi tố từ ngày 13-10-2003 đối với sản phẩm của một số nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam.
Trong thời gian các nước bị áp dụng biện pháp tự vệ tạm thời, xuất khẩu của Việt Nam vào Philippines tăng mạnh lên đến 11,86% tổng nhập khẩu sản phẩm này của Philippines.
Do vậy, khi ban hành quyết định chính thức ngày 14-4-2004, Philippines đã quyết định loại Việt Nam ra khỏi danh sách các nước được miễn áp dụng biện pháp tự vệ đối với sản phẩm kính nổi không màu. Việt Nam được miễn áp dụng các biện pháp tự vệ đối với các loại kính khác do tỷ trọng nhập khẩu vào Philipines dưới 3%.
Đầu năm 2006, Bộ Công thương Philippines cũng đã tiến hành rà soát việc áp dụng các biện pháp tự vệ đối với sản phẩm kính nổi. Ngày 30-8, Bộ trưởng Công thương Philippines Peter B. Favila đã ký Pháp lệnh sửa đổi Quyết định ngày 14-4-2004, trong đó điều chỉnh lại danh sách các nước được miễn áp dụng biện pháp tự vệ đối với kính nổi.
Theo đó, các nước ASEAN gồm Brunei, Cam-pu-chia, Lào và Myanmar được miễn áp dụng các biện pháp tự vệ đối với kính nổi không màu. Malaysia và Ấn độ trước đây được miễn áp dụng nay đã bị loại ra khỏi danh sách do nhập khẩu của hai nước này tăng lên quá 3% tổng nhập khẩu của Philippines. Việt Nam vẫn nằm trong danh sách các nước bị áp dụng các biện pháp tự vệ.
5. Ở Việt Nam, biện pháp tự vệ đối với hàng hoá nước ngoài được quy định như thế nào?
- Căn cứ pháp lý:
+ Luật quản lý ngoại thương 2017
+ Nghị định 10/2018/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật quản lý ngoại thương về các biện pháp phòng vệ thương mại
- Nội dung:
Các quy định về biện pháp tự vệ của Việt Nam tuân thủ các nguyên tắc và quy định của WTO về vấn đề này.
Cơ quan có thẩm quyền:
+ Cục Quản lý cạnh tranh - Bộ Công Thương: Chịu trách nhiệm điều tra, trình kết quả điều tra và đề xuất cách thức xử lý cho cơ quan có thẩm quyền;
+ Hội đồng xử lý vụ việc tự vệ - Bộ Công Thương: Xem xét, nghiên cứu kết quả điều tra của Cục quản lý cạnh tranh, thảo luận và kiến nghị Bộ trưởng Bộ Công Thương về cách thức xử lý;
+ Bộ trưởng Bộ Công Thương: Quyết định có hoặc không áp dụng biện pháp tự vệ.
Mục tiêu chủ yếu của các biện pháp tự vệ là bảo hộ có thời hạn ngành sản xuất nội địa để ngành này khôi phục khả năng cạnh tranh. Chính vì vậy doanh nghiệp Việt Nam cần biết cách sử dụng các biện pháp này trong những hoàn cảnh nhất định để bảo vệ các lợi ích thương mại của mình.
6. WTO quy định về biện pháp tự vệ ở đâu?
Các nguyên tắc về việc sử dụng biện pháp tự vệ trong WTO được quy định tại:
- Điều XIX GATT 1994; và
- Hiệp định về biện pháp tự vệ (Hiệp định SG).
Các nước thành viên khi xây dựng pháp luật nội địa về biện pháp tự vệ có nghĩa vụ tuân thủ các nguyên tắc này của WTO.
Các vụ kiện, việc điều tra và áp dụng biện pháp tự vệ trên thực tế được tiến hành theo pháp luật nội địa của từng nước nhập khẩu, phù hợp với quy định liên quan của WTO.
Đối với doanh nghiệp, để có hiểu biết khái quát về những vấn đề cơ bản nhất về biện pháp tự vệ, doanh nghiệp chỉ cần tiếp cận các quy định của WTO về vấn đề này là đủ. Tuy nhiên, để biết chi tiết về trình tự, thủ tục, cơ quan có thẩm quyền… trong các vụ việc điều tra và áp dụng biện pháp tự vệ cụ thể ở mỗi thị trường xuất khẩu, doanh nghiệp cần tìm hiểu các quy định pháp luật về biện pháp tự vệ của nước đó (pháp luật nội địa).
LUẬT MINH KHUÊ (Sưu tầm & Biên tập)
