NỘI DUNG TƯ VẤN:

1. Thực tiễn thực hiện các quy định của pháp luật về quyền đối với hình ảnh của cá nhân:

1.1 Khái quát chung:

Trên thực tế thì hình ảnh của cá nhân thuộc về lĩnh vực riêng tư của mỗi người. Tuy là không có gì bí mật, cần hạn chế sử dụng nhưng một khi muốn sử dụng những hình ảnh cá nhân của ai đó, đặc biệt là khai thác sử dụng vào mục đích kinh doanh như: in lịch, in bìa sách, in biển hiệu quảng cáo,… thì đều phải hỏi ý kiến “người chủ” hình ảnh đó. Bởi về nguyên tắc, mọi cá nhân đều có quyền đối với hình ảnh của mình và được pháp luật bảo vệ. Bất kỳ mọi cá nhân đều có quyền cho hay không cho người khác sử dụng hình ảnh của mình. Nếu như chưa được sự đồng ý mà tự ý sử dụng thì đã là vi phạm quyền của cá nhân đối với hình ảnh. Trên thực tế hiện nay thì việc sử dụng “chùa” hình ảnh của người khác vào mục đích kinh doanh lại khá phổ biến. Rải rác trên khắp các con phố chúng ta không còn lạ gì đối với những biển quảng cáo của các cửa hàng áo cưới, băng đĩa thậm chí là tiệm cắt tóc, gội đầu,… dùng các hình ảnh của hoa hậu, người mẫu, ca sỹ, diễn viên nổi tiếng để in hình. Rõ ràng là những người chủ của hình ảnh đó không hề hay biết về việc này, không có bất kỳ quan hệ nào đới với những người chủ cửa hàng kinh doanh đó và thậm chí còn không hề được người chủ kinh doanh đó hỏi hoặc xin phép. Hình ảnh của các ca sỹ, người mẫu nổi tiếng đã bị xâm phạm, những người đó họ tô vẽ chỉnh sửa sao cho thật đẹp để biển hiệu được sang chói, đẹp khiến việc kinh doanh thuận lợi hơn. Ngày nay, xã hội phát triển nhu cầu thiết yếu của con người là kinh doanh thu lợi nhuận nhưng việc sử dụng hình ảnh của người khác một cách vi phạm pháp luật như vậy thì cũng không được chấp nhận.

1.2 Các dạng hành vi vi phạm

Các dạng hành vi vi phạm quyền đối với hình ảnh của cá nhân điển hình:

Sử dụng hình ảnh của người khác với mục đích thương mại không được sự đồng ý của chủ thể có hình ảnh để kinh doanh thương mại, thường dưới hình thức sử dụng hình ảnh của những người nổi tiếng để quảng cáo sản phẩm hàng hóa của họ, tuy nhiên việc sử dụng hình ảnh của họ lại không xin phép người có hình ảnh. Những vụ việc vi phạm về hình ảnh của cá nhân như vậy trên thục tế diễn ra rất nhiều. Vào tháng 11/2008, người mẫu Nguyễn Kim Tiên tiến hành khởi kiện công ty Organon về việc sử dụng hình ảnh của cô mà chưa được sự cho phép để quảng cáo thuốc ngừa thai Meralon.

Phát tán hình ảnh của cá nhân xâm hại tới danh dự, nhân phẩm, uy tín của người đó.

Hành vi này thực hiện bằng cách là khi có được hình ảnh của một người, mà hình ảnh đó thuộc về đời sống riêng tư của cá nhân, hình ảnh thuộc loại “nhạy cảm” vì tư thù hoặc bất kỳ lý do nào đó họ đã tung lên mạng hoặc những phương tiện thông tin khác những hình ảnh bị pháp luật nghiêm cấm lan truyền, nhằm mục đích bôi xấu danh dự nhân phẩm uy tín của một người những hành vi này cũng thường xảy ra đối với những người nổi tiếng. Thực tiễn có những vụ việc như sau: Vào ngày 10/11/2013, loạt ảnh được cho là của ca sỹ Ailee đăng tải trên AllKpop – trang tin giải trí Hàn Quốc bằng tiếng anh. Các bức ảnh ngay lập tức được truyền tải nhanh chóng trên mạng, trở thành đề tài bàn tán xôn xao. Điều tra ra đó là do bạn trai cô làm, những hình ảnh đó chụp khi cô tham gia cuộc thi tuyển người mẫu của một hang đồ lót nổi tiếng ban tổ chức yêu cầu người tham dự gửi ảnh khỏa thân để duyệt. Lúc đó là cô bị lừa và lo lắng và kể mọi chuyện cho bạn trai và đã gửi ảnh đó cho anh ta.Vào tháng 11/2011, hàng loạt các hình ảnh khỏa thân của hoa hậu Ngọc Trinh được phát tán trên mạng.

Hoạt động báo chí đã xâm phạm quyền nhân thân đối với hình ảnh của cá nhân. Sử dụng hình ảnh xâm phạm bí mật đời tư. Hành vi này trên thực tiễn được biểu hiện ở việc cá nhân bị phát tán những bức hình, cảnh quay riêng tư, nó thuộc đời sống sinh hoạt riêng tư của một người mặc dù là những hình ảnh bình thường nhưng cá nhân thực hiện bảo mật những hình ảnh đó thì việc công bố những bức hình, cảnh quay đó, hành vi này đã xâm phạm tới bí mật đời tư của cá nhân được tôn trọng và được pháp luật bảo vệ. Nhũng hình ảnh mang tính bí mật riêng tư của cá nhân và việc giữu bí mật những hình ảnh riêng tư đó được pháp luật bảo vệ thì việc sử dụng những hình ảnh đó mà chưa được sự cho phép của chủ sở hữu hình ảnh đó là việc xâm phạm bí mật đời tư.

Hiện nay việc xâm phạm hình ảnh cá nhân với sự hỗ trợ của các phương tiện hiện đại như: các thiết bị máy quay, máy chụp ảnh hiện đại giúp người ta quay lén, chụp ảnh ở các góc độ khác nhau đã ghi lại những hình ảnh “không đẹp” của một số người. Chính điều này làm tăng tính chất nguy hiểm của hành vi xâm phạm hình ảnh đối với xã hội, từ đó hành vi xâm phạm hình ảnh của cá nhân đã không đơn thuần là xâm phạm tới quan hệ dân sự, đối tượng diều chỉnh của luật dân sự nữa mà chuyển sang xâm phạm tới quan hệ được pháp luật hình sự điều chỉnh, có thể là một số tội sau: tội truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy (Điều 253 BLHS), tội làm nhục người khác theo điều 121 BLHS.

1.3 Nhận định về thực tiễn thực hiện:

Qua đó có thể thấy rằng việc sử dụng chùa hình ảnh của cá nhân đang trở nên phổ biến và dần trở thành thói quen của nhiều người. Trên thực tế ta thấy việc sử dụng hình ảnh của người khác cùng lắm chỉ xin phép người chụp hình và việc tìm tới chủ nhân thực sự của bức ảnh đó (người trong ảnh) để hỏi là một điều ít thấy. Suy nghĩ của người Việt Nam chúng ta rất lạ và họ nghĩ rằng việc hình ảnh của những người đó được sử dụng để lăng xê mình trước xã hội trở thành người nổi tiếng là điều tốt và những người có mặt trong bức hình đó rất khoái, và cần gì phải hỏi ý kiến nữa. Nhưng khi chuyện bị phát giác, người có hình ảnh đó lại tìm cách làm khó dễ và việc xin lỗi không thì chưa đủ. Và điều này nếu đặt trên thực tế là nếu cá nhân khởi kiện lên Tòa án yêu cầu buộc người xâm phạm hình ảnh phải bồi thường thì mức bồi thường sẽ được xác định như thế nào? Về vấn đề này cho tới nay vẫn chưa có bất cứ một văn bản nào hướng dẫn và ví thế dẫn tới việc đòi bồi thường sẽ xảy ra nhiề vụ tranh chấp cãi vã và một khi đã kéo nhau ra Tòa án thì cũng “vụ việc dân sự không có quy định rõ ràng muốn giải quyết như thế nào cũng được” và đây thực sự là nguyên nhân khiến cho việc xác định mức bồi thường cho hành vi xâm phạm của mỗi Tòa án lại một khác nhau. Thông thường các Tòa án thường căn cứ vào giá trị sử dụng hình ảnh trong việc kinh doanh mà buộc người xâm phạm quyền hình ảnh của người khác phải thanh toán một khoan tiền có thể là vài triệu đồng, vài chục triệu đồng cũng có thể lên tới hàng trăm triệu đồng.

>> Xem thêm:  Tư vấn cách xử lý khi bị xúc phạm trên facebook ? Sử dụng ảnh của người nổi tiếng, hoa hậu có vi phạm ?

Việc sử dụng trái phép hình ảnh của cá nhân đã trở thành một thói quen khó sửa của đại bộ phận các thành viên trong xã hội. Sử dụng hình ảnh của cá nhân mà mà chưa được sự cho phép của chủ hình ảnh là vi phạm quyền đối với hình ảnh của cá nhân. Không chỉ là trong trường hợp người sử dụng trái phép hình ảnh cá nhân gây ảnh hưởng xấu đến người bị xâm phạm mà trong bất kỳ mọi trường hợp khi xâm phạm tới hình ảnh cá nhân đều bi pháp luật nghiêm cấm. Các vụ việc về sử dụng hình ảnh của cá nhân trong nhiều trường hợp có thể là khác nhau, một số trường hợp chỉ gây hiểu lầm nhỏ hoặc làm cho chủ hình ảnh khó chịu nhưng cũng rất nhiều trường hợp vi phạm gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến công việc, cuộc sống của không chỉ cá nhân mà còn cả gia đình và người thân. Có nhiều vụ việc vi phạm nghiêm trọng các quy định của pháp luật hình sự và cần phải ra Tòa mới có thể giải quyết được. Ta thấy có một sự mâu thuẫn nhỏ ở đây đó là trong BLDS 2015 quy định: “Cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình” và “việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý”. Nhưng Luật báo chí lại thừa nhân quyền được tự do quay phim, chụp hình trong các phiên tòa được tổ chức công khai. Ở nhiều phiên tòa công khai xét xử thì thường bị cóa luôn quay mặt đi, che mặt, giấu mặt để không bị các cánh nhà báo chụp ảnh và dăng tải trên báo. Đối với các nhà báo lại khác khi viết bài về một phiên tòa mà thiếu đi hình ảnh thì sẽ làm đi mất đi sự sinh động, hấp dẫn. Như vậy liệu có phải là vi phạm quyền đối với hình ảnh của cá nhân hay không và việc các bị cáo bị chụp hình lén và các hình ảnh của họ được đăng tải trên các trang báo và đặc biệt các cá nhân đó đâu đồng ý cho nhà báo chụp hình họ. Thực tế cho thấy rằng, việc sử dung hình ảnh của cá nhân trong trường hợp này lại gớp phần gây thêm tiếng xấu của họ trong lòng mọi độc giả về tội ác hay việc xấu mà họ đã làm, khiến cho con đường trở về làm người chân chính của họ trở nên gập ghềnh hơn. Một thân nhân của một bị cáo than thở: “chồng tôi có chút sai lầm và giờ báo chí đăng hết lên. Cả dòng họ, hàng xóm nhìn gia đình tôi với ánh mắt khác. Sau này chắc phải chuyển nhà thôi”.

Về các vụ việc bắt quả tang mua dâm, bán dâm các lực lượng công an theo dõi đã quay lén quá trình đó và sau đó ngay lập tức bị phát tán trên mạng và tốc độ của nó lan xa một cách nhanh chóng. Hành vi phát tán đó đã xâm phạm quyền đối với hình ảnh của cá nhân gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới danh dự, nhân phẩm, uy tín của những người có mặt trong đoạn clip đó. Trong trường hợp bị bắt vì vi phạm pháp luật nhưng những người có mặt trong đoạn clip đó vẫn được pháp luật bảo vệ được pháp luật bảo đảm là không bị xúc phạm về danh dự nhân phẩm. Việc quay lén và sử dụng hình ảnh của người khác mà chưa được sự đồng ý của họ hơn nữa trong trường hơp clip về mua dâm bán dâm khi bị tung lên mạng không chỉ xâm phạm nghiên trọng danh dự, nhân phảm của những người đó mà còn ảnh hưởng tới nhân thân của họ tạo tiếng xấu trong xã hội mà đáng lẽ ra tội của họ đã vi phạm nếu bị xử phạt cũng không tới mức nghiêm trọng như vậy. Các quy định của pháp luật nước ta về vấn đề quyền hình ảnh của cá nhân chưa được rõ ràng, qua những ví dụ trên sự cần thiết phải có các quy định pháp luật phù hợp, cần khắc phục những mâu thuẫn trong quy định của pháp luật để quyền đối với hình ảnh của cá nhân luôn được tôn trọng và bảo vệ.

2. Hướng khắc phục thực trạng xâm phạm quyền đối với hình ảnh của cá nhân:

Khi được học về Tư tưởng Hồ Chí Minh ta có nghe tới câu này: “Mọi công dân được làm những gì mà pháp luật không cấm”. Và đó trở thành nguyên tắc cơ bản trong việc chỉ đạo thực hiện pháp luật ở nước ta. Để các quyền về nhân thân của cá nhân nói chung và quyền đối với hình ảnh của cá nhân nói riêng không bị xâm phạm thì cần nhanh chóng sửa đổi, bổ sung để những quy định về vấn đề này được chặt chẽ, hoàn thiện và có tính khả thi cao. Quy định chặt chẽ, rõ ràng các quy định của pháp luật về quyền đối với hình ảnh của cá nhân là cần thiết và sẽ tạo nên thói quen tôn trọng quyền đối với hình ảnh của cá nhân và đồng thời tình trạng xâm phạm quyền đối với hình ảnh cá nhân sẽ không còn diễn ra nhiều nữa.

Quy định tại điều 32 BLDS 2015 tuy khá rõ ràng nhưng không thể phủ nhận là vẫn còn không ít hạn chế ở đây:

Đầu tiên, quy định tại Điều 32 BLDS 2015 không miễn trừ việc xin phép khi sử dụng ảnh chụp phong cảnh hay các buổi tụ họp đông người vì vậy thực tiễn đặt ra một vấn đề là nếu muốn công bố một bức ảnh có nhiều khuôn mặt người khác trong đó thì phải đi hỏi tất cả những người có mặt trong ảnh được không. Nếu chụp ảnh chung cả đoàn người đi du lịch thì phải đi lần lượt để xin phép họ sao?. Vì vậy, thiết nghĩ rằng những quy định về quyền đối với hình ảnh của cá nhân được mọi chủ thể tôn trọng và nghiêm chỉnh thực hiện thì luật nên có quy định rõ ràng hơn về những trường hợp nào sử dụng hình ảnh của cá nhân cần phải xin phép (như sử dụng hình ảnh vào mục đích thương mại hay việc sử dụng hình ảnh hưởng nghiêm trọng đến cá nhân có hình ảnh bị xâm phạm,… ) và cũng nên quy định thời hiệu đối với việc phải xin phép khi sư dụng hình ảnh của cá nhân.

Thứ hai, Việc ở điều 32 BLDS chỉ điều chỉnh hành vi “sử dụng” hình ảnh của người khác mà không điều chỉnh hành vi “ghi hình”. Đây là một khoảng trống của pháp luật nước ta, ngay khi bị ghi hình thì cá nhân đã mất đi một phần quyền định đoạt đối với hình ảnh của mình. Hơn hết, trong điều kiện kinh tế xã hội ngày càng phát triển các thiết bị quay phim, chụp ảnh thì ngày một phổ biến ở nước ta thì nguy cơ bị chụp hình, quay phim trộm ở những nơi nhạy cảm như nhà nghỉ, nhà tắm,… là rất cao. Nhưng do pháp luật dân sự không quy định hành vi “ghi hình” hình ảnh cá nhân của người khác là hành vi vi phạm pháp luật và việc chứng minh được những người quay lén hình ảnh đó đã phát tán các hình ảnh riêng tư đó là rất khó vì vậy thì việc truy cứu trách nhiệm dân sự theo điều 32 BLDS hặc trách nhiệm hình sự là rất khó tiến hành.

Thứ ba, Quy định về quyền hình ảnh của cá nhân tại điều 32 BLDS có quy định “… sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý…”, tuy nhiên trong thực tế chúng ta vẫn dễ dàng bắt gặp việc báo chí tự do đưa tin kèm hình ảnh của bị cáo tại phiên tòa. Việc đăng bài có kèm hình ảnh của bị cáo tại phiên tòa sẽ ảnh hưởng ít nhiều tới danh dự, nhân phẩm, uy tín cũng như việc làm ăn của bản thân, gia đình kể cả khi sau này họ được tự do nhưng dư luận xã hội sẽ luôn tồn đọng mãi. Việc quy định như vậy còn có những mâu thuẫn với luật hình sự, luật báo chí, phải chăng về vấn đề quyền đối với hình ảnh của cá nhân nên được pháp luật quan tâm hơn và có những sửa đổi phù hợp để việc đảm bảo thực hiện nghiêm chỉnh quyền của cá nhân đối với hình ảnh trên thực tế.

Về quy định phương thức bảo vệ quyền đối với hình ảnh của cá nhân, Điều 32 BLDS quy định có phương thức bảo vệ quyền của cá nhân đối với hình ảnh khi bị xâm phạm đó là yêu cầu người vi phạm hoặc yêu cầu cơ quan tổ chức có thẩm quyền buộc người vi phạn chấm dứt hành vi vi phạm, xin lỗi, cải chính công khai; yêu cầu người vi phạm hoặc yêu cầu cơ quan tổ chức có thẩm quyền buộc người vi phạm bồi thường thiệt hại. Nếu khi cá nhân có hình ảnh bị xâm phạm chết mà việc xâm phạm đến hình ảnh của cá nhân đó ảnh hưởng nghiêm trọng đến những người thân còn sống của cá nhân đó thì khi đó ai sẽ có thê thay cá nhân đó thực hiện những phương thức bảo vệ quyền đối với hình ảnh khi luật chỉ quy định quyền đó cho cá nhân có hình ảnh bị xâm phạm. Vì vậy, một điều có thể đặt ra là cần sửa đổi theo chiều hướng không chỉ có cá nhân có quyền đối với hình ảnh bị xâm phạm mà ngay cả những người thân thích của cá nhân đó cũng có các quyền theo quy định tại điều 32 BLDS trong trường hợp cá nhân có hình ảnh bị xâm phạm chết.

Việc bồi thường thiệt hại cho người bị xâm phạm hình ảnh cần được quy định cụ thể và chặt chẽ vì như quy định hiện giờ rất dễ gây nhầm lẫn, lạm dụng và xử lý thiếu công bằng.

Tóm lại, các quy định của pháp luật liên quan tới quyền đối với hình ảnh của cá nhân cần được chú ý, sửa đổi bổ sung thêm cho rõ ràng, cụ thể có như vậy mới đảm bảo được quyền lợi cho những cá nhân có hình ảnh bị xâm phạm cũng như răn đe giáo dực những cá nhân chuyên sử dụng hình ảnh của người khác để bôi xấu, ảnh hưởng tới danh dự nhân phẩm của người khác.

Cảm ơn quý khách đã gửi yêu cầu đến Công ty Luật Minh Khuê, trên đây là nội dung tư vấn của Công ty, nội dung tư vấn có giá trị tham khảo, nếu còn vấn đề mà quý khách hàng còn chưa rõ xin vui lòng liên hệ đến tổng đài của Công ty Luật Minh Khuê 1900.6162 hoặc vui lòng gửi tin nhắn đến email [email protected] để được giải đáp thắc mắc. Trân trọng!

Bộ phận tư vấn pháp luật - Công ty Luật Minh Khuê

Các câu hỏi thường gặp

Câu hỏi: Các phương tiện hiện đại hỗ trợ xâm phạm hình ảnh cá nhân gồm có những phương tiện nào?

Trả lời:

Việc xâm phạm hình ảnh cá nhân với sự hỗ trợ của các phương tiện hiện đại như: các thiết bị máy quay, máy chụp ảnh hiện đại giúp người ta quay lén, chụp ảnh ở các góc độ đã ghi nhận lại những hình ảnh không đẹp của một số người.

Câu hỏi: Hình ảnh của cá nhân là gì?

Trả lời:

“Hình ảnh của cá nhân” bao gồm mọi hình thức tác phẩm ghi lại hình dáng của con người cụ thể như chụp, ảnh vẽ, ảnh họa chép và suy luận rộng ra có thể cả bức tượng của cá nhân đó nữa. 

Câu hỏi: Bộ luật Dân sự (BLDS) năm 2015 đã cụ thể hóa các quy định của văn bản nào về quyền con người và quyền công dân?

Trả lời:

Bộ luật Dân sự (BLDS) năm 2015, đã cụ thể hóa các quy định của Hiến pháp năm 2013 về quyền con người, quyền công dân,… bảo đảm phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên