Mục lục bài viết

Khách hàng: Kính thưa Luật sư Minh Khuê. Luật sư cho tôi hỏi tình hình thụ lý, kết quả giải quyết và những khó khăn, trở ngại trong công tác giải quyết, xét xử các vụ án hành chính trong năm 2019 tại Tòa án hai cấp Tp Hồ Chí Minh.

Cảm ơn!

Trả lời:

 

1. Số liệu thụ lý, giải quyết vụ án hành chính trong năm 2019

Năm 2019, Tòa án nhân dân hai cấp Thành phố Hồ Chí Minh đã thụ lý 1.404 vụ án hành chính các loại (tăng 96 vụ so với cùng kỳ năm trước), đã giải quyết được 480 vụ, đạt tỷ lệ 34,19% ( so với cùng kỳ năm trướcgiảm 106 vụ), cụ thể:

Tòa án nhân dân hai cấp Tp Hồ Chí Minh đã thụ lý 1.252 vụ (giảm 26 vụ so với cùng kỳ năm trước), trong đó: Án hành chính sơ thẩm thụ lý 1.135 vụ (giảm 44 vụ so với cùng kỳ năm trước); hành chính phúc thẩm thụ lý 117 vụ (tăng 18 vụ so với cùng kỳ năm trước). Đã giải quyết 382 vụ (tăng 05 vụ so với cùng kỳ năm trước), đạt tỷ lệ giải quyết là 30,51%, bao gồm: án hành chính sơ thẩm giải quyết 303 vụ (tăng 11 vụ so với cùng kỳ năm trước), đạt tỷ lệ 26,7%; hành chính phúc thẩm giải quyết 79 vụ (giảm 06 vụ so với cùng kỳ năm trước), đạt tỷ lệ 67,52%.

Số vụ hành chính còn tạm đình chỉ là 105 vụ;

Số vụ án hành chính quá hạn giải quyết là 20 vụ;

Số bản án, quyết định sơ thẩm bị hủy theo thủ tục phúc thẩm là 08 vụ.

Số bản án, quyết định sơ thẩm bị sửa theo thủ tục phúc thẩm là18 vụ.

Tòa án nhân dân 24 quận – huyện đã thụ lý 152 vụ (so với cùng kỳ năm trước thụ lý tăng 56 vụ); đã giải quyết 98 vụ (giảm 111 vụ so với cùng kỳ năm trước), đạt tỷ lệ 62,42%.

Các khiếu kiện hành chính thuộc nhiều lĩnh vực quản lý nhà nước nhưng thường liên quan đến các lĩnh vực như: lĩnh vực quản lý đất đai (thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ thiệt hại, giải phóng mặt bằng, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất; cấp, thu hồi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, đăng ký cập nhật biến động về nhà đất…); lĩnh vực xây dựng (cấp giấy phép xây dựng, buộc tháo dỡ công trình xây dựng…); lĩnh vực thuế, hải quan (thu thuế, truy thu thuế, thu tiền sử dụng đất, áp giá hàng hóa nhập khẩu)…

6 tháng cuối năm 2019, thực hiện Chỉ thị số 23/CT-TU ngày 25/7/2019 của Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh về lập lại trật tự trong lĩnh vực xây dựng, các cơ quan chức năng đã đồng loạt tiến hành các biện pháp cưỡng chế buộc tháo dỡ công trình xây dựng không phép hoặc trái phép nên số lượng các khiếu kiện hành chính đối với các quyết định hành chính, hành vi hành chính liên quan đến việc cưỡng chế tháo dỡ các công trình xây dựng đã tăng lên rất nhiều. Cùng với việc khởi kiện, người khởi kiện thường yêu cầu Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời tạm đình chỉ thi hành quyết định hành chính, việc này đã làm phát sinh thêm nhiều khiếu nại đối với việc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời hoặc việc từ chối áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời của Tòa án.

Số lượng khiếu kiện hành chính tại Tòa án nhân dân hai cấp Thành phố Hồ Chí Minh khá nhiều. Mặc dù Tòa án đã áp dụng nhiều giải pháp để tăng tỷ lệ giải quyết nhưng nhiều khó khăn, vướng mắc đã làm cho tỷ lệ giải quyết các vụ án hành chính của Tòa án vẫn không cao.

 

2. Các khó khăn, trở ngại trong công tác giải quyết, xét xử các vụ án hành chính

- Việc tống đạt các văn bản tố tụng cho người bị kiện là Ủy ban nhân dân hay Chủ tịch Ủy ban nhân dân gặp phải khó khăn do người bị kiện rất ít khi trực tiếp tham gia tố tụng đồng thời cũng không ủy quyền cho cấp phó trực tiếp tham gia tố tụng để nhận các văn bản tố tụng của Tòa án. Khi Tòa án tống đạt văn bản tố tụng qua bộ phận văn thư của người bị kiện thì những người này thường không đồng ý ký tên vào biên bản tống đạt để việc tống đạt được hợp lệ.

- Việc trả lời Thông báo thụ lý vụ án của Tòa án và cung cấp tài liệu chứng cứ cho Tòa án cũng rất chậm; thậm chí có nhiều vụ thụ lý đã lâu (thậm chí có nhiều vụ hơn 1 năm) nhưng người bị kiện vẫn chưa có ý kiến đối với yêu cầu của người khởi kiện và chưa cung cấp tài liệu chứng cứ liên quan cho Tòa án.

- Việc người bị kiện rất ít khi trực tiếp tham gia tố tụng đồng thời cũng không ủy quyền cho cấp phó trực tiếp tham gia tố tụng, không trả lời ý kiến đối với yêu cầu khởi kiện của người khởi kiện nên Tòa án thường không thể tiến hành đối thoại được và việc giải quyết vụ án luôn bị kéo dài vì Tòa án phải lần lượt triệu tập lấy lời khai, yêu cầu cung cấp chứng cứ, tiến hành đủ hai lần đối thoại, hai lần triệu tập xét xử mới xét xử vắng mặt được. Điều này làm cho người khởi kiện bức xúc, phản ứng rất gay gắt, không đồng tình việc Tòa án tiến hành xét xử vắng mặt người bị kiện và khiếu nại, yêu cầu thay đổi Thẩm phán.

- Việc tống đạt các văn bản tố tụng của Tòa án cho các đương sự ngoài tỉnh gặp rất nhiều khó khăn vì khó có thể thực hiện được thủ tục tống đạt trực tiếp trong khi việc tống đạt qua hình thức thư bảo đảm gặp rất nhiều rủi ro về mặt pháp lý vì thường không có gì chứng minh chữ ký tại biên nhận của bưu chính là chữ ký của người được tống đạt.

- Việc giải quyết án hành chính liên quan đến nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội được điều chỉnh bởi rất nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác nhau, đặc biệt là các quy phạm pháp luật về đất đai có nhiều thay đổi theo từng thời kỳ đòi hỏi cần có nhiều thời gian tập hợp, tìm hiểu, trao đổi, nghiên cứu.

- Cùng với việc giải quyết khiếu kiện của Tòa án, cần chờ kết luận thanh tra, chủ trương đường lối giải quyết của các cơ quan chức năng thực hiện việc thanh tra các dự án ví dụ như dự án Khu đô thị mới Thủ Thiêm (Quận 2); dự án đường Tân Sơn Nhất – Bình Lợi, dự án khu công nghệ cao chỉnh trang đô thị Quận 9… vì phải tạm đình chỉ giải quyết vụ án để đợi kết quả thanh tra nên việc giải quyết các vụ án này của Tòa án cũng không thể thực hiện ngay được.

- Trong cùng một dự án với các hồ sơ pháp lý giống nhau, bản án có hiệu lực pháp luật lại bị kháng nghị giám đốc thẩm. Khi giải quyết các vụ tương tự, các Thẩm phán thường chần chừ giải quyết để đợi kết quả xét xử giám đốc thẩm. Với các hồ sơ pháp lý giống nhau nhưng kết quả xét xử phúc thẩm, giám đốc thẩm của Tòa án lại khác nhau cũng làm cho các Thẩm phán e dè, không yên tâm khi giải quyết những vụ tương tự.

- Một số Thẩm phán vẫn còn tâm lý e ngại khi phải xét xử đối với các quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính của lãnh đạo các cơ quan hành chính nhà nước (nhất là các Thẩm phán mới được điều động, phân công xét xử án hành chính).

- Nhiều vướng mắc trong giải quyết án hành chính chưa được giải đáp và hướng dẫn kịp thời của cơ quan có thẩm quyền.

- Tình trạng thiếu thư ký nghiệp vụ tại các Tòa án quận huyện, một số thư ký kiêm nhiệm công tác khác hoặc phải giúp việc cho nhiều Thẩm phán nên dẫn đến tình trạng thiếu người giúp việc đối với công việc thuộc nhiệm vụ của thư ký. Một số Thẩm phán sơ cấp mới được bổ nhiệm cần thời gian tiếp cận, tìm hiểu công việc chưa thể xét xử ngay được.

- Tình trạng thiếu phòng xử án và trang thiết bị nhất là tại Tòa án nhân dân hai cấp Thành phố Hồ Chí Minh trong điều kiện vừa trùng tu vừa làm việc nên không đáp ứng được cơ sở vật chất, môi trường làm việc hiện nay ảnh hưởng đến năng suất giải quyết.

 

3. Khó khăn, vướng mắc trong việc áp dụng pháp luật

Trong quá trình giải quyết vụ án hành chính, Tòa án nhân dân hai cấp Thành phố Hồ Chí Minh đã gặp những khó khăn, bất cập liên quan đến việc áp dụng các quy định của Luật Tố tụng hành chính.

Cụ thể chúng ta sẽ cùng tìm hiểu ở những mục dưới đây.

 

4. Về khiếu kiện yêu cầu hủy giấy đăng ký kết hôn trái pháp luật

Có quan điểm cho rằng dựa theo quy định của Luật Tố tụng hành chính năm 2015 thì Giấy chứng nhận đăng ký kết hôn là quyết định hành chính nên khiếu kiện này thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án.

Tuy nhiên, có quan điểm cho rằng hủy giấy chứng nhận đăng ký kết hôn là loại yêu cầu về xử lý việc kết hôn trái pháp luật. Tại Khoản 1 Điều 11 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 quy định: “Xử lý việc kết hôn trái pháp luật được Tòa án thực hiện theo quy định tại luật này và pháp luật về tố tụng dân sự”. Theo quy định tại khoản 1 Điều 29 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 thì những yêu cầu về hôn nhân và gia đình thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án gồm có:“Yêu cầu hủy việc kết hôn trái pháp luật”. Đồng thời, điểm e Điều 69 và điểm h Điều 70 Luật hộ tịch 2014 quy định Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cấp huyện có trách nhiệm thu hồi, hủy bỏ giấy tờ hộ tịch do Ủy ban nhân dân cấp huyện hoặc cấp xã cấp trái quy định của Luật này, trừ trường hợp kết hôn trái pháp luật. Do đó, yêu cầu trên phải được thụ lý theo thủ tục giải quyết các vụ án dân sự.

Trong thời gian chưa có hướng dẫn thống nhất của cơ quan có thẩm quyền, khi có đơn kiện yêu cầu hủy giấy giấy chứng nhận đăng ký kết hôn thì Tòa án nhân dân hai cấp Thành phố Hồ Chí Minh không áp dụng Luật Tố tụng hành chính mà áp dụng các quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình và quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 để xem xét thụ lý vụ án.

 

5. Về khiếu kiện đối với việc chứng thực của Ủy ban nhân dân

Nhiều ý kiến cho rằng việc chứng thực của Ủy ban nhân dân là một loại dịch vụ công giống như hoạt động công chứng. Do đó, khiếu kiện về loại này phải được thụ lý theo thủ tục tố tụng dân sự giống như các loại khiếu kiện đối với các hoạt động của công chứng.

Nhận thấy mặc dù có tính chất giống như hoạt động công chứng nhưng chứng thực là một hoạt động thuộc thẩm quyền của cơ quan hành chính nhà nước nên khiếu kiện về loại này phải được xác định là khiếu kiện hành chính thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án theo thủ tục tố tụng hành chính.

 

Trên đây là nội dung Luật Minh Khuê sưu tầm và biên soạn. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại số: 1900.6162 để được giải đáp.

Rất mong nhận được sự hợp tác!

Trân trọng./.

Luật Minh Khuê (Sưu tầm và Biên soạn).